Unit 1 A new look: gramatyka i zwroty - Focus 3

1.Czasowniki dynamiczne

Większość czasowników ma znaczenie dynamiczne: opisują czynności, czyli coś się dzieje. Mogą występować w czasach prostych (np. Present Simple) i ciągłych (np. Present Continuous). Przykłady: I usually cycle to school. - Zwykle jeżdżę do szkoły rowerem. Look, Dad is cycling without a helmet! - Spójrz, tata jedzie na rowerze bez kasku!

2.Czasowniki statyczne

Czasowniki statyczne opisują stany, a nie czynności. Wyrażają m.in. uczucia i preferencje (hate, like, love, prefer), stany umysłu (believe, know, need, remember, think, understand, want) i doznania (feel, hear, see). Zwykle nie występują w czasach ciągłych, nawet gdy mówimy o chwili obecnej. Wyjątek: feel w znaczeniu „czuć się” może stać w formie ciągłej (I'm feeling better). W mowie potocznej zdarzają się też inne wyjątki (I'm loving it), ale na sprawdzianie trzymamy się reguły. Przykład: I remember your sister. - Pamiętam twoją siostrę. (nie: I'm remembering)

3.think

Think jako czasownik statyczny znaczy myśleć, uważać (mieć zdanie) i zwykle stoi w czasie prostym: I think she's right. - Myślę, że ona ma rację. Jako czasownik dynamiczny znaczy zastanawiać się, mieć zamiar (think about/of) i może stać w czasie ciągłym: I'm thinking about my holiday plans. - Zastanawiam się nad planami na wakacje.

4.have

Have jako czasownik statyczny znaczy mieć, posiadać i zwykle stoi w czasie prostym: My cousin has a motorbike. - Mój kuzyn ma motocykl. Jako czasownik dynamiczny oznacza czynność: jeść, brać, robić (have breakfast, have a shower, have a good time) i może stać w czasie ciągłym: Sorry, I can't talk - I'm having a shower. - Przepraszam, nie mogę rozmawiać - biorę prysznic.

5.look

Look jako czasownik statyczny znaczy wyglądać (look + przymiotnik) i zwykle stoi w czasie prostym: Your new glasses look great. - Twoje nowe okulary świetnie wyglądają. Jako czasownik dynamiczny znaczy patrzeć (look at) albo szukać (look for) i może stać w czasie ciągłym: What are you looking for? - Czego szukasz?

6.revise, report on, skinny, baseball cap

revise - powtarzać materiał; report on - relacjonować; skinny - chudy; baseball cap - czapka z daszkiem. Przykład: Before every test I revise with my friend Ola. - Przed każdym sprawdzianem powtarzam materiał z koleżanką Olą.

7.Present Perfect Continuous - budowa

Czas Present Perfect Continuous tworzymy tak: have/has + been + czasownik z końcówką -ing. Przeczenie: haven't/hasn't + been + -ing. Pytanie: Have/Has + podmiot + been + -ing? Krótkie odpowiedzi: Yes, I have. / No, she hasn't. Przykłady: Has your dog been barking all night? - Czy twój pies szczekał całą noc? They haven't been talking to each other lately. - Ostatnio ze sobą nie rozmawiają.

8.Present Perfect Continuous - użycie

Present Perfect Continuous stosujemy, gdy czynność zaczęła się w przeszłości i trwa do teraz - długość podajemy z for (przez jakiś okres) albo since (od jakiegoś momentu). Używamy go też, gdy czynność trwała przez pewien czas (i może jeszcze trwa), a jej skutki widać teraz. Przykłady: I've been living in Gdańsk since 2020. - Mieszkam w Gdańsku od 2020 roku. Your hair is wet - have you been swimming? - Masz mokre włosy - pływałeś?

9.Present Perfect Simple czy Continuous?

Present Perfect Continuous skupia się na czynności i jej trwaniu, dlatego często pytamy w nim how long. Present Perfect Simple skupia się na efekcie zakończonej czynności, dlatego często podajemy w nim liczbę i pytamy how many. W żadnym z tych czasów nie zadajemy pytań z when. Czasowniki statyczne (np. be, know, have w znaczeniu mieć) zwykle występują tylko w Present Perfect Simple. Przykłady: I've been baking since early morning. - Piekę od wczesnego rana. I've baked two cakes. - Upiekłam dwa ciasta.

10.look after, queue, curator, over and over again

look after - opiekować się; queue - kolejka; curator - kustosz (nie: kurator oświaty ani sądowy); over and over again - ciągle, w kółko. Przykład: My neighbour looks after our cat when we go away. - Sąsiadka opiekuje się naszym kotem, kiedy wyjeżdżamy.

