Ameryka: urbanizacja, Kanada i Stany Zjednoczone - Planeta Nowa 8

1.Rozmieszczenie ludności Ameryki

Ludność jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie. Największe skupiska są na wybrzeżu Atlantyku i w rejonie Wielkich Jezior - sprzyjają temu łagodny klimat i niziny, a dawniej kolonizatorzy zakładali osady u wybrzeży Atlantyku, by łatwiej utrzymywać kontakty z Europą. Najsłabiej zaludnione są obszary skrajnie zimne (np. Grenlandia, Patagonia), gorące i wilgotne (Nizina Amazonki) oraz wysokogórskie.

2.Urbanizacja

Proces rozwoju miast. Obejmuje wzrost liczby ludności miejskiej, powstawanie nowych miast oraz powiększanie obszaru istniejących ośrodków.

3.Wskaźnik urbanizacji

Udział ludności miejskiej w ogólnej liczbie ludności, podawany w procentach. W Ameryce Północnej i w Ameryce Południowej przekracza 80%, a w niektórych krajach, np. w Urugwaju i Argentynie, nawet 90%.

4.Megamiasta (miasta-giganty)

Ogromne miasta, które powstały w wyniku szybkiego napływu ludności do miast. W Ameryce jest sześć aglomeracji liczących ponad 10 mln mieszkańców: Meksyk, Nowy Jork, Los Angeles, São Paulo, Rio de Janeiro i Buenos Aires.

5.Aglomeracja

Zespół miejski, który tworzy jedno duże, wyraźnie dominujące miasto wraz z otaczającymi je mniejszymi miejscowościami. Przykładem jest aglomeracja Nowego Jorku, licząca ok. 20 mln osób.

6.Nowy Jork

Najludniejsze miasto Stanów Zjednoczonych: liczy ok. 8,3 mln mieszkańców, a cała aglomeracja - ok. 20 mln. Jest światowym centrum handlu i kultury, z największymi giełdami, słynnymi teatrami i prestiżowymi uczelniami.

7.Megalopolis

Silnie zurbanizowany obszar powstały z połączenia kilku sąsiednich aglomeracji. Miasta rozrastają się i tworzą coraz większe aglomeracje, a gdy leżą blisko siebie, ich strefy podmiejskie się łączą.

8.Cechy megalopolis

Duża gęstość zaludnienia, wysoka zabudowa w centrach połączonych miast i niższa w dzielnicach mieszkalnych oraz bardzo gęsta sieć komunikacyjna, np. wiele autostrad i linii metra.

9.BosWash

Największe megalopolis w Ameryce, na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. Ciągnie się na długości prawie 1000 km od Bostonu do Waszyngtonu i liczy ok. 50 mln mieszkańców; największe miasta to Nowy Jork i Filadelfia.

10.Megalopolis południowokalifornijskie

Megalopolis na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, obejmujące m.in. Los Angeles i San Francisco. Liczy ok. 30 mln osób.

11.ChiPitts

Megalopolis Wielkich Jezior w Stanach Zjednoczonych, które tworzą m.in. Chicago, Detroit i Pittsburgh. Liczy ok. 30 mln osób.

12.Megalopolis brazylijskie

Megalopolis w Ameryce Południowej, złożone m.in. z aglomeracji São Paulo i Rio de Janeiro. Żyje w nim ponad 30 mln mieszkańców.

13.Slamsy

Dzielnice nędzy w wielkich miastach. W Brazylii nazywa się je fawelami, a w Peru - barriadas. Niekiedy mieszka w nich nawet połowa ludności miejskiej.

14.Przyczyny powstawania slamsów

Zbyt szybkie tempo urbanizacji i zbyt duży napływ ludności ze wsi do miast. W państwach na południe od Stanów Zjednoczonych bardzo trudno znaleźć pracę nawet w wielkich miastach, więc przybysze ze wsi osiedlają się w dzielnicach nędzy. W USA osoby przenoszące się do miast zwykle dość szybko znajdują zatrudnienie.

15.Warunki życia w slamsach

Duże bezrobocie i bieda, choroby, wysoka przestępczość i narkomania. Mieszkańcy mają utrudniony dostęp do wody pitnej, elektryczności, kanalizacji, edukacji i opieki zdrowotnej. Większość domów powstaje z prowizorycznych materiałów, z pominięciem przepisów i pozwoleń na budowę.

16.Fawele

Slamsy, czyli dzielnice nędzy, w miastach Brazylii. W São Paulo leżą głównie na obrzeżach miasta. Najbiedniejsze dzielnice tworzą swoiste miasta w mieście. Zwykle rządzą się one swoimi prawami, dlatego panuje w nich wysoka przestępczość.

17.Kanada

Państwo w północnej części Ameryki Północnej, drugie na świecie pod względem powierzchni (9,98 mln km²). Graniczy ze Stanami Zjednoczonymi na południu i na północnym zachodzie (przez półwysep Alaska). Stolica: Ottawa, największe miasto: Toronto, języki urzędowe: angielski i francuski.

18.Rozmieszczenie ludności Kanady

Bardzo nierównomierne: ponad 90% Kanadyjczyków mieszka przy południowej granicy ze Stanami Zjednoczonymi, w pasie o szerokości ok. 300 km, a obszary północne są w większości niezamieszkane. Dominują potomkowie Europejczyków (głównie Brytyjczyków i Francuzów); ok. 5% to rdzenni mieszkańcy - Indianie i Innuici.

