Krajobrazy Polski: wybrzeże, pojezierze, nizina i Warszawa - Planeta Nowa 5

1.Krajobraz

Wygląd danego obszaru. Tworzą go cechy przyrodnicze, np. ukształtowanie powierzchni, wody i roślinność, oraz wytwory działalności człowieka, np. zabudowa.

2.Składniki krajobrazu

Ukształtowanie powierzchni (np. równiny, góry), skały budujące podłoże (np. granit, piasek), wody powierzchniowe (np. jeziora, rzeki), szata roślinna i świat zwierząt oraz wytwory działalności człowieka (np. budynki, drogi).

3.Krajobraz naturalny

Krajobraz, którego nie przekształcił człowiek. W Polsce zajmuje niewielkie obszary, m.in. najwyższe partie Tatr.

4.Krajobraz kulturowy

Krajobraz przekształcony przez człowieka. Rodzaje: rolniczy (wsie i pola uprawne), przemysłowy (przeważają fabryki) i miejski (gęsta zabudowa, rozbudowana sieć ulic).

5.Pasy rzeźby terenu Polski

Sześć pasów utworzonych przez obszary o podobnej rzeźbie terenu. Kolejno od północy: pobrzeża, pojezierza, Niziny Środkowopolskie, Wyżyny Polskie, Kotliny Podkarpackie i góry (Sudety i Karpaty). Polska jest krajem nizinnym. Niziny zajmują północ i środek kraju, a wyżyny i góry leżą głównie na południu.

6.Jak wygląda teren pobrzeży, pojezierzy i Nizin Środkowopolskich?

Pobrzeża to lekko falisty teren przylegający do morza. W pasie pojezierzy są liczne jeziora i wzgórza. Niziny Środkowopolskie tworzą płaskie, równinne tereny.

7.Jak wygląda teren Wyżyn Polskich, Kotlin Podkarpackich i gór?

Na Wyżynach Polskich jest wiele wzniesień, które nie przekraczają 500 m n.p.m. W Kotlinach Podkarpackich przeważają płaskie tereny z licznymi dolinami rzek. Pas gór obejmuje Sudety i Karpaty, a ich wzniesienia są często porozdzielane głębokimi dolinami.

8.Wybrzeże Słowińskie

Kraina w środkowej części pasa pobrzeży, nad Morzem Bałtyckim. Przeważają tu piaszczyste plaże, wydmy, jeziora przybrzeżne i nadmorskie równiny porozcinane dolinami rzek. Krajobraz kształtują wiatr, morskie fale i prądy przybrzeżne.

9.Wybrzeże niskie

Wybrzeże z piaszczystymi, często szerokimi plażami. Plaże powstają, gdy fale wyrzucają na brzeg piasek. Wzdłuż plaż ciągną się wydmy.

10.Wydma

Wzniesienie z piasku usypane przez wiatr. Najwyższe wydmy, w okolicach jeziora Łebsko, mają nawet 40 m. Wiatr stale przewiewa piasek, więc wydmy w ciągu roku przesuwają się nawet o 10 m.

11.Wybrzeże wysokie (klifowe)

Wybrzeże o bardzo stromych brzegach, wysokich na kilkanaście metrów. Podczas sztormów fale podcinają zbocza, które się osuwają, a morze zabiera materiał skalny. Na Wybrzeżu Słowińskim występuje tylko na niewielkich fragmentach.

12.Prądy przybrzeżne

„Strumienie” wody morskiej płynącej wzdłuż wybrzeża. Nanoszą piasek, który tworzy mierzeje. Mierzeje odcinają zatoki od morza i tak powstają jeziora przybrzeżne.

13.Mierzeja

Piaszczysty wał usypany przez prądy morskie. Odcina wody zatoki od pełnego morza.

14.Jezioro przybrzeżne

Jezioro, które powstało z dawnej zatoki morskiej odciętej przez mierzeję. Takie są np. Łebsko, Jamno i Gardno.

15.Rośliny pionierskie

Rośliny, które jako jedne z pierwszych pojawiają się na terenach niezasiedlonych jeszcze przez inne gatunki. Na wydmach rośnie np. piaskownica zwyczajna.

16.Bór

Las, w którym przeważają drzewa iglaste. Na Wybrzeżu Słowińskim bory, najczęściej sosnowe, rosną dalej od brzegu morza.

17.Słowiński Park Narodowy

Park narodowy na Wybrzeżu Słowińskim, między Rowami a Łebą. Chroni ruchome wydmy i jezioro Łebsko - jedne z największych atrakcji regionu.

18.Czym zajmują się mieszkańcy Wybrzeża Słowińskiego?

Głównie obsługą turystów i połowem ryb. W portach rybackich, np. w Darłowie, Ustce i Łebie, rybacy wyładowują ryby. W małych stoczniach buduje się i remontuje niewielkie łodzie.

19.Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach

Muzeum, w którym można poznać kulturę i styl życia Słowińców. Słowińcy, kulturowo bliscy Kaszubom, mieszkali dawniej nad jeziorami Łebsko i Gardno. Zajmowali się uprawą ziemi i połowem ryb.

20.Pojezierze Mazurskie

Kraina we wschodniej części pasa pojezierzy, który leży na południe od pobrzeży. Ma krajobraz pojezierny z licznymi jeziorami i wzniesieniami. Leżą tu największe jeziora Polski.