11.Przyrostki rzeczowników

Rzeczowniki często tworzymy przyrostkami: -ance/-ence (od przymiotników na -ant/-ent: different - difference, inny - różnica), -ion (zwykle od czasowników: connect - connection, łączyć - połączenie), -ity (similar - similarity, podobny - podobieństwo), -ment (enjoy - enjoyment, cieszyć się - przyjemność) i -ship (friend - friendship, przyjaciel - przyjaźń).

12.Przyrostki czasowników

Czasowniki często tworzymy przyrostkami: -ate (active - activate, aktywny - aktywować), -en, zwykle od przymiotników i rzeczowników oznaczających miarę (wide - widen, szeroki - poszerzyć; strength - strengthen, siła - wzmocnić), -ify (pure - purify, czysty - oczyścić) i -ise (real - realise, prawdziwy - uświadomić sobie). W amerykańskim angielskim piszemy -ize.

13.Przyrostki przymiotników

Przymiotniki często tworzymy przyrostkami: -able (enjoy - enjoyable, przyjemny), -al (nation - national, narodowy), -ic (artist - artistic, artystyczny), -ive (create - creative, twórczy), -ous (danger - dangerous, niebezpieczny), -ful i -less. Przyrostek -ful zwykle nadaje znaczenie pozytywne (pełen czegoś: help - helpful, pomocny), natomiast -less - negatywne (bez czegoś: help - helpless, bezradny). Przymiotniki tworzą też końcówki -ed i -ing.

14.Przymiotniki na -ed i -ing

Przymiotnik z końcówką -ed (po polsku często -ony) opisuje, co ktoś czuje. Przymiotnik z końcówką -ing (po polsku często -ący) opisuje osobę lub rzecz, która to uczucie wywołuje. Przykłady: We were excited about the trip. - Byliśmy podekscytowani wycieczką. The match was exciting. - Mecz był ekscytujący. The lecture was boring, so I was bored. - Wykład był nudny, więc się nudziłem.

15.Przysłówki: -ly, -y, -ily

Przysłówki zwykle tworzymy, dodając -ly do przymiotnika: quiet - quietly (cichy - cicho). Gdy przymiotnik kończy się na -le, końcowe -e zamieniamy na -y: gentle - gently (łagodny - łagodnie). Gdy przymiotnik kończy się na -y, zwykle zamieniamy -y na -ily: easy - easily (łatwy - łatwo). Wyjątki: good - well (dobry - dobrze); fast, hard i late mają taką samą formę przysłówka.

16.Przedrostki o znaczeniu przeciwnym

Przymiotniki o znaczeniu przeciwnym często tworzymy przedrostkami un-, in-, im-, il-, ir-, dis-. Im- stoi najczęściej przed przymiotnikami na b, m i p (impatient - niecierpliwy), ir- przed r (irregular - nieregularny), il- przed l (illogical - nielogiczny). Inne przykłady: unhappy - nieszczęśliwy, incorrect - niepoprawny, dishonest - nieuczciwy. Przedrostka najlepiej uczyć się razem ze słowem.

17.accept i achieve - formy pochodne

accept - akceptować; acceptable - akceptowalny; acceptably - zadowalająco; acceptance - akceptacja, zgoda; achieve - osiągnąć; achievement - osiągnięcie; achievable - osiągalny. Przykład: Winning the school chess tournament was my biggest achievement this year. - Wygranie szkolnego turnieju szachowego było moim największym osiągnięciem w tym roku.

18.educate i succeed - formy pochodne

educate - kształcić; education - edukacja; educational - edukacyjny; educationally - edukacyjnie; succeed - odnieść sukces; success - sukces; successful - skuteczny, odnoszący sukcesy; successfully - skutecznie. Przykład: My aunt runs a successful bakery. - Moja ciocia prowadzi piekarnię, która odnosi sukcesy.

19.hope - formy pochodne

hope - nadzieja; mieć nadzieję; hopeful - pełen nadziei; hopefully - ufnie, z nadzieją (potocznie też: miejmy nadzieję); hopeless - beznadziejny; hopelessly - beznadziejnie. Przykład: The doctors are hopeful that Grandpa will be home soon. - Lekarze mają nadzieję, że dziadek wkrótce wróci do domu.

20.in his teens, in his early/mid/late twenties

in his/her teens - w wieku nastoletnim; in his/her early/mid/late twenties - w wieku dwudziestu kilku / około dwudziestu pięciu / prawie trzydziestu lat. Tak samo mówimy o innych dekadach życia. Przykład: Our coach is in his late thirties. - Nasz trener ma prawie czterdzieści lat.

21.medium height, short, well-built, blond, straight hair

medium height - średniego wzrostu; short - niski; well-built - dobrze zbudowany; blond - blond; straight/dark/short/long hair - proste/ciemne/krótkie/długie włosy. Przykład: My uncle is short and well-built, with short blond hair. - Mój wujek jest niski i dobrze zbudowany, ma krótkie blond włosy.

