Czasy angielskie - przegląd i porównanie na maturę

1.Present Simple - kiedy go używamy?

Do faktów i prawd ogólnych (Water boils at 100°C), zwyczajów i czynności powtarzających się (I usually get up at 7) oraz stanów (She lives in Gdynia). Budowa: bezokolicznik, przy he/she/it z końcówką -s; pytania i przeczenia z do/does.

2.Present Continuous - kiedy go używamy?

Do czynności trwającej w chwili mówienia (I'm reading now), sytuacji tymczasowych (She's staying with friends this week), zmian i trendów (Prices are rising) oraz irytujących nawyków z always (He's always losing his keys). Budowa: am/is/are + czasownik z -ing.

3.Present Simple o przyszłości

Do zdarzeń wynikających z rozkładu jazdy, planu lekcji lub programu, których nie ustalamy sami: The train leaves at 6.15. - Pociąg odjeżdża o 6.15. The concert starts at 8 p.m.

4.Present Continuous o przyszłości

Do ustalonych, umówionych planów, zwykle z podanym terminem lub osobą: I'm meeting Kate tomorrow evening. - Jutro wieczorem spotykam się z Kate (jesteśmy umówione).

5.Czasowniki statyczne (stative verbs)

Czasowniki wyrażające stany, a nie czynności, np. know, believe, understand, like, love, hate, want, need, belong, own, seem. Zwykle nie mają form ciągłych: I know him, a nie I'm knowing him.

6.think - think a be thinking

I think (that)... = uważam, sądzę (stan, bez formy ciągłej): I think he's right. I'm thinking about/of... = zastanawiam się, rozważam (czynność): I'm thinking about changing schools.

7.have - have a be having

have = mieć, posiadać (stan, bez formy ciągłej): She has two brothers. W wyrażeniach oznaczających czynność forma ciągła jest możliwa: have breakfast, have a shower, have fun, np. We're having lunch now.

8.see - see a be seeing

see = widzieć albo rozumieć (stan): I see what you mean. Be seeing = spotykać się z kimś, być umówionym: I'm seeing the doctor at 5. - Jestem umówiony do lekarza na 5.

9.Present Perfect Simple - kiedy go używamy?

Do czynności przeszłej ważnej teraz, często z just (I've just lost my keys), doświadczeń bez podanego czasu, często z ever i never (Have you ever been to Rome?), stanu trwającego do teraz z for/since (We've known each other since 2018) i czynności w niezakończonym okresie (this week, today). Budowa: have/has + III forma.

10.Present Perfect Continuous - kiedy go używamy?

Do czynności, która zaczęła się w przeszłości i trwa do teraz, z naciskiem na czas trwania (I've been waiting for an hour), albo właśnie się skończyła i widać jej skutki (You're out of breath. Have you been running?). Budowa: have/has been + -ing.

11.Present Perfect Simple a Continuous - wynik a czas trwania

Simple mówi o wyniku i liczbie wykonanych rzeczy: I've written three emails. Continuous mówi o tym, jak długo trwa czynność: I've been writing emails all morning. Gdy podajemy, ile zrobiono, używamy Simple.

12.for a since

For + okres czasu (for two years, for ages, for a week), since + punkt w czasie, od którego coś trwa (since 2020, since Monday, since I was ten). Oba zwykle łączą się z czasami Perfect: I've lived here for five years / since 2020.

13.ago

Oznacza „temu" i łączy się z Past Simple, bo wskazuje zakończony moment w przeszłości: I met him two years ago. - Poznałem go dwa lata temu. Nie łączy się z Present Perfect.

14.Present Perfect a Past Simple

Past Simple - gdy podajemy zakończony czas przeszły (yesterday, last year, in 2019, ago) lub pytamy When...?: I passed my test last week. Present Perfect - gdy czas nie jest podany, a liczy się skutek lub doświadczenie: I've passed my test!

15.already, yet, still

Already = już (zwykle w zdaniach twierdzących, między have a III formą): I've already finished. Yet = już (w pytaniach) albo jeszcze (w przeczeniach), na końcu zdania: Have you finished yet? I haven't finished yet. Still = wciąż, nadal; w przeczeniu stoi przed haven't: I still haven't finished.

16.Past Simple - kiedy go używamy?

Do czynności zakończonych w określonym czasie przeszłym (I visited my aunt last Sunday) i do ciągu kolejnych wydarzeń w opowiadaniu (He got up, had a shower and left). Budowa: -ed lub II forma; w pytaniach i przeczeniach did + bezokolicznik.

17.Past Continuous - kiedy go używamy?

Do czynności trwającej w danym momencie przeszłości (At 8 p.m. I was doing my homework), do opisu tła w opowiadaniu (It was raining) i do dwóch czynności trwających jednocześnie (While I was cooking, he was cleaning). Budowa: was/were + -ing.

