Baśń, wypowiedzenia i ó niewymienne - Między nami 4

1.Fikcja literacka

Wymyślony przez autora świat przedstawiony. Miejsca, bohaterowie i wydarzenia w utworze są wymyślone, nawet jeśli przypominają nasz świat.

2.Fikcja prawdopodobna i fantastyczna

Fikcja prawdopodobna ma elementy, które istnieją lub mogą istnieć w naszym świecie, np. chłopiec jedzie pociągiem do babci. Fikcja fantastyczna ma elementy, których w naszym świecie nie znajdziemy, np. wróżka zamienia kamień w złoto. Oba rodzaje dotyczą miejsc, bohaterów i wydarzeń.

3.Baśń

Opowieść fikcyjna, w której występują elementy prawdopodobne i fantastyczne. Dawniej przekazywano ją ustnie z pokolenia na pokolenie, a spisano znacznie później.

4.Najsłynniejsi baśniopisarze

Hans Christian Andersen, bracia Grimm i Charles Perrault. Ten sam utwór opracowywało czasem kilku baśniopisarzy, dlatego znamy różne wersje jednej baśni. Znane baśnie to np. „Kopciuszek”, „Kot w butach”, „Calineczka”, „Jaś i Małgosia”.

5.Elementy fantastyczne w baśni

Fantastyczne mogą być nie tylko osoby, lecz także rośliny, zwierzęta i wydarzenia, np. olbrzym, śpiewające drzewo, gadający kruk. W baśniach są też magiczne rekwizyty, czyli czarodziejskie przedmioty, np. pierścień spełniający życzenia.

6.Czas i miejsce zdarzeń w baśni

Są nieokreślone: nie wiadomo dokładnie, kiedy ani gdzie toczy się akcja. Wskazują na to zwroty, np. Dawno, dawno temu…, W pewnym dalekim królestwie…

7.Bohaterowie baśni

Mają stałe cechy charakteru: są albo dobrzy, albo źli. Bohater pozytywny ma dobre cechy i jest wzorcem postępowania. Bohater negatywny ma złe cechy i jest przeciwieństwem wzorca.

8.Dobro i zło w baśni

W baśni dobro zawsze zwycięża zło: zło zostaje pokonane, a dobro nagrodzone. Historia pozytywnych bohaterów kończy się zwykle szczęśliwie, np. słowami: Żyli długo i szczęśliwie.

9.Czego uczy baśń?

Baśń bawi, wzrusza i uczy, jak należy, a jak nie należy postępować w życiu. Płynie z niej nauka, np. Warto być uczciwym.

10.„Kopciuszek, czyli szklany pantofelek”

Baśń Charles'a Perraulta, francuskiego pisarza z XVII wieku. Dobra, pracowita i wybaczająca dziewczyna, krzywdzona przez macochę i przybrane siostry, dzięki wróżce trafia na bal i poślubia królewicza. Baśń uczy, że dobroć zostaje nagrodzona.

11.Jak napisać baśń?

Przedstawiamy bohatera oraz czas i miejsce zdarzeń. Opowiadamy, skąd wzięło się jego zadanie i jakie napotkał przeszkody. Wyjaśniamy, jak wykonał zadanie dzięki pomocnikowi lub czarom. Kończymy szczęśliwie: dobro zwycięża, a zło zostaje pokonane.

12.Opowiadanie twórcze

Opowiadanie o zdarzeniach, które wymyśla piszący. Takim opowiadaniem jest np. własna baśń z wymyślonym bohaterem, pomocnikiem i czarami.

13.Jak zaciekawić słuchaczy?

Patrzymy na słuchaczy, używamy mimiki i gestów, a głosem oddajemy nastrój opowieści. Mówimy wyraźnie i nie za szybko, nie krzyczymy i nie zacinamy się. Pomagają zwroty, np. Posłuchajcie!

14.Wypowiedzenie

Samodzielna, zrozumiała dla odbiorcy informacja przekazana słowami. Może mieć jeden wyraz (Brawo!) albo więcej wyrazów. W piśmie zaczynamy je wielką literą, a kończymy kropką, wykrzyknikiem, znakiem zapytania lub wielokropkiem. W mowie oddzielamy wypowiedzenia pauzami i intonacją głosu.

15.Wypowiedzenie oznajmujące

Wypowiedzenie, w którym chcemy o czymś powiadomić. Zazwyczaj kończymy je kropką, np. Jutro jedziemy do zoo.

16.Wypowiedzenie pytające

Wypowiedzenie, w którym pytamy o coś lub o kogoś. Kończymy je znakiem zapytania, np. Kto zjadł ostatnie ciastko?

17.Wypowiedzenie rozkazujące

Wypowiedzenie, w którym wydajemy rozkaz, polecenie, nakaz lub zakaz albo prosimy o zrobienie czegoś. Kończymy je wykrzyknikiem, kropką lub znakiem zapytania. Można je zbudować różnie, np. Usiądźcie!, Siadać!, Niech każdy usiądzie.

18.Łagodniejsza forma rozkazu

Rozkaz, polecenie lub prośbę można wyrazić łagodniej wypowiedzeniem oznajmującym lub pytającym, np. Czy możesz podać mi klej? Prośba jest grzeczniejsza od rozkazu. W sytuacji zagrożenia lepiej wydać krótki rozkaz, np. Uciekaj!

19.Wypowiedzenie wykrzyknikowe i neutralne

Wykrzyknikowe to wypowiedzenie oznajmujące, pytające lub rozkazujące, które wyraża silne uczucia, np. radość, zachwyt, gniew. Na końcu stawiamy !, !! albo ?!, np. Wygraliśmy! Wypowiedzenie bez emocji nazywamy neutralnym.

20.Ó niewymienne

Ó, które nie wymienia się na o, e ani a w innej formie wyrazu ani w wyrazach pokrewnych, np. próba - próbować, równy - równina. Pisownię takich wyrazów trzeba zapamiętać, a w razie wątpliwości sprawdzić w słowniku ortograficznym.

21.Jak sprawdzić, czy ó jest niewymienne?

Szukamy innej formy wyrazu lub wyrazu pokrewnego. Jeśli ó wymienia się na o, e lub a (stół - stoły), jest wymienne. Jeśli takiej wymiany nie ma (mózg - mózgi), ó jest niewymienne.