19.Ukształtowanie powierzchni Kanady

Ma układ południkowy. Wzdłuż zachodnich wybrzeży ciągną się Kordyliery (ich częścią są Góry Skaliste), dalej na wschód - wyżyny, które zajmują największe obszary, a w ich południowej części leży preria. Niziny są nad Oceanem Atlantyckim i wokół Zatoki Hudsona. Taki układ pozwala masom powietrza swobodnie przepływać z północy na południe i odwrotnie.

20.Preria

Obszar porośnięty roślinnością trawiastą. W Kanadzie zajmuje południową część wyżyn, które leżą na wschód od Kordylierów.

21.Układ stref klimatycznych Kanady

Strefy nie układają się równoleżnikowo, lecz nieregularnie. Wynika to z ukształtowania powierzchni, oddziaływania prądów morskich i cyrkulacji powietrza. Na północy panuje klimat polarny i subpolarny (tundra), dalej na południe - umiarkowany chłodny (tajga), a na południu - umiarkowany ciepły; właściwie tylko tam można prowadzić rolnictwo.

22.Stany Zjednoczone (USA)

Państwo w środkowej części Ameryki Północnej, czwarte na świecie pod względem powierzchni (po Rosji, Kanadzie i Chinach) i trzecie pod względem liczby ludności (po Chinach i Indiach). Składa się z 50 stanów, w tym Alaski i Hawajów. Stolica: Waszyngton.

23.Rozmieszczenie ludności Stanów Zjednoczonych

Nierównomierne, zależne przede wszystkim od warunków przyrodniczych. Najgęściej zaludnione są północny wschód kraju, rejon Wielkich Jezior i zachodnie wybrzeże - obszary przeważnie nizinne, o łagodnym klimacie i wysokim poziomie rozwoju gospodarczego.

24.Produkt światowy brutto

Wartość wszystkich wytworzonych towarów i świadczonych usług na świecie w ciągu roku.

25.Dowody potęgi gospodarczej Stanów Zjednoczonych

W 2019 r. PKB USA stanowiło ok. 25% produktu światowego brutto, a kraj wytworzył i zużył blisko 1/5 światowej energii elektrycznej. USA są największym importerem i drugim (po Chinach) eksporterem towarów, zajmują czołowe miejsca w wydobyciu wielu surowców i są światowym liderem zagranicznych inwestycji.

26.Wpływ Stanów Zjednoczonych na gospodarki innych państw

Amerykański kapitał jest obecny niemal we wszystkich krajach, także w Polsce. Spadki i wzrosty na nowojorskiej giełdzie silnie wpływają na gospodarki innych państw.

27.Rozwój przemysłu w Stanach Zjednoczonych

Przemysł rozwinął się w XIX w. w północno-wschodniej części kraju: powstawały tam kopalnie i huty, bo wydobywano węgiel kamienny i rudy żelaza. Później powstały m.in. zakłady motoryzacyjne i elektroniczne, a dziś coraz ważniejszy jest przemysł high-tech. Amerykańskie firmy produkują też w innych państwach ze względu na niższe koszty i dostępność surowców.

28.Baza surowcowa Stanów Zjednoczonych

USA zajmują czołowe miejsca na świecie w wydobyciu węgla kamiennego i brunatnego, gazu ziemnego, rud miedzi, ropy naftowej oraz srebra i złota. Ropy naftowej zużywają jednak tak dużo, że mimo znacznego wydobycia są drugim po Chinach jej importerem.

29.Przemysł zaawansowanych technologii (high-tech)

Przemysł, który tworzy najnowocześniejsze rozwiązania technologiczne, często z wykorzystaniem badań naukowych. W USA jego najważniejsze działy to produkcja urządzeń elektronicznych, przemysł oparty na biotechnologii oraz branże związane z lotnictwem i technologiami kosmicznymi.

30.Technopolia

Ośrodek przemysłu zaawansowanych technologii (high-tech). Pierwsza technopolia na świecie to Dolina Krzemowa w Stanach Zjednoczonych; inne ośrodki high-tech w USA to np. Austin i Boston.

31.Dolina Krzemowa

Pierwszy na świecie ośrodek przemysłu high-tech (technopolia), położony w pobliżu San Francisco, na zachodnim wybrzeżu USA. Nazwa nawiązuje do krzemu, który wykorzystuje się np. do produkcji procesorów komputerowych. Mają tu siedziby m.in. Apple, Google, Intel i Facebook.

32.Czynniki rozwoju Doliny Krzemowej

Położenie w pobliżu uniwersytetów i centrów badawczych, dostęp do wysoko wykwalifikowanej kadry pracowniczej oraz duża liczba bogatych i nieobawiających się ryzyka inwestorów.

33.Gospodarka oparta na wiedzy (GOW)

Gospodarka, w której wiele działów rozwija się dynamicznie dzięki badaniom naukowym, np. przemysł high-tech. Tak określa się dziś gospodarkę Stanów Zjednoczonych; jej fundamentem są usługi telekomunikacyjne, edukacyjne, naukowo-badawcze i finansowe.

34.Transport w USA

USA mają najdłuższą na świecie sieć linii kolejowych, dróg kołowych, autostrad i rurociągów, co wynika z wielkości kraju i dużej liczby ludności. Pasażerów przewozi głównie transport samochodowy i lotniczy (np. port lotniczy Hartsfield-Jackson w Atlancie), a towary - kolejowy i samochodowy; ważny jest też transport wodny śródlądowy.

35.Farmy

Wielkie prywatne gospodarstwa rolne, które odgrywają główną rolę w rolnictwie Stanów Zjednoczonych; mają średnio ok. 180 ha. Są gospodarstwami wysokotowarowymi, czyli niemal całą produkcję przeznaczają na sprzedaż.