21.Lądolód

Rozległa pokrywa lodowa o dużej grubości. W epoce lodowcowej przez wiele tysięcy lat zalegał na obszarze Polski. Dziś występuje na Antarktydzie i Grenlandii.

22.Jak powstały jeziora i wzniesienia Pojezierza Mazurskiego?

Kilkanaście tysięcy lat temu lądolód zaczął zanikać. Zostawił wzniesienia, czasem wyższe niż 300 m n.p.m. (np. Szeska Góra, 309 m n.p.m.), oraz zagłębienia. Część zagłębień wypełniła się wodą i powstały jeziora.

23.Śniardwy i Mamry

Największe jeziora Polski: Śniardwy (114 km²) i Mamry (104 km²). Leżą w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich i należą do Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich.

24.Puszcza

Bardzo duży teren porośnięty bujnymi lasami. Na Pojezierzu Mazurskim jest np. Puszcza Piska, a na Nizinie Mazowieckiej - Puszcza Kampinoska.

25.Co przyciąga turystów na Pojezierze Mazurskie?

Jeziora i nieskażona przyroda sprzyjają żeglarstwu i kajakarstwu, a urozmaicona rzeźba - narciarstwu zjazdowemu i biegowemu. Są tu też trasy rowerowe i zabytki, np. zamki w Olsztynie i Reszlu, Twierdza Boyen w Giżycku i sanktuarium w Świętej Lipce.

26.Nizina Mazowiecka

Jedna z największych krain Polski, w środkowej i wschodniej części pasa Nizin Środkowopolskich. Przeważają tu równiny i wysoczyzny porozcinane szerokimi dolinami Wisły i jej dopływów, np. Narwi i Pilicy. W centrum leży Kotlina Warszawska.

27.Dlaczego na Nizinie Mazowieckiej jeziora zarosły i zanikły?

Lądolód ustąpił stąd wcześniej niż z pojezierzy, więc krajobraz wcześniej zaczął się zmieniać. Wzniesienia zostały wyrównane, a jeziora stopniowo zarastały i zanikały.

28.Równina

Teren niemal całkowicie płaski, czasem lekko falisty. Rozległe równiny przeważają na Nizinie Mazowieckiej.

29.Wysoczyzna

Forma terenu na nizinach - pofalowane wzniesienia otoczone dolinami rzek. Leży nieco wyżej niż dna szerokich dolin rzecznych.

30.Krajobraz rolniczy Niziny Mazowieckiej

Równinny teren daje dogodne warunki do rolnictwa. Dawne lasy w większości wycięto, a uzyskane tereny zamieniono w pola uprawne, łąki i pastwiska. Lasów zostało niewiele.

31.Kampinoski Park Narodowy

Park narodowy, który obejmuje prawie całą Puszczę Kampinoską, kilka kilometrów na północny zachód od Warszawy. Rozległe bagna sąsiadują tu z wydmami porośniętymi lasem sosnowym. Symbolem parku jest łoś.

32.Kurpie

Region w północno-wschodniej części Niziny Mazowieckiej. Dawni mieszkańcy zajmowali się gospodarką leśną, pszczelarstwem i uprawą ziemi. Mieszkańców regionu wyróżniają stroje, tańce oraz wycinanki, hafty i palmy wielkanocne.

33.Folklor

Kultura ludowa typowa dla mieszkańców danego obszaru, np. folklor kurpiowski. Tworzą go obrzędy i zwyczaje przekazywane z pokolenia na pokolenie.

34.Jakie zabytki są na Nizinie Mazowieckiej?

Często odwiedzany jest dworek w Żelazowej Woli, w którym urodził się Fryderyk Chopin. Są tu też zamki, m.in. w Czersku, Ciechanowie i Pułtusku, oraz Twierdza Modlin - zabytkowa budowla obronna.

35.Warszawa

Stolica i największe miasto Polski - ponad 1,7 mln mieszkańców (2017 r.). Leży na Nizinie Mazowieckiej, w środkowej części kraju, po obu brzegach Wisły. Mają tu siedziby Sejm, Senat i Prezydent RP.

36.Krajobraz wielkomiejski

Krajobraz, w którym wszystkie elementy, także parki i skwery, stworzył człowiek. Cechy: gęsta i wysoka zabudowa, brak terenów rolniczych, bardzo gęsta sieć ulic i rozbudowana sieć linii komunikacyjnych. Występuje np. w Warszawie, Krakowie i Łodzi.

37.Stare Miasto w Warszawie

Najstarsza część Warszawy, której początki sięgają XIII wieku, wpisana na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Razem z młodszą zabudową tworzy Śródmieście, które zmienia się z dzielnicy mieszkalnej w usługową.

38.Jakie tereny zielone są w Warszawie?

Nadwiślańskie plaże, np. Poniatówka, oraz skwery i parki, np. Łazienki Królewskie i ogród Saski. Równoważą one betonową zabudowę stolicy. Łazienki Królewskie to największy park w Warszawie.

39.Sieć komunikacyjna Warszawy

Gęsta sieć drogowa i kolejowa, w tym metro, czyli podziemna kolej miejska. Metro ma dwie linie, M1 i M2, o łącznej długości ok. 30 km. W Warszawie jest też najważniejszy polski port lotniczy.

40.Jakie są najciekawsze obiekty turystyczne Warszawy?

Stare Miasto z Zamkiem Królewskim, Centrum Nauki Kopernik, Muzeum Powstania Warszawskiego, Łazienki Królewskie i pałac w Wilanowie. Pałac w Wilanowie wzniósł król Jan III Sobieski.