Matura ustna z polskiego - rozmowa z komisją i dobór kontekstów

1.Egzamin ustny z języka polskiego

Obowiązkowy egzamin maturalny zdawany bez określania poziomu. Zdający wypowiada się na temat zadań z wylosowanego zestawu, a potem rozmawia z zespołem przedmiotowym. Żeby zdać, trzeba uzyskać co najmniej 30% punktów.

2.Przebieg egzaminu ustnego

Zdający losuje zestaw, ma ok. 15 minut na przygotowanie, potem wygłasza wypowiedź monologową (ok. 10 minut), a na końcu rozmawia z zespołem przedmiotowym (ok. 5 minut).

3.Zestaw egzaminacyjny

Wylosowana kartka z dwoma zadaniami: jednym z pytaniem jawnym i drugim z pytaniem niejawnym. W wypowiedzi monologowej zdający odpowiada na oba pytania.

4.Pytanie jawne

Pytanie z listy ogłoszonej wcześniej przez Centralną Komisję Egzaminacyjną. Dotyczy problemu w lekturze obowiązkowej, więc można się do niego przygotować przed egzaminem.

5.Pytanie niejawne

Pytanie nieznane przed egzaminem, odnoszące się do tekstu kultury dołączonego do zestawu, np. fragmentu utworu, obrazu, plakatu lub rysunku. Zdający analizuje ten tekst i odwołuje się do drugiego tekstu kultury.

6.Tekst kultury

Każdy wytwór kultury, który można odczytać i zinterpretować: utwór literacki, ale też obraz, film, spektakl, plakat, rzeźba, utwór muzyczny czy reklama.

7.Zespół przedmiotowy

Nauczyciele, którzy przeprowadzają egzamin ustny: słuchają wypowiedzi, zadają pytania w rozmowie i oceniają zdającego.

8.Kryteria oceny wypowiedzi

Merytoryczność - realizacja polecenia, trafne odwołania do tekstów i kontekstów. Kompozycja - spójność i logiczny porządek. Język - poprawność, bogactwo słownictwa i składni. Rozmowa - umiejętność odpowiadania na pytania i uzasadniania zdania.

9.Plan wypowiedzi

Krótki zapis w punktach przygotowany w czasie 15 minut: teza lub hipoteza, argumenty z przykładami z tekstów, konteksty i wniosek. Pełnego tekstu nie warto pisać, bo nie starczy czasu i wypowiedź brzmi jak czytanie.

10.Budowa wypowiedzi monologowej

Wstęp z tezą lub hipotezą, rozwinięcie z argumentami opartymi na tekstach i kontekstach oraz zakończenie z wnioskiem, który odpowiada na pytanie.

11.Teza

Stanowisko wobec problemu z pytania, sformułowane na początku wypowiedzi i udowadniane argumentami, np. „Cierpienie może prowadzić człowieka do przemiany”.

12.Hipoteza

Przypuszczenie postawione na początku, które sprawdza się w trakcie wypowiedzi; w zakończeniu potwierdza się je, odrzuca albo modyfikuje. Przydaje się zwłaszcza przy interpretacji tekstu nieznanego wcześniej.

13.Argument

Uzasadnienie tezy: konkretne wydarzenie, postawa bohatera albo fragment tekstu wraz z wyjaśnieniem, jak potwierdza stanowisko. Sam przykład bez komentarza nie jest jeszcze argumentem.

14.Odwołanie do lektury obowiązkowej

Przy pytaniu jawnym zdający musi oprzeć wypowiedź na lekturze obowiązkowej wskazanej w pytaniu: przywołać konkretne wątki, postacie i sytuacje oraz powiązać je z problemem.

15.Drugi tekst kultury

Utwór, film, obraz lub inny tekst, do którego zdający odwołuje się obok tekstu z zestawu przy pytaniu niejawnym. Ma dotyczyć tego samego problemu i rozwijać argumentację, np. przez porównanie.

16.Wniosek

Zakończenie wypowiedzi, które zbiera argumenty i wyraźnie odpowiada na pytanie: potwierdza tezę albo weryfikuje hipotezę. Nie wprowadza nowych argumentów.

17.Kontekst

Wiedza spoza samego utworu (o epoce, historii, autorze, filozofii, Biblii, mitach, kulturze), która pomaga zrozumieć utwór i wspiera argumentację.

