Zachodniopomorski Konkurs Geograficzny - Europa i sąsiedzi Polski

1.Granica między Europą a Azją

Granica Europy i Azji jest umowna - geografowie przyjmują różne jej przebiegi. Najczęściej prowadzi się ją wschodnim podnóżem Uralu, rzeką Ural, północnym brzegiem Morza Kaspijskiego, dalej Obniżeniem Kumsko-Manyckim albo grzbietem Kaukazu, przez Morze Czarne, cieśninę Bosfor, Morze Marmara i cieśninę Dardanele do Morza Egejskiego. Od zachodu Europę oblewa Ocean Atlantycki, od północy Ocean Arktyczny, a od południa Morze Śródziemne.

2.Półwyspy i wyspy Europy

Europa ma silnie rozczłonkowaną linię brzegową z wieloma półwyspami i wyspami. Główne półwyspy: Skandynawski (Norwegia, Szwecja), Iberyjski (Hiszpania, Portugalia), Apeniński (Włochy), Bałkański (m.in. Grecja, Bułgaria) i Jutlandzki (Dania i północna część Niemiec). Największe wyspy to Wielka Brytania, Islandia (wulkaniczna) i Irlandia. Na Morzu Śródziemnym leżą Sycylia i Sardynia (Włochy) oraz Korsyka (Francja).

3.Morza Europy

Bałtyckie - morze śródlądowe, płytkie, o małym zasoleniu (około 7 promili), połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie. Północne - płytkie morze między Wielką Brytanią a Skandynawią, ze złożami ropy naftowej i gazu ziemnego. Norweskie - otwarte morze Atlantyku między Norwegią a Islandią. Śródziemne - morze międzykontynentalne między Europą, Afryką i Azją, połączone z Atlantykiem Cieśniną Gibraltarską. Czarne - morze śródlądowe, połączone z Morzem Śródziemnym przez Bosfor, Morze Marmara i Dardanele.

4.Wybrzeże fiordowe, szkierowe, riasowe i dalmatyńskie

Fiordowe - długie, wąskie i głębokie zatoki o stromych zboczach, czyli doliny wyżłobione przez lodowiec i zalane przez morze (Norwegia). Szkierowe - mnóstwo małych, skalistych wysepek (szkierów) wygładzonych przez lodowiec (Szwecja, Finlandia). Riasowe - lejkowate zatoki, czyli zalane przez morze ujściowe odcinki dolin rzecznych (Bretania we Francji, Galicja w Hiszpanii). Dalmatyńskie - wydłużone wyspy i zatoki równoległe do brzegu, czyli zalane pasma górskie (Chorwacja).

5.Wybrzeże klifowe, lagunowe i deltowe

Klifowe - strome urwisko podcinane przez fale morskie, które stopniowo się cofa (np. Dover w Wielkiej Brytanii, Normandia, w Polsce Rozewie i wyspa Wolin). Lagunowe (mierzejowo-zalewowe) - mierzeje, czyli wały piasku usypane przez fale, oddzielają od morza płytkie zalewy i jeziora przybrzeżne (Mierzeja Kurońska, Mierzeja Wiślana, laguna Wenecji). Deltowe - rzeka niesie dużo osadów i uchodzi do morza wieloma odnogami (delta Dunaju, Wołgi, Rodanu).

6.Podział polityczny Europy i Unia Europejska

Europa jest silnie podzielona politycznie: obok dużych państw leżą bardzo małe, np. Watykan, Monako, San Marino i Liechtenstein. Rosja, Turcja i Kazachstan leżą w Europie tylko częściowo. Unia Europejska to związek 27 państw. Tworzy wspólny rynek (swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób), a z funduszy unijnych wspiera rozwój słabszych regionów, rolnictwo i infrastrukturę. Polska należy do UE od 2004 r., a Wielka Brytania wystąpiła z niej w 2020 r. Instytucje UE mają siedziby m.in. w Brukseli i Strasburgu.

7.Strefa Schengen i strefa euro

Strefa Schengen to obszar państw bez kontroli osób na granicach wewnętrznych. Należy do niej większość krajów UE (Polska od 2007 r.), a także m.in. Norwegia, Szwajcaria i Islandia; Irlandia do niej nie należy. Strefę euro tworzy 21 państw UE, w których prawnym środkiem płatniczym jest euro. Euro wprowadzono w 1999 r. w rozliczeniach bezgotówkowych, a banknoty i monety - w 2002 r. Najnowszym członkiem strefy jest Bułgaria (od 2026 r.). Polska nie należy do strefy euro i płaci złotym.