18.Past Continuous i Past Simple razem (when, while)

Dłuższa czynność w toku (Past Continuous) zostaje przerwana przez krótszą (Past Simple): I was having a shower when the phone rang. Po while zwykle stoi czynność w toku: While I was walking home, I met Tom.

19.Past Perfect Simple

Czynność wcześniejsza od innej czynności lub momentu w przeszłości: When we arrived, the film had already started. - Kiedy przyjechaliśmy, film już się zaczął. Budowa: had + III forma.

20.Past Perfect Continuous

Czynność, która trwała przez pewien czas przed momentem w przeszłości, często ze skutkiem widocznym w tym momencie: She was tired because she had been working all day. Budowa: had been + -ing.

21.by the time

Oznacza „zanim, do czasu gdy". O przeszłości: by the time + Past Simple, w zdaniu głównym Past Perfect: By the time we got there, the shop had closed. O przyszłości: by the time + Present Simple, w zdaniu głównym Future Perfect: By the time you arrive, I will have finished.

22.used to

Przeszłe zwyczaje i stany, których już nie ma: I used to live in Gdańsk. - Kiedyś mieszkałem w Gdańsku. Przeczenie: didn't use to, pytanie: Did you use to...? Nie ma formy teraźniejszej.

23.would a used to

Would + bezokolicznik opisuje powtarzające się czynności w przeszłości: When I was little, my grandma would read me stories. Nie używamy go do stanów (live, have, like, know) - wtedy tylko used to: I used to have a dog.

24.be used to

Być przyzwyczajonym do czegoś; po nim rzeczownik albo czasownik z -ing: I'm used to getting up early. - Jestem przyzwyczajony do wczesnego wstawania. He isn't used to the cold.

25.get used to

Przyzwyczajać się, przyzwyczaić się do czegoś (proces); po nim rzeczownik albo -ing: I'm getting used to driving on the left. You'll soon get used to your new school.

26.Future Simple (will) - kiedy go używamy?

Do decyzji podjętych w chwili mówienia (I'll get it!), przewidywań opartych na opinii, często po I think, probably, I'm sure (I think it will be sunny), obietnic i propozycji (I'll help you). Budowa: will + bezokolicznik.

27.be going to - kiedy go używamy?

Do zamiarów i planów podjętych wcześniej (I'm going to study medicine) oraz do przewidywań opartych na tym, co widać teraz (Look at those clouds! It's going to rain). Budowa: am/is/are going to + bezokolicznik.

28.will, be going to czy Present Continuous?

Decyzja podjęta teraz - will (I'll have the soup). Zamiar podjęty wcześniej - be going to (I'm going to learn to drive). Umówione spotkanie z terminem - Present Continuous (I'm having a driving lesson on Monday).

29.Future Continuous

Czynność, która będzie trwała w określonym momencie w przyszłości: This time tomorrow I'll be flying to London. Także grzeczne pytania o czyjeś plany: Will you be using the car tonight? Budowa: will be + -ing.

30.Future Perfect

Czynność, która zakończy się przed określonym momentem w przyszłości, zwykle z by + określenie czasu (by Friday, by 2030, by the time): I will have finished the project by Friday. Budowa: will have + III forma.

31.Zdania czasowe o przyszłości

Po when, as soon as, until, before, after, by the time mówiąc o przyszłości używamy Present Simple (albo Present Perfect), a nie will: I'll call you as soon as I get home. When she finishes school, she'll travel.

32.until

Oznacza „dopóki nie, aż". Po until czasownik jest twierdzący, choć po polsku mówimy „nie": We'll wait until he comes. - Poczekamy, aż przyjdzie. We won't start until everyone arrives. - Nie zaczniemy, dopóki wszyscy nie przyjdą.

33.when - kiedy po nim stoi will?

When w zdaniu czasowym (= kiedy, gdy) łączy się z Present Simple: When he comes, we'll start. Will stoi po when w pytaniu i w zdaniu, które mówi, czego nie wiemy: When will he come? I don't know when he will come.

34.Mowa zależna - następstwo czasów

Po czasowniku w czasie przeszłym (said, told) cofamy czas: Present Simple → Past Simple, Present Continuous → Past Continuous, Present Perfect i Past Simple → Past Perfect, will → would, can → could. 'I'm tired,' he said. → He said (that) he was tired.

35.Mowa zależna - określenia czasu i miejsca

Zmieniają się tak jak czasy: now → then, today → that day, tomorrow → the next day, yesterday → the day before, last week → the week before, ago → before, here → there, this → that.

36.Mowa zależna - kiedy nie cofamy czasu?

Gdy czasownik wprowadzający jest w czasie teraźniejszym: Ola says she lives in Kraków. Gdy relacjonujemy fakt wciąż prawdziwy, cofnięcie czasu jest możliwe, ale nie konieczne: She said she likes (liked) jazz.