18.Kontekst historycznoliteracki

Odwołanie do epoki literackiej, prądu lub konwencji, w której powstał utwór, np. romantyczny mesjanizm w „Dziadach” cz. III czy pozytywistyczna wiara w naukę w „Lalce”.

19.Kontekst historyczny

Odwołanie do wydarzeń i realiów historycznych, które wyjaśniają utwór, np. rabacja galicyjska z 1846 r. przywołana w „Weselu” albo represje wobec młodzieży wileńskiej w „Dziadach” cz. III.

20.Kontekst biograficzny

Odwołanie do życia autora, które wpłynęło na utwór, np. śmierć córki Urszulki jako źródło „Trenów” Jana Kochanowskiego.

21.Kontekst filozoficzny

Odwołanie do idei i kierunków filozoficznych, np. epikureizmu i stoicyzmu w poezji Horacego albo egzystencjalizmu w „Dżumie” Alberta Camusa.

22.Kontekst religijny

Odwołanie do wiary, obrzędów i nauki Kościoła lub innej religii, np. „Bogurodzica” jako modlitwa, w której Matka Boża i Jan Chrzciciel wstawiają się u Chrystusa za ludźmi.

23.Kontekst biblijny

Odwołanie do postaci, motywów i przypowieści z Biblii, np. historia wskrzeszenia Łazarza, którą Sonia czyta Raskolnikowowi w „Zbrodni i karze”, albo cierpienie Hioba.

24.Kontekst mitologiczny

Odwołanie do mitów, najczęściej greckich, np. mit o Prometeuszu jako wzór poświęcenia dla ludzi albo mit o Syzyfie jako obraz trudu bez końca.

25.Kontekst społeczny

Odwołanie do struktury społeczeństwa, relacji między grupami i ich konfliktów, np. arystokracja, mieszczaństwo i biedota Warszawy w „Lalce”.

26.Kontekst kulturowy

Odwołanie do innych zjawisk kultury: sztuki, filmu, teatru, muzyki czy obyczajów, np. filmowa adaptacja „Wesela” w reżyserii Andrzeja Wajdy.

27.Kontekst egzystencjalny

Odwołanie do doświadczeń wspólnych wszystkim ludziom: cierpienia, samotności, przemijania, śmierci i pytań o sens życia.

28.Rozmowa z zespołem przedmiotowym

Ostatnia część egzaminu, ok. 5 minut. Członkowie zespołu zadają pytania związane z wypowiedzią zdającego, żeby sprawdzić, czy umie pogłębić myśl, uzasadnić zdanie i odnieść się do innych tekstów.

29.Pytanie pogłębiające

Pytanie zespołu, które prosi o rozwinięcie, doprecyzowanie lub ocenę jakiejś myśli. Dobra odpowiedź: stanowisko, uzasadnienie i przykład z tekstu, a nie samo „tak” lub „nie”.

30.Prośba o powtórzenie pytania

Gdy zdający nie zrozumiał pytania, może poprosić o jego powtórzenie lub doprecyzowanie. To lepsze niż odpowiedź nie na temat.

31.Przyznanie się do niewiedzy

Gdy zdający nie pamięta szczegółu, mówi o tym wprost i przechodzi do tego, co wie o tym problemie, np. do innego wątku lub utworu. Zmyślanie faktów obniża wiarygodność odpowiedzi.

32.Unikanie powtarzania wypowiedzi

W rozmowie nie powtarza się monologu tymi samymi słowami, tylko dodaje coś nowego: kolejny przykład, kontekst, szczegół z tekstu albo inne spojrzenie na problem.

33.Streszczanie zamiast interpretacji

Błąd polegający na opowiadaniu fabuły bez wyjaśnienia, co z niej wynika dla problemu z pytania. Wydarzenie z utworu trzeba zawsze skomentować i powiązać z tezą.

34.Brak wniosku

Błąd kompozycyjny: wypowiedź urywa się na ostatnim argumencie i nie odpowiada wyraźnie na pytanie.

35.Kontekst niezwiązany z tezą

Błąd polegający na dopisaniu kontekstu na końcu jako ciekawostki, bez wyjaśnienia, jak pomaga zrozumieć utwór i jak potwierdza tezę.

36.Błędy językowe

Najczęstsze to błędy fleksyjne („poszłem” zamiast „poszedłem”, „tą książkę” zamiast „tę książkę”), frazeologiczne („w każdym bądź razie” zamiast „w każdym razie”) i kolokwializmy niepasujące do oficjalnej sytuacji egzaminu.