22.casual, smart, scruffy, stylish

casual - swobodny (o stylu ubierania się); smart - elegancki; scruffy - niechlujny; stylish - stylowy. Mówimy też: dress casually/smartly/in black - ubierać się swobodnie/elegancko/na czarno. Przykład: At weekends my dad dresses casually, but at work he always looks smart. - W weekendy tata ubiera się swobodnie, ale w pracy zawsze wygląda elegancko.

23.hard-working, rude, mysterious, nervous

hard-working - pracowity; rude - nieuprzejmy; mysterious - tajemniczy; nervous - nerwowy (niespokojny, pełen obaw; nie: zły). Przykład: Ewa gets nervous before every exam. - Ewa denerwuje się przed każdym egzaminem.

24.sense of humour, open to, be into, get on well with

sense of humour - poczucie humoru; open to - otwarty na; be into something - interesować się czymś, lubić coś (potocznie); get on well with - być w dobrych stosunkach z. Przykład: My grandad is open to new technology - he even plays online games with me. - Mój dziadek jest otwarty na nowe technologie - gra nawet ze mną w gry online.

25.the kind of person who…, she'd make a great…

She's the kind/sort/type of person who… - Ona jest osobą, która…; she'd (she would) make a great… - byłaby świetną… (nadaje się na…). Po make stoi rzeczownik bez przyimka. Przykład: Tom is the kind of person who never gives up. He'd make a great coach. - Tom jest osobą, która nigdy się nie poddaje. Byłby świetnym trenerem.

26.kind of, tend to, can be

Żeby opis osoby brzmiał mniej negatywnie albo mniej skrajnie, używamy: kind of/sort of + przymiotnik (trochę, jakby), tend to be/get + przymiotnik (mieć skłonność do…), can be/could be + a little/a bit + przymiotnik (bywa trochę…). Przykłady: Grandpa's new glasses look kind of funny. - Nowe okulary dziadka wyglądają trochę zabawnie. My sister can be a bit noisy. - Moja siostra bywa trochę hałaśliwa.

27.not exactly, not particularly, a bit too

Zamiast negatywnego przymiotnika możemy użyć przeczenia z przymiotnikiem pozytywnym i słowem always, exactly albo particularly: He isn't exactly tidy. - Nie jest zbyt porządny. Opis łagodzą też a bit, a little, a bit too: This skirt is a bit too short for school. - Ta spódnica jest trochę za krótka do szkoły.

28.Kolejność przymiotników

Przymiotniki przed rzeczownikiem stoją zwykle w kolejności: opinia (nice), rozmiar lub wiek (big, old), kształt (round, curly), kolor lub wzór (black, striped), materiał (cotton), marka lub rodzaj (running) i rzeczownik. Przykład: a comfortable old black leather bag - wygodna, stara, czarna, skórzana torba.

29.jumper, shirt, top, striped, patterned, try on

jumper - sweter; shirt - koszula; top - top, bluzka, koszulka; striped - w pasy; patterned - wzorzysty; try on - przymierzyć. Przykład: She tried on five tops but didn't buy any of them. - Przymierzyła pięć bluzek, ale żadnej nie kupiła.

30.The photo shows…, in the foreground / background

Opis zdjęcia zaczynamy od: The photo shows… - Zdjęcie przedstawia…; In this photo, I can see… / there is… / there are… - Na tym zdjęciu widzę… / jest… / są… Położenie: in the foreground - na pierwszym planie; in the middle - pośrodku; in the background - w tle; on the left/right - po lewej/prawej; in front of - przed; behind - za; next to - obok.

31.It's hard to say / make out, I'm not sure

Niepewność wyrażamy zwrotami: It's hard to say…, but… - Trudno powiedzieć…, ale…; It's hard to make out…, but… - Trudno dostrzec/odczytać…, ale…; I'm not sure…, but… - Nie jestem pewien…, ale… Przykład: I'm not sure where they are, but it might be a park. - Nie jestem pewna, gdzie są, ale to może być park.

32.Przypuszczenia: looks, looks as if, seems to be, probably

He/She looks + przymiotnik - wygląda na (np. zmęczonego); looks as if/as though/like + zdanie - wygląda, jakby… (o pogodzie: zanosi się na…); It seems to be… - To chyba jest…; Perhaps/Maybe it's… - Może to…; I imagine they're… - Wyobrażam sobie, że są…; They're probably… - Prawdopodobnie są… Przykład: She looks as if she's lost something. - Wygląda, jakby coś zgubiła.

33.Wyrażanie opinii: In my opinion, Personally

Opinię wprowadzamy zwrotami: I (don't) think… - (Nie) uważam, że…; I prefer… - Wolę…; Personally, … - Osobiście…; In my opinion, … - Moim zdaniem… Przykład: Personally, I prefer the first photo because it's more colourful. - Osobiście wolę pierwsze zdjęcie, bo jest bardziej kolorowe.