8.Państwa Europy i ich stolice

Norwegia - Oslo, Szwecja - Sztokholm, Finlandia - Helsinki, Dania - Kopenhaga, Islandia - Reykjavik, Irlandia - Dublin, Holandia - Amsterdam, Belgia - Bruksela, Szwajcaria - Berno, Austria - Wiedeń, Portugalia - Lizbona, Litwa - Wilno, Łotwa - Ryga, Estonia - Tallinn, Białoruś - Mińsk, Ukraina - Kijów, Mołdawia - Kiszyniów, Czechy - Praga, Słowacja - Bratysława, Węgry - Budapeszt, Rumunia - Bukareszt, Bułgaria - Sofia, Serbia - Belgrad, Chorwacja - Zagrzeb, Słowenia - Lublana, Grecja - Ateny.

9.Góry Europy

Góry młode, wypiętrzone w ruchach alpejskich, są wysokie, mają ostre szczyty i głębokie doliny: Alpy z najwyższym szczytem Mont Blanc (około 4800 m), Pireneje (między Francją a Hiszpanią), Karpaty (łuk od Czech i Słowacji po Rumunię, z Tatrami) i Apeniny (wzdłuż Półwyspu Apenińskiego). Góry stare, dawno zniszczone, są niższe i mają łagodne, wyrównane wierzchołki: Góry Skandynawskie i Ural. Gdy granicę Europy prowadzi się grzbietem Kaukazu, najwyższym szczytem Europy jest Elbrus (5642 m).

10.Niziny Europy

W Europie przeważają niziny. Nizina Wschodnioeuropejska to największa nizina Europy - od Białorusi i Ukrainy po Ural, z Wołgą. Nizina Środkowoeuropejska to pas nizin od Belgii i Holandii przez Niemcy po Polskę. Nizina Francuska zajmuje północ i zachód Francji, z Basenem Paryskim i doliną Loary. Nizina Węgierska (Panońska) leży w kotlinie otoczonej Karpatami i Alpami, nad Dunajem i Cisą; dawniej porastał ją step (puszta). Nad Morzem Kaspijskim leży Nizina Nadkaspijska z depresją, czyli obszarem poniżej poziomu morza.

11.Główne cechy środowiska przyrodniczego Europy

Europa to niewielki, silnie rozczłonkowany kontynent, w którym przeważają niziny. Leży głównie w strefie klimatów umiarkowanych, a dzięki ciepłym prądom morskim jej zachód ma łagodny klimat. Ma gęstą sieć rzek: najdłuższa jest Wołga (uchodzi do Morza Kaspijskiego), a Dunaj przepływa przez najwięcej państw. Roślinność zmienia się strefowo z północy na południe: tundra, tajga, lasy mieszane i liściaste, step, roślinność śródziemnomorska; w górach występuje piętrowość.

12.Islandia - kraina lodu i ognia

Islandia leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, na granicy płyty północnoamerykańskiej i eurazjatyckiej, które odsuwają się od siebie. W szczeliny między płytami wydobywa się magma, dlatego na wyspie są liczne czynne wulkany (np. Hekla), częste trzęsienia ziemi, gejzery i gorące źródła. Jednocześnie dużą część wyspy pokrywają lodowce, m.in. Vatnajökull - stąd nazwa kraina lodu i ognia.

13.Etna, Wezuwiusz i Stromboli

To czynne wulkany we Włoszech, na obszarze, gdzie płyta afrykańska napiera na eurazjatycką. Etna na Sycylii jest najwyższym czynnym wulkanem Europy (ponad 3300 m) i często wybucha. Wezuwiusz koło Neapolu w 79 r. n.e. zasypał rzymskie miasta Pompeje i Herkulanum. Stromboli na Wyspach Liparyjskich wybucha niemal bez przerwy, małymi erupcjami. Ruchy płyt powodują też trzęsienia ziemi we Włoszech, w Grecji i na Bałkanach.

