Cechy bohatera, przymiotnik, rytm, pisownia u i czasownik - Między nami 4

Cechy bohatera poznajemy przede wszystkim z tego, co robi i co mówi. Czasem narrator nazywa cechę wprost, np. „Ania zawsze była punktualna”.

Gdy narrator cechy nie nazywa, musimy ją odczytać z zachowania bohatera. Pomaga w tym kilka kroków, które pokazuje rysunek.

Cechę nazywamy zwykle przymiotnikiem, np. uczciwy, wytrwały, nieśmiały. Swoją ocenę warto potwierdzić przykładem z tekstu: tym, co bohater zrobił albo powiedział.

Przymiotnik to część mowy, która nazywa cechy i właściwości ludzi, rzeczy i zjawisk. Odpowiada na pytania: jaki?, jaka?, jakie?, jacy? Najczęściej określa rzeczownik, np. (jaka?) słodka gruszka.

Przymiotnik może określać kształt, wielkość, kolor albo inną cechę. Przykłady pokazuje rysunek.

Przymiotnik, tak jak rzeczownik, odmienia się przez przypadki i liczby. Stoi w tym samym przypadku i liczbie co rzeczownik, który określa, np.:

• nie ma (jakiej?) ciekawej książki - dopełniacz, liczba pojedyncza,
• czytam (z jakimi?) z młodszymi braćmi - narzędnik, liczba mnoga.

Przypadek przymiotnika łatwo więc ustalić. Wystarczy sprawdzić przypadek rzeczownika obok.

Przymiotnik odmienia się także przez rodzaje. W liczbie pojedynczej ma trzy rodzaje, a w liczbie mnogiej dwa.

Rodzaj męskoosobowy ma przymiotnik tylko wtedy, gdy określa rzeczownik rodzaju męskiego nazywający ludzi.

Każdy wiersz ma swój rytm. Dzięki niemu utwór ma melodię, np. żywą albo spokojną. Rytm tworzy nastrój i wpływa na wyobraźnię. Rytmiczny tekst łatwiej zapamiętać i recytować.

Rytm jest szczególnie wyraźny, gdy:

• w każdym wersie jest tyle samo sylab,
• w wierszu są rymy,
• powtarzają się słowa, np. na początku kolejnych wersów.

Rytm najłatwiej usłyszeć, gdy czytamy wiersz na głos i wyklaskujemy sylaby.

Wyliczanka to krótki, rytmiczny i zwykle rymowany wierszyk. Dzieci wybierają nim kogoś w zabawie: wybrana zostaje osoba, na którą wypadnie ostatnie słowo.

U piszemy w trzech sytuacjach:

• na końcu wyrazu, np. do teatru, bez cukru, na dachu,
• na początku wyrazu, np. uśmiech, ul, upominek,
• w zakończeniach wyrazów: -ula, -unek, -ura, -ur, -usz, -uś, -unio, -uje, -ujący i podobnych, np. podarunek, figura, mur, pracuje, pracujący.

Uważaj na ó wymienne. Gdy ó wymienia się w innej formie na o, e albo a, piszemy ó, np. dwór, bo dworu.

Czasownik to odmienna część mowy, która nazywa czynności i stany.

• Czynność sprawdzamy pytaniem co robi?, np. zamiata, skleja.
• Stan sprawdzamy pytaniem co się z nim dzieje?, np. smuci się, dziwi się.

Czasownik zmienia formę zależnie od tego, kto wykonuje czynność. Mówimy, że odmienia się przez osoby i liczby. Formy czasownika liczyć pokazuje rysunek.

Osobę i liczbę najłatwiej ustalić, gdy dopowiemy zaimek. Np. liczycie - wy, czyli 2. osoba liczby mnogiej.

Czasownik występuje w formach osobowych i nieosobowych.

• Formy osobowe wskazują wykonawcę czynności, czyli osobę i liczbę, np. napisałaś (ty - 2. osoba liczby pojedynczej), wróciliście (wy - 2. osoba liczby mnogiej).
• Formy nieosobowe nie wskazują wykonawcy. Nie wiemy z nich, kto wykonuje czynność.

Bezokolicznik jest formą nieosobową. Kończy się na -ć albo -c, np. sprzedać, strzyc, tłuc. Od bezokolicznika tworzymy formy osobowe, np. strzyc - strzyżemy.

Bezokoliczniki często spotykamy w napisach z zakazami i poleceniami, np. Nie deptać trawnika. Taki napis dotyczy każdego, a nie jednej osoby.

Na końcu niektórych bezokoliczników słyszymy -ść. Zapis zależy od innych form tego czasownika.

• Piszemy -źć, jeśli w innej formie ź zamienia się na z, np. znaleźć, bo znalazłam.
• W innych czasownikach piszemy -ść zgodnie z wymową, np. zjeść, wejść, trząść.

Jak sprawdzić pisownię krok po kroku:

• tworzymy inną formę czasownika, np. czas przeszły (on…, ona…),
• patrzymy, czy przed zakończeniem pojawia się z,
• jeśli tak, piszemy -źć, a jeśli nie, piszemy -ść.