Lasy i ochrona środowiska w Polsce - To nasz świat. Geografia 7

1.Ekosystem

Układ wzajemnych zależności między organizmami i nieożywionymi elementami środowiska.

2.Ekologia

Dział nauki badający wzajemne oddziaływania między organizmami oraz między organizmami a środowiskiem. To nauka, a ekosystem to układ w przyrodzie.

3.Las

Najbardziej złożony ekosystem lądowy. Jest miejscem życia roślin (głównie drzew), zwierząt i grzybów.

4.Funkcje lasu

Lasy pełnią funkcje ekologiczne, społeczne i gospodarcze. Funkcja gospodarcza polega na tym, że las jest źródłem np. drewna, owoców leśnych, grzybów i żywicy.

5.Funkcje ekologiczne lasu

M.in. siedlisko zwierząt, roślin i grzybów oraz produkcja tlenu. Pochłanianie zanieczyszczeń powietrza. Magazynowanie wody, które przeciwdziała suszom i powodziom. Stabilizowanie gruntu, które zmniejsza ryzyko osuwisk i lawin. Przeciwdziałanie zmianie klimatu i wypłukiwaniu składników mineralnych z gleb.

6.Funkcje społeczne lasu

M.in. miejsce wypoczynku, spacerów i rekreacji (korzystny wpływ na zdrowie), walory obronne, miejsce badań naukowych, miejsce pracy w leśnictwie i miejsce edukacji środowiskowej.

7.Wylesianie

Wycinanie lasów. Ma bardzo negatywne skutki dla środowiska, gospodarki i społeczeństwa. Przez wieki wycinano lasy, aby utworzyć pola uprawne i osady oraz pozyskać drewno, np. na budulec i opał.

8.Lesistość

Stosunek powierzchni porośniętej lasami do całkowitej powierzchni danego obszaru, wyrażony w procentach. Obliczamy ją, dzieląc powierzchnię lasów przez powierzchnię obszaru i mnożąc wynik przez 100%.

9.Zmiany lesistości Polski

Tysiąc lat temu lasy porastały ok. 3/4 (75%) powierzchni dzisiejszej Polski. Potem obszary leśne systematycznie się zmniejszały i w połowie XX w. lesistość spadła do ok. 1/5 (21%). Następnie zaczęła rosnąć i w 2024 r. wyniosła ok. 30%.

10.Lesistość Polski na tle Europy i świata

Lesistość Polski (ok. 30% w 2024 r.) jest nieco niższa niż lesistość Europy (33%) i świata (31%).

11.Zróżnicowanie lesistości w Polsce

Największą lesistość ma województwo lubuskie (prawie 50%), a najmniejszą - województwo łódzkie.

12.Las gospodarczy

Las użytkowany przez człowieka, np. do pozyskiwania drewna. Nowe lasy w Polsce nie powstały naturalnie: człowiek zasadził je do celów gospodarczych, głównie iglaste, przede wszystkim sosnowe. Różnorodność gatunkowa jest w nich mniejsza niż w lasach naturalnych.

13.Rodzaje lasów w Polsce

Lasy iglaste stanowią ok. 2/3 polskich lasów, a lasy liściaste i mieszane razem - ok. 1/3. Przeważają więc lasy iglaste.

14.Bory

Lasy z przewagą drzew iglastych. W Polsce to głównie bory sosnowe i bory świerkowe.

15.Bory sosnowe

Bory, których jest w Polsce najwięcej. Wiele z nich nasadził człowiek. Rosną na mało żyznych glebach, np. bielicowych. Dominuje w nich sosna zwyczajna, czyli najliczniejszy gatunek drzewa w Polsce.

16.Bory świerkowe

Bory rosnące przede wszystkim na obszarach górskich. Dominuje w nich świerk pospolity.

17.Lasy liściaste

Lasy, których najczęstsze typy to grądy, łęgi i olsy. Razem z lasami mieszanymi stanowią ok. 1/3 polskich lasów.

18.Grądy

Lasy liściaste na żyznych glebach, dlatego wiele z nich wycięto, aby utworzyć pola uprawne. Rośnie w nich wiele gatunków drzew, a dominują graby i dęby.

19.Łęgi (lasy łęgowe)

Lasy liściaste występujące najczęściej w sąsiedztwie rzek i na terenach okresowo zalewanych przez wodę. Rosną w nich m.in. olsze, topole, wierzby i wiązy.

20.Olsy

Lasy liściaste typowe dla terenów podmokłych, np. bagien. Drzewa rosną w nich zazwyczaj w kępach, a głównym gatunkiem jest olsza czarna.

21.Lasy mieszane

Lasy, w których w dużej liczbie występują zarówno drzewa iglaste, jak i liściaste.

22.Wpływ człowieka na środowisko

Jest obecnie największy w historii. Środowisko nigdy nie było tak przekształcone i zanieczyszczone, wiele gatunków jest zagrożonych wyginięciem, a obszarów naturalnych ubywa. Człowiek oddziałuje na środowisko nie tylko lokalnie, lecz także globalnie.