14.Wulkan, magma, lawa i erupcja

Magma - gorąca, stopiona masa skalna z gazami we wnętrzu Ziemi. Wulkan - wzniesienie zbudowane z zastygłej lawy i materiału wyrzuconego podczas wybuchów, z kominem i kraterem. Erupcja - wybuch wulkanu, czyli wydostanie się magmy, gazów i popiołów na powierzchnię. Lawa - magma, która wypłynęła na powierzchnię i straciła część gazów; stygnąc, tworzy skały wylewne.

15.Bazalt, granit i gejzer

Bazalt - ciemna, drobnoziarnista skała wylewna, powstała z lawy szybko zastygłej na powierzchni; buduje m.in. Islandię. Granit - jasna, gruboziarnista skała głębinowa, powstała z magmy powoli zastygłej pod powierzchnią; buduje np. Tatry Wysokie i Karkonosze. Gejzer - gorące źródło, które co pewien czas wyrzuca w górę słup gorącej wody i pary wodnej; występuje na obszarach wulkanicznych, np. na Islandii (Geysir, Strokkur).

16.Czynniki kształtujące klimat Europy

Klimat Europy zależy m.in. od: szerokości geograficznej (im dalej na północ, tym mniej ciepła ze Słońca); ciepłego Prądu Zatokowego i jego przedłużenia - Prądu Północnoatlantyckiego, które ogrzewają zachód i północ kontynentu; mas powietrza (wilgotne polarnomorskie znad Atlantyku, suche polarnokontynentalne ze wschodu, gorące zwrotnikowe i mroźne arktyczne); odległości od oceanu oraz ukształtowania terenu (góry zatrzymują masy powietrza). Dzięki Prądowi Północnoatlantyckiemu porty Norwegii zimą nie zamarzają.

17.Klimat morski, kontynentalny i śródziemnomorski

Klimat morski (zachód Europy, np. Londyn) - łagodne zimy, chłodne lata, mała roczna amplituda temperatury i opady przez cały rok. Klimat kontynentalny (wschód Europy, np. Moskwa) - długie, mroźne zimy, ciepłe lub gorące lata, duża amplituda i mniej opadów, głównie latem. Klimat śródziemnomorski (południe Europy, np. Rzym, Ateny) - gorące, suche i słoneczne lata oraz łagodne, deszczowe zimy. Klimat Polski jest przejściowy między morskim a kontynentalnym.

18.Strefy klimatyczne Europy

Europa leży w strefach klimatów: okołobiegunowych (wyspy Arktyki i północne krańce kontynentu), umiarkowanych (większość Europy) i podzwrotnikowych (południe Europy z klimatem śródziemnomorskim). W strefie okołobiegunowej występują klimaty polarny i subpolarny. W strefie umiarkowanej wyróżnia się klimaty chłodne i ciepłe oraz typy: morski na zachodzie, przejściowy w środku (np. Polska) i kontynentalny na wschodzie.

19.Rozmieszczenie ludności Europy

Ludność Europy jest rozmieszczona nierównomiernie. Najgęściej zaludnione są: pas od południowej Anglii przez Holandię, Belgię i Nadrenię po północne Włochy (Nizina Padańska), okręgi przemysłowe, doliny dużych rzek, wybrzeża i okolice wielkich miast. Najrzadziej zaludnione są obszary o surowym klimacie: północ Skandynawii i Rosji, Islandia oraz wysokie góry. O rozmieszczeniu decydują klimat, ukształtowanie terenu, gleby, rozwój gospodarki i historia osadnictwa.

20.Starzenie się społeczeństw Europy

Starzenie się społeczeństwa to wzrost udziału ludzi starszych (po 65. roku życia) wśród mieszkańców. Przyczyny: niski przyrost naturalny, bo rodzi się mało dzieci (późne zakładanie rodzin, koszty wychowania, nauka i praca zawodowa), oraz wydłużanie się życia dzięki lepszej medycynie i warunkom życia. Skutki: mniej osób w wieku produkcyjnym i brak rąk do pracy, rosnące wydatki na emerytury i opiekę zdrowotną, napływ imigrantów, rozwój usług dla seniorów.

