Samogłoski, adres, rz wymienne, plan ramowy - Między nami 4

Głoski dzielimy na dwie grupy: samogłoski i spółgłoski.

Samogłoski oznaczamy literami a, e, i, o, u (ó), y, ą, ę. Wszystkie pozostałe głoski to spółgłoski.

Spółgłoski oznaczamy literami s, z, ś, ź, ć, dź, cz, dż, c, dz, k, g, f, w, p, b, t, d, m, n, ń, ł, l, j, ch (h), sz, ż (rz), r.

Litery u i ó oznaczają tę samą samogłoskę. Tak samo ch i h oznaczają jedną spółgłoskę. Również ż i rz oznaczają jedną spółgłoskę.

Gdy liczysz samogłoski i spółgłoski, licz głoski, a nie litery. W wyrazie mleko (m-l-e-k-o) są dwie samogłoski (e, o) i trzy spółgłoski (m, l, k). Wyraz szczyt (sz-cz-y-t) ma sześć liter, ale tylko jedną samogłoskę y i trzy spółgłoski.

Najprostszy sposób to próba przeciągania. Wymów głoskę długo, na jednym wydechu.

• Samogłoskę da się przeciągać, np. eeee, oooo.
• Spółgłoskę często trudno albo nie da się wymawiać dłużej. Przy wielu spółgłoskach, np. b albo p, po chwili słyszymy dodatkowe y: by, py.

Niektóre spółgłoski, np. s albo sz, da się chwilę przeciągać. Dlatego w razie wątpliwości sprawdź, czy głoska jest na liście samogłosek.

Nadawca to ten, kto wysyła list albo przesyłkę. Odbiorca, inaczej adresat, to ten, kto list albo przesyłkę odbiera.

Przykład: wnuk wysyła dziadkowi kartkę z gór. Wnuk jest nadawcą, a dziadek odbiorcą, czyli adresatem.

Adres to miejsce zamieszkania lub pobytu osoby. Adres ma też siedziba instytucji, np. biblioteki albo muzeum.

Na kopercie zapisujemy adres odbiorcy. Dzięki niemu przesyłka trafi do właściwej osoby. Często dopisujemy też adres nadawcy.

Adres zapisujemy w kilku liniach, zawsze w tej samej kolejności. Pokazuje to rysunek.

Po nazwie ulicy podajemy numer domu, ewentualnie też numer mieszkania.

Kod pocztowy to układ cyfr przypisany do konkretnego miejsca. Piszemy go przed nazwą miejscowości.

Gdy w miejscowości nie ma nazw ulic, zapisujemy tylko nazwę tej miejscowości i numer domu, ewentualnie mieszkania.

Gdy wysyłamy coś za granicę, w ostatniej linii dopisujemy nazwę kraju.

W adresie wielką literą piszemy:

• imiona i nazwiska, np. Piotr Zając,
• nazwy ulic, np. ul. Akacjowa,
• nazwy miast i wsi, np. Toruń, Wólka,
• nazwy państw, np. Niemcy.

Małą literą piszemy skrót ul., czyli ulica. Po tym skrócie stawiamy kropkę.

Takie rz nazywamy rz wymiennym. Jak to sprawdzić?

• Szukamy wyrazu pokrewnego albo innej formy tego samego wyrazu.
• Słuchamy, czy w miejscu rz pojawia się r.
• Jeśli tak, piszemy rz.

Przykłady: na skórze, bo skóra; piekarz, bo piekarnia; mierzyć, bo miara; o dinozaurze, bo dinozaur.

Wyraz sprawdzający musi mieć r dokładnie w miejscu rz. Uzasadnienie „piekarz, bo piec” jest błędne, bo w wyrazie piec nie ma r.

Gdy nie znajdziesz wyrazu z r, sprawdź pisownię w słowniku ortograficznym.

Ramowy plan zdarzeń to spisane w punktach najważniejsze wydarzenia, np. z tekstu literackiego. Wydarzenia zapisujemy po kolei, każde w osobnym punkcie. Drobnych szczegółów, np. koloru czapki bohatera, do planu nie wpisujemy.

Plan ramowy można zapisać na trzy sposoby:

W planie bez czasowników zamiast czynności podajemy jej nazwę: buduje - budowa.

W jednym planie nie mieszamy różnych sposobów zapisu. Jeśli pierwszy punkt jest pytaniem, następne też są pytaniami.

Świat przedstawiony to świat wymyślony przez autora w utworze literackim, filmie czy spektaklu. Tworzą go cztery elementy. Każdy z nich odpowiada na inne pytanie.

Świat przedstawiony może przypominać naszą rzeczywistość. Wtedy dzieje się w nim to, co mogłoby się zdarzyć naprawdę, np. dziewczynka uczy się jeździć na rolkach w parku. Taki świat też jest wymyślony przez autora.

Świat przedstawiony może też być nierealny, fantastyczny, np. zaczarowany parasol przenosi chłopca na inną planetę.

Jak rozpoznać rodzaj świata? Zapytaj: czy to mogłoby się zdarzyć w prawdziwym życiu?