Bohater utworu, głoska i litera, alfabet - Między nami 4

Bohater to postać, która bierze udział w zdarzeniach przedstawionych w utworze. Może nim być człowiek, ale też zwierzę albo postać baśniowa, np. krasnoludek.

O tym, jakim bohaterem jest postać, decydują jej czyny i cechy. Wygląd, wiek i imię nie mają tu znaczenia.

Jak rozpoznać rodzaj bohatera? Zapytaj: co ta postać robi i jak traktuje innych?

Głoska to dźwięk mowy. Głoski wypowiadamy i słyszymy.

Litera to znak pisma, którym oznaczamy głoskę. Litery zapisujemy i czytamy.

Gdy dyktujemy komuś trudne nazwisko, mówimy je powoli, głoska po głosce. Osoba, która słucha, zapisuje literami to, co słyszy.

Wyraz można podzielić na głoski. Wymawiamy go wtedy bardzo wolno, a na piśmie oddzielamy głoski łącznikami, np. n-o-s.

Najczęściej jedną głoskę zapisujemy jedną literą. Niektóre głoski zapisujemy jednak dwiema literami, np. cz, sz, ch, rz. Wtedy dwie litery oznaczają jedną głoskę i wyraz ma mniej głosek niż liter.

Liczymy w czterech krokach:

W wyrazie pszczoła są dwie takie pary: sz i cz. Dlatego ma 8 liter, ale tylko 6 głosek: p-sz-cz-o-ł-a.

W języku polskim tę samą głoskę możemy czasem zapisać różnymi literami:

• u albo ó, np. rura - pióro,
• ch albo h, np. chleb - herbata,
• rz albo ż, np. rzepa - żaba.

Słuch nie podpowie, którą literę wybrać. Trzeba znać zasady pisowni albo sprawdzić wyraz w słowniku ortograficznym.

Bywa też tak, że jedną głoskę zapisujemy kilkoma literami, np. cz albo sz. Także ch i rz to dwie litery oznaczające jedną głoskę. Głoskę ch zapisujemy też literą h, a głoskę rz - literą ż.

Alfabet to 32 litery języka polskiego ułożone w ustalonej kolejności. Nazwa pochodzi od dwóch pierwszych liter alfabetu greckiego: alfa i beta.

Litera ze znakiem stoi zaraz po swojej literze bez znaku, np. e, ę albo s, ś. Na końcu alfabetu są kolejno z, ź, ż.

Pary cz, sz, ch, rz nie są osobnymi literami alfabetu. Każda z nich to dwie zwykłe litery.

Litery x, v i q nie należą do polskiego alfabetu. Spotykamy je w wyrazach i nazwach z innych języków, np. quad, Oxford.

W porządku alfabetycznym wyrazy układamy według liter. Długość ani znaczenie wyrazu nie są tu ważne.

• Porównaj pierwsze litery wyrazów.
• Gdy są takie same, porównaj drugie litery.
• Gdy i one są takie same, porównaj trzecie, potem czwarte.

Przykład: mapa, mąka, miś, most. Tu decyduje druga litera: a, ą, i, o. W parze krab, kran decyduje dopiero czwarta litera: b stoi przed n.

Uważaj na litery ze znakiem. Wyraz na ś stoi po wszystkich wyrazach na s, a wyraz na ł - po wyrazach na l.

Według alfabetu ułożone są słowniki, indeks w książce, lista obecności w dzienniku (według nazwisk) i katalog biblioteczny. Dzięki temu szybko znajdujemy to, czego szukamy.

Indeks pokazuje, na której stronie książka mówi o danym pojęciu. Nie myl go ze spisem treści: spis treści podaje rozdziały w kolejności stron.

Wiele bibliotek ma katalog elektroniczny. Przez internet sprawdzisz w nim tytuł książki i zamówisz albo zarezerwujesz ją.

Plakat to duży obraz, często z krótkim hasłem. Ma szybko zwrócić uwagę i przekazać ważną myśl. Plakat może też nie mieć napisu. Wtedy całą myśl niesie obraz.

Obraz na plakacie często znaczy więcej, niż widać na pierwszy rzut oka. Dlatego plakat odczytujemy po kolei.

Odczytać plakat to ustalić jego przekaz, czyli myśl twórcy.

Przykład: na plakacie dziecko przechodzi przez rzekę po moście ułożonym z książek. Można odczytać taki przekaz: czytanie pomaga pokonywać trudności i dotrzeć w nowe miejsca.