23.Antropogeniczny

Stworzony przez człowieka albo pochodzący z jego działalności.

24.Globalne ocieplenie klimatu

Napędza je człowiek, emitując do atmosfery wielkie ilości gazów cieplarnianych. Pochodzą one głównie z energetyki, rolnictwa i transportu.

25.Ochrona środowiska

Działania, które minimalizują negatywny wpływ człowieka na planetę. Jest kluczowa dla przetrwania przyrody, a także z gospodarczego i społecznego punktu widzenia.

26.Cele ochrony przyrody

Zachowanie różnorodności gatunków i krajobrazów, walorów estetycznych i kulturowych Ziemi oraz przyrody i surowców dla następnych pokoleń. Zapobieganie wyginięciu gatunków, degradacji gleb, suszom, powodziom i nadmiernej eksploatacji surowców. Przeciwdziałanie zmianie klimatu i zanieczyszczeniu środowiska. Ochrona zdrowia ludzi.

27.Formy ochrony przyrody

W Polsce jest dziesięć prawnych form ochrony przyrody. Należą do nich m.in. parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, pomniki przyrody i ochrona gatunkowa.

28.Park narodowy (PN)

Forma ochrony najcenniejszych przyrodniczo obszarów w kraju. Działalność człowieka jest tu bardzo ograniczona, a tam, gdzie ochrona jest ścisła - całkowicie zabroniona. Wyjątki to np. akcje ratunkowe, działania ochronne, badania naukowe i obrona kraju. W Polsce są 23 parki (stan na marzec 2025 r.).

29.Największy, najmniejszy, najstarszy i najmłodszy park narodowy

Największy jest Biebrzański PN, a najmniejszy - Ojcowski PN. Najstarszy jest Pieniński PN (1932 r.), a najmłodszy - PN „Ujście Warty” (2001 r.).

30.Białowieski Park Narodowy

Obejmuje część Puszczy Białowieskiej położoną w Polsce. Jej fragmenty cechuje pierwotność, czyli nigdy nie zostały przekształcone przez człowieka. Symbolem parku są żubry, które żyją tam na wolności.

31.Wigierski Park Narodowy

Chroni obszar rzeźby młodoglacjalnej z wieloma jeziorami polodowcowymi, z których największe to Wigry, oraz otaczające je lasy. Jego symbolem jest bóbr europejski, który licznie zamieszkuje ten park.

32.Tatrzański Park Narodowy

Obejmuje polską część Tatr, czyli najwyższych gór w Polsce. Cechuje je wysokogórska rzeźba typu alpejskiego i wiele rzadkich gatunków, np. świstaki i kozice. To najliczniej odwiedzany park narodowy w Polsce.

33.Park Narodowy Gór Stołowych

Chroni polską część Gór Stołowych, należących do łańcucha Sudetów. To jedne z niewielu gór typu płytowego w Europie. Szczyty i formacje skalne mają tu unikalne, „ociosane” kształty.

34.Położenie parków narodowych

Na wybrzeżu Bałtyku leżą Słowiński PN i Woliński PN. Karkonoski PN, PN Gór Stołowych, Tatrzański PN i Bieszczadzki PN leżą przy południowej granicy. Kampinoski PN leży w środku kraju, a Białowieski PN przy wschodniej granicy.

35.Rezerwat przyrody

Forma ochrony najwartościowszych przyrodniczo terenów. Rezerwaty są znacznie mniejsze niż parki narodowe. Aktywność człowieka podlega tu znacznym ograniczeniom, a w strefach ochrony ścisłej jest niedozwolona. W Polsce jest prawie 1600 rezerwatów (stan na marzec 2025 r.).

36.Przykłady rezerwatów przyrody

Głazowisko Bachanowo chroni głazy narzutowe pozostawione przez topniejący lądolód. Mewia Łacha to m.in. cenne siedlisko ptaków, gdzie można obserwować foki. Jaskinia Niedźwiedzia w Sudetach chroni jaskinię oraz jej faunę, florę i grzyby.

37.Park krajobrazowy

Forma ochrony, która służy zachowaniu walorów przyrodniczych, kulturowych i historycznych danego obszaru. Możliwa jest tu większa ingerencja niż w parkach narodowych i rezerwatach. W Polsce jest ich 126 (stan na marzec 2025 r.). Najstarszy to Suwalski Park Krajobrazowy, utworzony w 1976 r.

38.Pomnik przyrody

Pojedynczy obiekt cenny przyrodniczo albo grupa takich obiektów. Najczęściej są to drzewa, a także np. skały, jaskinie lub źródła. W Polsce jest ich ponad 34 tys. (stan na marzec 2025 r.). Przykładem jest Dąb Bażyńskiego, jedno z najstarszych drzew w Polsce.

39.Ochrona gatunkowa

Forma ochrony, która służy przetrwaniu i dobrostanowi rzadkich oraz zagrożonych wyginięciem gatunków zwierząt, roślin i grzybów, np. rysia euroazjatyckiego i szarotki alpejskiej.