Budowa geologiczna Polski

1.Budowa geologiczna

Układ i wiek skał oraz struktur tektonicznych na danym obszarze. W geografii Polski opisuje się dzięki niej główne jednostki geologiczne kraju i wyjaśnia zróżnicowanie rzeźby oraz rozmieszczenie surowców mineralnych.

2.Platforma wschodnioeuropejska

Najstarsza jednostka geologiczna Polski, położona w północno-wschodniej części kraju. Ma fundament z bardzo starych skał krystalicznych, przykryty młodszą pokrywą osadową. Obszar ten cechuje duża stabilność tektoniczna.

3.Obszar fałdowań paleozoicznych

Jednostka obejmująca znaczną część Polski środkowej i południowo-zachodniej. Została ukształtowana podczas dawnych ruchów górotwórczych w paleozoiku, a dziś wiele struktur jest przykrytych młodszymi osadami.

4.Obszar fałdowań alpejskich

Najmłodsza wielka jednostka geologiczna Polski, związana z orogenezą alpejską. Obejmuje Karpaty i ich przedpole. Charakteryzuje się młodą budową geologiczną oraz większą tektoniczną złożonością niż platforma.

5.Karpaty

Pasmo górskie w południowej Polsce należące do obszaru fałdowań alpejskich. Są górami młodymi w sensie geologicznym, dlatego cechują się znacznymi wysokościami względnymi i urozmaiconą rzeźbą.

6.Sudety

Góry w południowo-zachodniej Polsce związane głównie z obszarem fałdowań paleozoicznych. Mimo starej genezy zostały później przekształcone tektonicznie i denudacyjnie, dlatego mają złożoną budowę i zróżnicowaną rzeźbę.

7.Góry Świętokrzyskie

Jedne z najstarszych gór w Polsce, związane z fałdowaniami paleozoicznymi. Wysokości są niewielkie, bo długotrwałe procesy zewnętrzne obniżyły dawną rzeźbę.

8.Monoklina

Struktura geologiczna, w której warstwy skalne są nachylone w jednym kierunku. W Polsce ważne są m.in. monokliny śląsko-krakowska i przedsudecka, związane z obszarem paleozoicznym.

9.Niecka geologiczna

Struktura, w której warstwy skalne zapadają ku środkowi. W Polsce przykładem jest niecka szczecińska lub niecka nidziańska. Takie struktury często wypełniają młodsze osady.

10.Zapadlisko przedkarpackie

Obniżenie tektoniczne położone na przedpolu Karpat. Jest wypełnione osadami, a jego powstanie wiąże się z procesami towarzyszącymi kształtowaniu Karpat.

11.Tarcza krystaliczna

Fragment bardzo starego podłoża zbudowanego ze skał krystalicznych. W Polsce nie tworzy rozległych odsłonięć jak w niektórych częściach Europy, ale fundament krystaliczny występuje pod pokrywą osadową platformy wschodnioeuropejskiej.

12.Ruchy górotwórcze

Procesy tektoniczne prowadzące do fałdowania, wypiętrzania i przemieszczania skał. W dziejach obszaru Polski szczególne znaczenie miały ruchy paleozoiczne i alpejskie.

13.Surowce energetyczne Polski

Do najważniejszych należą węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny. Ich rozmieszczenie jest ściśle związane z budową geologiczną i historią powstawania basenów osadowych.

14.Surowce metaliczne

W Polsce szczególne znaczenie mają rudy miedzi, cynku i ołowiu. Występują w określonych strukturach geologicznych, dlatego ich rozmieszczenie nie jest przypadkowe.

15.Surowce chemiczne

Należą do nich m.in. sól kamienna, sole potasowe, siarka oraz fosforyty. Powstawały w określonych warunkach geologicznych, zwłaszcza w dawnych basenach sedymentacyjnych.

16.Surowce skalne

To m.in. wapienie, granity, bazalty, piaskowce i żwiry. Są wykorzystywane głównie w budownictwie i drogownictwie, a ich występowanie wynika z rodzaju skał budujących dany obszar.

17.Stabilność tektoniczna

Niewielka podatność obszaru na współczesne ruchy tektoniczne i silne deformacje. W Polsce najwyższą stabilnością wyróżnia się platforma wschodnioeuropejska.

18.Związek budowy geologicznej z rzeźbą

Rodzaj skał, ich odporność oraz przebieg ruchów tektonicznych wpływają na wysokości względne, nachylenie stoków i układ form terenu. Dlatego góry, wyżyny i niziny Polski różnią się rzeźbą.