Czasy czasownika, przenośnia, przysłówek i bezpieczeństwo - Między nami 4

Czasownik występuje w trzech czasach. Czas pokazuje, kiedy odbywa się czynność w porównaniu z chwilą, w której o niej mówimy.

Czas przyszły ma dwie postacie. Może to być jeden wyraz, np. posadzę, zrobimy. Może też mieć dwa wyrazy, np. będę sadzić, będzie sadził. Pierwszy to będę, będziesz, będzie itd., a drugi to bezokolicznik albo forma na -ł, -ła, -li, -ły.

Czas często podpowiadają inne słowa w zdaniu: wczoraj, dawniej (czas przeszły), teraz (czas teraźniejszy), jutro, za tydzień (czas przyszły).

Błędem jest łączenie będę z jednowyrazową formą czasu przyszłego, np. będę posadzę.

W czasie przeszłym i przyszłym czasownik odmienia się przez rodzaje. W liczbie pojedynczej są trzy: męski, żeński i nijaki. W liczbie mnogiej są dwa: męskoosobowy i niemęskoosobowy. Formy pokazuje rysunek.

W czasie przyszłym rodzaj widać w formach typu będzie jechał, będą jechały. W czasie teraźniejszym (jadę) i w formach typu pojadę, będę jechać rodzaju nie określimy.

Formy męskoosobowej (-li) używamy, gdy mówimy o mężczyznach lub chłopcach, np. żeglarze wiosłowali. Gdy mówimy o kobietach, dzieciach, zwierzętach albo rzeczach, używamy formy niemęskoosobowej (-ły), np. kury gdakały, łódki płynęły.

Wyraz dzieci zawsze łączy się z formą -ły, np. dzieci zjadły obiad, choć w grupie mogą być chłopcy.

Przenośnia to połączenie wyrazów, którego nie rozumiemy dosłownie. Znaczenie jednego wyrazu przenosi się na inny wyraz. Przenośnia powstaje, gdy jedna rzecz przypomina nam inną.

Ten sam wyraz może mieć znaczenie dosłowne albo przenośne:

• górska rzeka - płynąca woda, czyli znaczenie dosłowne,
• rzeka samochodów - długi sznur aut jadących jedno za drugim, czyli znaczenie przenośne.

Inne przenośnie to np. lawina listów (bardzo dużo listów naraz) i dywan liści (liście gęsto okrywają ziemię).

Jak objaśnić przenośnię? Kolejne kroki pokazuje rysunek.

Przenośnie często spotykamy w wierszach. Dzięki nim poeta tworzy ciekawe obrazy.

Przysłówek to nieodmienna część mowy. Odpowiada na pytania jak?, gdzie?, kiedy? i określa czasownik.

Aby znaleźć przysłówek, zadajemy pytanie od czasownika:

• pracować (jak?) starannie,
• bawić się (gdzie?) tam,
• wstać (kiedy?) wcześnie.

Przysłówek nie odmienia się przez osoby, liczby, rodzaje ani przypadki. Mówimy: pracuję starannie, pracowały starannie, będziemy pracować starannie.

Przysłówki najczęściej powstają od przymiotników, np. jasny - jasno, dobry - dobrze, odważny - odważnie. Mogą też powstawać od rzeczowników, np. wiosna - wiosną, trucht - truchtem, noc - nocą.

Przysłówek i przymiotnik od tego samego słowa łatwo pomylić. Różnice pokazuje tabela.

Jak to sprawdzić? Szukamy wyrazu, który jest określany. Jeśli to rzeczownik, mamy przymiotnik. Jeśli to czasownik, mamy przysłówek.

W komiksie wiele informacji przekazuje rysunek, a nie słowa narratora.

• Emocje pokazuje między innymi wyraz twarzy postaci, np. szeroki uśmiech albo zmarszczone brwi.
• Kreski i znaki wokół głowy podkreślają silne uczucia, np. złość albo zdenerwowanie.
• Pocięte słowa, które nakładają się na siebie i zlewają w tło, pokazują, że bohater nie słucha rozmówcy.
• Obraz z napisem dźwiękowym pokazuje zdarzenie bez słów narratora, np. rysunek przewróconego roweru i napis ŁUBUDU!

Czytelnik sam łączy obraz z napisem i domyśla się, co się stało. Dlatego w kadrze oglądamy nie tylko dymki, ale też twarze postaci i to, co dzieje się wokół nich.

Na policję, do straży pożarnej i na pogotowie dodzwonisz się z każdego telefonu bezpłatnie.

• 112 - numer alarmowy z telefonu komórkowego,
• 999 - pogotowie,
• 998 - straż pożarna,
• 997 - policja.

Gdy zgłaszasz niebezpieczną sytuację, podaj swoje nazwisko i powiedz, gdzie jesteś. Opisz, co się wydarzyło i jaka pomoc może być potrzebna.

Międzynarodowy znak Pomóż mi pokazujemy dłonią w trzech krokach. Nie używamy go bez powodu, dla zabawy.

Nieznajomym nie podajemy informacji o sobie ani o swojej rodzinie. Gdy czujesz się zagrożona albo zagrożony, wezwij pomoc.

Dobra odpowiedź w zadaniu spełnia kilka warunków:

• gdy trzeba coś wyjaśnić albo uzasadnić, piszę pełnymi zdaniami,
• odpowiadam własnymi słowami,
• fragment tekstu podaję tylko wtedy, gdy każe tak polecenie,
• odpowiadam zgodnie z poleceniem, bez powtórzeń i bez informacji niezwiązanych z zadaniem,
• staram się nie robić błędów, zwłaszcza ortograficznych i interpunkcyjnych,
• piszę czytelnie i nie używam niekulturalnych słów.

Wiele błędów powstaje z pośpiechu. Dlatego po napisaniu warto spokojnie przeczytać odpowiedź jeszcze raz.