21.Migracje w Europie - przyczyny i skutki

Przyczyny migracji: ekonomiczne (praca i wyższe zarobki - najczęstsze), polityczne (wojny, prześladowania - uchodźcy), rodzinne, edukacyjne, a także klimat (emeryci przenoszący się na południe Europy). Skutki w krajach przyjmujących: uzupełnienie braków rąk do pracy, odmłodzenie społeczeństwa, wielokulturowość, ale też trudności z integracją imigrantów. Skutki w krajach, z których się wyjeżdża: odpływ młodych i wykształconych ludzi, starzenie się ludności, ale też pieniądze przysyłane przez emigrantów.

22.Londyn i Paryż

Londyn - stolica Wielkiej Brytanii nad Tamizą, metropolia światowa: centrum finansów (dzielnica City z giełdą i bankami), wielki węzeł transportowy (port, lotnisko Heathrow), miasto wielokulturowe z wieloma imigrantami; zabytki: Pałac Westminsterski z Big Benem, Tower. Paryż - stolica Francji nad Sekwaną: centrum polityki, kultury, mody i turystyki (wieża Eiffla, Luwr, katedra Notre-Dame); w jego aglomeracji leży nowoczesna dzielnica biznesu La Défense. Oba miasta skupiają siedziby wielkich firm, uczelnie i media.

23.Berlin, Madryt, Rzym i Moskwa

Podobieństwa wielkich metropolii: są stolicami, centrami władzy, gospodarki, nauki i kultury oraz węzłami transportu. Różnice dotyczą położenia i roli. Berlin nad Szprewą - stolica Niemiec, w latach 1961-1989 przedzielony murem. Madryt - w środku Półwyspu Iberyjskiego, na wyżynie Meseta. Rzym nad Tybrem - zabytki starożytności, a w jego granicach leży Watykan. Moskwa nad rzeką Moskwą - stolica i główny ośrodek gospodarczy Rosji. Londyn i Paryż mają większe znaczenie światowe.

24.Odnawialne i nieodnawialne źródła energii

Nieodnawialne źródła energii mają ograniczone zasoby, które się nie odnawiają: węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny oraz uran wykorzystywany w elektrowniach jądrowych. Spalanie paliw kopalnych zanieczyszcza powietrze i zwiększa ilość gazów cieplarnianych. Odnawialne źródła energii odnawiają się w przyrodzie: woda (elektrownie wodne), wiatr, Słońce, ciepło wnętrza Ziemi (geotermia) i biomasa. Są czystsze, ale część z nich zależy od pogody.

25.Energetyka Norwegii i Islandii

Norwegia wytwarza większość energii elektrycznej w elektrowniach wodnych, bo ma góry, duże opady, rzeki o dużym spadku i liczne jeziora; ropę i gaz spod dna Morza Północnego głównie eksportuje. Islandia korzysta z geotermii: gorąca woda i para z wnętrza Ziemi ogrzewają większość domów, szklarnie i baseny, a elektrownie geotermalne i wodne dają prawie cały prąd. Skutki: tania i czysta energia, mało zanieczyszczeń powietrza, ale zapory i zbiorniki zmieniają krajobraz i zalewają doliny.

26.Energetyka Francji, Danii i Niemiec

Francja wytwarza większość energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych, bo ma mało własnego węgla i ropy. Elektrownie jądrowe nie wysyłają do powietrza dymu i gazów cieplarnianych, ale wytwarzają odpady promieniotwórcze i niosą ryzyko awarii. Dania i Niemcy rozwijają energetykę wiatrową, bo na nizinnych wybrzeżach i na morzu wieją silne wiatry. Farmy wiatrowe dają czystą energię, ale zmieniają krajobraz, hałasują, zagrażają ptakom, a ich praca zależy od pogody.

27.Czynniki rozwoju przemysłu

Przemysł wytwarza dobra (produkty i energię), daje miejsca pracy, przyczynia się do rozwoju miast i dochodów państwa. O jego rozwoju i rozmieszczeniu decydują czynniki przyrodnicze: surowce mineralne, woda, ukształtowanie terenu, klimat, oraz pozaprzyrodnicze: wykwalifikowani pracownicy, kapitał, transport, rynek zbytu, nauka i nowe technologie, polityka państwa. Dawniej zakłady powstawały przy złożach surowców (np. Zagłębie Ruhry), dziś coraz częściej przy uczelniach i ośrodkach badawczych.

