Pisownia ch i rz, dialog w tekście, list - Między nami 4

Ch piszemy, gdy w innej formie wyrazu albo w wyrazie pokrewnym zamienia się ono na sz. Takie ch nazywamy ch wymiennym.

Jak to sprawdzić?

• Szukamy wyrazu pokrewnego albo innej formy tego wyrazu.
• Sprawdzamy, czy w miejscu ch pojawia się sz.
• Jeśli tak, piszemy ch.

Przykłady: mucha, bo muszka; blacha, bo blaszka; cichy, bo ciszej; piechota, bo pieszy.

Wyraz sprawdzający musi mieć sz dokładnie w miejscu ch. Uzasadnienie „mucha, bo muchy” niczego nie dowodzi, bo w obu wyrazach jest ch.

Ch piszemy także wtedy, gdy się nie wymienia. Decyduje o tym miejsce w wyrazie:

• przed wszystkimi spółgłoskami, np. chłodny, chrypka, chwytać,
• po literze s, np. schludny, schudnąć,
• na końcu wyrazu, np. orzech, ruch, o książkach, na łąkach.

Gdy żadna zasada nie pasuje, np. w wyrazie chomik, pisownię sprawdzamy w słowniku ortograficznym. Kolejność sprawdzania pokazuje rysunek.

W opowiadaniu obok wypowiedzi bohaterów stoją słowa narratora. Mówią one, kto się odzywa, jak mówi i co przy tym robi.

Wypowiedź bohatera to „Masz zapasowy ołówek?”, a słowa narratora to „zapytał Bartek, przeszukując piórnik”.

Zasady zapisu:

• wypowiedź bohatera zaczynamy od myślnika,
• gdy po wypowiedzi stoją słowa narratora, oddzielamy je drugim myślnikiem,
• wykrzyknik lub znak zapytania stawiamy na końcu wypowiedzi bohatera,
• kropkę stawiamy dopiero po słowach narratora,
• słowa narratora po wypowiedzi bohatera piszemy małą literą.

Najczęstsze błędy dotyczą wielkiej litery i miejsca znaków interpunkcyjnych.

Gdy wypowiedź bohatera jest zdaniem oznajmującym, a po niej stoją słowa narratora, nie stawiamy po niej kropki. Kropka kończy całość dopiero po słowach narratora.

Zdania narratora, które stoją osobno, bez wypowiedzi bohatera, piszemy jak zwykły tekst, bez myślnika.

List tradycyjny piszemy ręcznie na papierze, np. na papeterii, czyli papierze listowym. Wkładamy go do koperty i wysyłamy pocztą, a nie przez internet.

List ma stałe części. Ich kolejność pokazuje rysunek.

Treść listu dzielimy na trzy części:

• wstęp - zdania wprowadzające i cel listu,
• rozwinięcie - informacje, które chcemy przekazać,
• zakończenie - zdania, które zamykają treść, zanim napiszemy pozdrowienia.

PS to dopisek z informacjami, które chcemy dodać już po napisaniu listu. Stoi pod podpisem. To skrót od łacińskiego słowa postscriptum, czyli „po piśmie”.

W liście piszemy wielką literą wyrazy, którymi zwracamy się wprost do adresata, czyli do osoby, do której piszemy, np. Ty, Tobie, Twoja, Wy, Wasz.

Wyrazy, które nie zwracają się do adresata, piszemy małą literą, np. mój brat, nasza klasa, jego rower.

Wyraz Twój zwraca się do adresata, więc ma wielką literę. Wyrazy mój i jego nie zwracają się do adresata, więc piszemy je małą literą.

Jak to sprawdzić? Zapytaj: czy ten wyraz zwraca się do osoby, do której piszę? Jeśli tak, piszemy go wielką literą.

Rz piszemy po spółgłoskach p, b, k, g, t, d, ch, j, w, np. przystanek, brzydki, krzywy, grządka, trzcina, drzwi, chrząstka, spojrzenie, wrzątek.

Sz zostaje też w wyrazach pokrewnych do tych wyjątków, np. pszczółka, kształtować.

Nie myl dwóch zasad:

• rz po spółgłosce poznajemy po literze, która stoi tuż przed nim,
• rz wymienne poznajemy po wyrazie pokrewnym albo innej formie, w której pojawia się r, np. dworzec, bo dwór; o kolorze, bo kolor.

Wiele błędów w zadaniach bierze się z nieuwagi podczas czytania poleceń. Dlatego polecenie czytamy w kilku krokach, które pokazuje rysunek.

Na co zwracamy uwagę?

• na słowa najważniejsze w poleceniu,
• na wyrazy wyróżnione, np. pogrubione lub podkreślone,
• na dodatkowe informacje, np. ile przykładów podać, czy odpowiedzieć własnymi słowami, czy przytoczyć fragment.

Gdy zadanie dotyczy tekstu, najpierw szukamy w nim odpowiedniego fragmentu, a dopiero potem odpowiadamy. Po zadaniu, które wymaga kilku czynności, sprawdzamy, czy w odpowiedzi jest wszystko, czego wymaga polecenie.