Epitet, zdanie i równoważnik, zdanie złożone - Między nami 4

Wartości to to, co dla ludzi jest ważne i dobre, np. dobro, uczciwość, prawda, sprawiedliwość, przyjaźń, odwaga, męstwo. Kierujemy się nimi w życiu. Kto oddaje właścicielowi znaleziony portfel, kieruje się uczciwością.

W baśniach wartościami kierują się bohaterowie pozytywni. Dobro zwycięża dzięki takim wartościom, jak honor, mądrość i wiara. Złe czyny, np. zdrada, zostają ukarane.

Nastrój utworu to jego atmosfera i uczucia, które budzi w czytelniku. Nastrój tworzą słowa opisujące miejsce, porę, dźwięki i barwy.

• tajemniczy, baśniowy - np. nocą nad stawem migocą dziwne światełka;
• groźny, niepokojący - np. wiatr wyje w kominie, a za oknem błyska;
• wesoły, pogodny - np. w ogrodzie kwitną róże, a dzieci śmieją się na huśtawce.

Inscenizacja to przedstawienie utworu na scenie. Aktorzy odgrywają role. Pomagają im rekwizyty, wystrój sceny i efekty dźwiękowe, np. szum wiatru albo stukanie do drzwi.

Przygotowanie inscenizacji krok po kroku:

• czytamy tekst z podziałem na role,
• ustalamy, co myślą i czują postacie w kolejnych scenach,
• decydujemy, jak wypowiadać kwestie i jak się poruszać,
• przygotowujemy rekwizyty, wystrój sceny i dźwięki.

Rekwizyt to przedmiot, którego aktorzy używają w przedstawieniu, np. miotła, wiadro, list.

Epitet to wyraz, który określa rzeczownik. Najczęściej jest przymiotnikiem. Rzadziej jest rzeczownikiem, np. sąsiad wędkarz.

Jak znaleźć epitet:

• wskazujemy rzeczownik,
• pytamy o niego: jaki? jaka? jakie?,
• wyraz, który odpowiada na pytanie, jest epitetem.

Np. W kałuży pływał papierowy statek. Statek - jaki? papierowy.

Epitet określa cechy, właściwości oraz emocje i odczucia mówiącego. Dzięki epitetom możemy sobie wyobrazić np. barwy, dźwięki i kształty: granatowe niebo, dźwięczny dzwonek, spiczasty kapelusz.

Orzeczenie to część zdania, która nazywa czynność, proces lub stan.

• czynność - ktoś coś robi, np. kopie, pisała, gotujemy;
• proces - coś stopniowo się zmienia, np. więdnie, żółkną, ciemnieje;
• stan - ktoś coś odczuwa albo w czymś trwa, np. martwi się, nudzą się.

Orzeczenie najczęściej jest osobową formą czasownika. Taka forma pokazuje osobę: piszę (ja), piszesz (ty), piszą (oni). Bezokolicznik, np. pisać, nie jest formą osobową.

Orzeczenie odpowiada na pytania: co robi? co się dzieje? Pytanie dopasowujemy do czasu, np. Rano kurier przywiózł paczkę. Co zrobił kurier? Przywiózł.

Zdanie to wypowiedzenie, w którym jest co najmniej jedno orzeczenie. Równoważnik zdania to wypowiedzenie bez orzeczenia, do którego można je wprowadzić.

Jak rozpoznać wypowiedzenie:

• szukamy osobowej formy czasownika,
• jeśli jest, to zdanie,
• jeśli jej nie ma, to równoważnik zdania.

Równoważnik zmieniamy w zdanie, gdy dopiszemy orzeczenie. Np. Na biurku bałagan. - Na biurku jest bałagan. Wieczorem ognisko. - Wieczorem rozpalimy ognisko. Równoważnik zdania może też być pytaniem, np. Gotowi do drogi? - Jesteście gotowi do drogi?

Dopisanie przymiotnika albo rzeczownika nie tworzy zdania. Zdanie powstaje dopiero wtedy, gdy pojawi się orzeczenie.

Tekst informacyjny podaje fakty o jakimś wydarzeniu lub zjawisku. Takim tekstem jest np. artykuł w gazecie albo w internecie. Odpowiada na pytania: co? kto? gdzie? kiedy? jak długo? po co?

Notatka informacyjna to krótki, zwięzły tekst z najważniejszymi informacjami o wydarzeniu. Podaje, co się wydarzyło, kto to zorganizował i kto brał udział, gdzie, kiedy i po co. Pomijamy w niej szczegóły i ozdobne opisy.

Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie, np. Babcia piecze placek. Zdanie złożone ma co najmniej dwa orzeczenia, np. Babcia piecze placek, a dziadek nakrywa do stołu. Aby je odróżnić, liczymy osobowe formy czasownika.

Spójnik to nieodmienna część mowy. Łączy wyrazy, np. ołówek lub kredka, albo całe wypowiedzenia w większą całość. Zdania pojedyncze łączymy spójnikiem albo samym przecinkiem, np. Zrobiło się ciemno, więc włączyliśmy światło. Zrobiło się ciemno, włączyliśmy światło.

Bzdura, inaczej nonsens, to coś, co nie ma sensu, jest sprzeczne albo niemożliwe. Zwykle budzi śmiech. Bzdury nazywamy też banialukami, dyrdymałkami albo trele-morelami.

Bzdurę możemy wymyślić na kilka sposobów:

• przedmiot użyty niezgodnie z przeznaczeniem, np. zupę jemy grzebieniem;
• działanie przeczące zdrowemu rozsądkowi, np. suszymy pranie w wannie pełnej wody;
• bohater o cechach, które się wykluczają, np. bardzo leniwy pracuś.

W wierszach humorystycznych autorzy bawią się w ten sposób językiem. Spójniki więc i bo mogą wtedy udawać, że coś wyjaśniają, np. Padał śnieg, więc założyłem sandały. Takie utwory mają zwykle wesoły nastrój.