28.Nowoczesny przemysł i usługi Francji

Francja rozwija przemysł zaawansowanych technologii. Przemysł lotniczy i kosmiczny skupia się w Tuluzie (montaż samolotów Airbus), a rakiety Ariane startują z kosmodromu Kourou w Gujanie Francuskiej. Przemysł motoryzacyjny reprezentują m.in. Renault i Peugeot. Działają technopolie, czyli ośrodki łączące uczelnie, laboratoria i firmy, np. Sophia Antipolis koło Nicei i Grenoble. Ważne są usługi, zwłaszcza turystyka (Paryż, zamki nad Loarą, Lazurowe Wybrzeże, Alpy), oraz szybkie koleje TGV.

29.Turystyka we Włoszech i w Grecji

Europa Południowa przyciąga turystów klimatem śródziemnomorskim (gorące, słoneczne lata), ciepłym morzem, plażami i zabytkami. Włochy: Rzym (Koloseum, Forum Romanum, Watykan), Wenecja z kanałami, Florencja z dziełami renesansu, ruiny Pompejów, wulkany Etna i Wezuwiusz, Alpy i Dolomity. Grecja: zabytki starożytności - Akropol w Atenach, Delfy, Olimpia - oraz liczne wyspy, np. Kreta i Rodos, i góra Olimp.

30.Turystyka w Hiszpanii i Portugalii

Hiszpania: plaże wybrzeży Costa Brava i Costa del Sol, Baleary (np. Majorka) i Wyspy Kanaryjskie, Barcelona z budowlami Gaudiego (Sagrada Familia), Alhambra w Grenadzie i Madryt z muzeum Prado. Portugalia: Lizbona, Porto, słoneczne wybrzeże Algarve i wyspa Madera. Turystyka daje krajom Europy Południowej duże dochody i miejsca pracy, ale jest sezonowa, powoduje tłok w miastach i zabudowę wybrzeży.

31.Przemiany przemysłu w Niemczech

W XIX i w pierwszej połowie XX w. podstawą przemysłu Niemiec był przemysł ciężki: wydobycie węgla kamiennego i hutnictwo żelaza, zwłaszcza w Zagłębiu Ruhry i Zagłębiu Saary. W drugiej połowie XX w. jego znaczenie spadło, a rozwinęły się gałęzie nowoczesne: motoryzacyjna (Volkswagen w Wolfsburgu, BMW w Monachium, Mercedes-Benz w Stuttgarcie), maszynowa, chemiczna i elektrotechniczna. Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 r. przestarzałe zakłady we wschodnich landach zamykano lub modernizowano. Rośnie znaczenie usług.

32.Zagłębie Ruhry (Nadrenia Północna-Westfalia)

Zagłębie Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii (m.in. Essen, Dortmund, Duisburg, Bochum) było głównym okręgiem przemysłu ciężkiego Niemiec - z kopalniami węgla kamiennego i hutami. W drugiej połowie XX w. przeżyło kryzys: tańszy węgiel i stal z importu, wyczerpywanie złóż, zanieczyszczenie środowiska. Restrukturyzacja: zamknięto kopalnie (ostatnią w 2018 r.) i większość hut, rozwinięto usługi, handel, logistykę, nowoczesny przemysł i uczelnie. Dawne zakłady zamieniono w muzea i centra kultury, np. kopalnię Zollverein w Essen (UNESCO).

33.Walory Litwy

Litwa to nizinny kraj polodowcowy z licznymi jeziorami i lasami. Wilno - stolica ze Starym Miastem na Liście UNESCO, Ostrą Bramą z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej i Cmentarzem na Rossie, gdzie spoczywa wielu Polaków. Troki - gotycki zamek na wyspie na jeziorze Galwe; mieszkają tu Karaimi. Mierzeja Kurońska - wąski pas lądu z wysokimi, wędrującymi wydmami, oddzielający Zalew Kuroński od Bałtyku; jest na Liście UNESCO, a jej południowa część należy do Rosji.

34.Walory Białorusi

Białoruś to nizinny kraj z lasami, jeziorami i rozległymi bagnami Polesia. Puszcza Białowieska - las o charakterze pierwotnym na granicy z Polską, ostoja żubrów, wpisana na Listę UNESCO. Mir - zamek łączący cechy gotyku i renesansu (UNESCO). Nieśwież - rezydencja Radziwiłłów, zespół zamkowo-pałacowy (UNESCO). Wiele zabytków Białorusi wiąże się z dziejami dawnej Rzeczypospolitej, np. Nowogródek, związany z Adamem Mickiewiczem.

35.Atrakcje turystyczne Czech

Praga - stolica nad Wełtawą, ze Starym Miastem na Liście UNESCO, Hradczanami (Zamek Praski z katedrą św. Wita) i gotyckim Mostem Karola. Karkonosze - najwyższa część Sudetów na granicy z Polską, ze Śnieżką (1603 m), chronione przez parki narodowe po obu stronach granicy. Szumawa - zalesione góry na granicy z Niemcami i Austrią, z parkiem narodowym, torfowiskami i źródłami Wełtawy. Czechy słyną też z uzdrowisk (Karlowe Wary) i zabytkowych miast (Czeski Krumlow).

36.Atrakcje turystyczne Słowacji

Tatry - najwyższe pasmo Karpat, z Gerlachem (2655 m), najwyższym szczytem Karpat i Słowacji, chronione przez Tatrzański Park Narodowy. Słowacja ma liczne jaskinie krasowe, np. Dobszyńską Jaskinię Lodową, Demianowską Jaskinię Wolności i jaskinię Domica. Słynie z uzdrowisk z wodami mineralnymi i termalnymi, np. Pieszczany i Bardejów. Inne atrakcje: Pieniny ze spływem Dunajcem, Słowacki Raj, Zamek Spiski i Bratysława nad Dunajem.

37.Gospodarka i problemy Ukrainy

Ukraina ma żyzne czarnoziemy: uprawia się na nich pszenicę, kukurydzę, słonecznik i buraki cukrowe. Na wschodzie leży Donbas (Zagłębie Donieckie) - okręg wydobycia węgla kamiennego i hutnictwa; rudy żelaza wydobywa się w Krzywym Rogu. Ukraina ogłosiła niepodległość 24 sierpnia 1991 r., przed rozpadem ZSRR. Przejście do gospodarki rynkowej przyniosło spadek produkcji i emigrację zarobkową, m.in. do Polski. Zachód kraju jest bardziej rolniczy, wschód - przemysłowy. Wojna wywołana przez Rosję (od 2014 r., pełnoskalowa inwazja od 2022 r.) przyniosła wielkie zniszczenia i uchodźstwo.

38.Ukształtowanie powierzchni Rosji

Z zachodu na wschód: Nizina Wschodnioeuropejska z Wołgą; Ural - stare, niewysokie góry na umownej granicy Europy i Azji, bogate w rudy metali; Nizina Zachodniosyberyjska - rozległa, bagnista nizina nad Obem, ze złożami ropy naftowej i gazu ziemnego; dalej Wyżyna Środkowosyberyjska i góry wschodniej Syberii, a na Kamczatce czynne wulkany. Na południu Syberii leży Bajkał - najgłębsze jezioro świata (ponad 1600 m), mieszczące najwięcej słodkiej wody spośród jezior, wpisane na Listę UNESCO.

39.Wieloletnia zmarzlina i strefy krajobrazowe Rosji

Wieloletnia zmarzlina to grunt zamarznięty przez cały rok, który latem rozmarza tylko w cienkiej warstwie przy powierzchni; zajmuje dużą część Syberii. Utrudnia budownictwo (domy stawia się na palach) i rolnictwo. Rosja ma klimat głównie kontynentalny, z mroźnymi zimami (biegun zimna półkuli północnej w Jakucji). Z północy na południe ciągną się strefy: pustynie lodowe na wyspach Arktyki, tundra, tajga (największa), lasy mieszane i liściaste, step oraz półpustynie nad Morzem Kaspijskim.

40.Współpraca Polski z sąsiadami

Polska współpracuje z sąsiadami w organizacjach: w Grupie Wyszehradzkiej (od 1991 r., z Czechami, Słowacją i Węgrami), w NATO (od 1999 r.; sojusz liczy 32 państwa) i w Unii Europejskiej (od 2004 r., razem m.in. z Litwą, Czechami i Słowacją). Euroregiony to obszary przygraniczne sąsiednich państw, które współpracują w gospodarce, turystyce, ochronie środowiska, kulturze i transporcie, np. Pomerania, Pro Europa Viadrina, Nysa, Tatry, Karpacki i Niemen.