Materiał
Opera - historia, elementy i rozpoznawanie utworów
autor: poziomka
Poznasz początki opery, jej najważniejsze elementy i podstawowe gatunki. Nauczysz się odróżniać operę od baletu i poematu symfonicznego oraz łączyć wybrane utwory z kompozytorami i wiekiem powstania.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Początki i rozwój opery
Etap 1 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Elementy i gatunki opery
Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Gatunki i rozpoznawanie utworów
Etap 3 · 7 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Opera
Sceniczne dzieło muzyczne łączące śpiew, muzykę instrumentalną, grę aktorską, scenografię, a czasem także taniec.
2.Libretto
Tekst opery.
3.Początki opery
Opera powstała we Włoszech pod koniec XVI wieku, w środowisku florenckim.
4.Claudio Monteverdi - znaczenie dla opery
Stworzył Orfeusza (1607), jedno z pierwszych wielkich dzieł operowych, wystawione w Mantui. Instrumentalnym wstępem do tego dzieła jest Toccata.
5.Alessandro Scarlatti - znaczenie dla opery
Był związany ze szkołą neapolitańską i rozwijał operę barokową. Jednym z jego dzieł jest Griselda, pochodząca z XVIII wieku.
6.Rozprzestrzenianie się opery i zmiany jej charakteru
Opera rozpowszechniła się z Włoch po Europie. Powstawały dzieła w językach narodowych, wykorzystujące miejscowe tradycje muzyczne. W klasycyzmie ceniono przejrzystość formy, a w romantyzmie emocje, dramatyzm i tematykę narodową.
7.Stanisław Moniuszko - polska opera narodowa
Ważny twórca polskiej opery narodowej, autor XIX-wiecznych oper Halka i Straszny dwór. Z Halki pochodzi mazur, a ze Strasznego dworu duet Skołuby i Macieja Ten zegar stary.
8.Akt w operze
Większa część dzieła operowego, obejmująca kolejne sceny.
9.Uwertura
Instrumentalny wstęp do opery.
10.Aria
Rozbudowany śpiew solowy, często wyrażający uczucia postaci.
11.Recytatyw
Śpiew zbliżony do mowy, służący prowadzeniu dialogu i rozwijaniu akcji.
12.Duet
Utwór dla dwóch solistów.
13.Ansambl
Fragment wykonywany wspólnie przez kilku solistów.
14.Chór w operze
Partia wykonywana przez zespół śpiewaków.
15.Balet jako element opery
Scena taneczna, która może być częścią opery.
16.Opera seria i opera buffa
Opera seria to opera poważna, często o tematyce historycznej lub mitologicznej. Opera buffa to opera komiczna, często przedstawiająca codzienne życie i obyczaje.
17.Opera a samodzielny balet - główny środek wyrazu
W operze podstawowym środkiem wyrazu jest śpiew, a w balecie taniec i ruch. Balet rozwijał się również jako samodzielny gatunek.
18.Poemat symfoniczny
Rozwijający się w XIX wieku utwór orkiestrowy inspirowany np. literaturą, filozofią, przyrodą lub wydarzeniami. Muzyka przedstawia określoną treść, obraz lub ideę bez śpiewu i gry scenicznej.
19.Wolfgang Amadeusz Mozart - Wesele Figara
Wesele Figara to opera Wolfganga Amadeusza Mozarta z XVIII wieku. Pochodzi z niej fragment Voi che sapete.
20.Gioacchino Rossini - Wilhelm Tell
Wilhelm Tell to opera Gioacchina Rossiniego z XIX wieku. Jednym z jej fragmentów jest finał uwertury.
21.Giuseppe Verdi - Nabucco
Nabucco to opera Giuseppe Verdiego z XIX wieku. Pochodzi z niej chór Va, pensiero.
22.Piotr Czajkowski - Jezioro łabędzie
Piotr Czajkowski był jednym z najważniejszych kompozytorów baletu i autorem XIX-wiecznego Jeziora łabędziego. Fragment do rozpoznawania to Moderato z II aktu.
23.Richard Strauss - Tako rzecze Zaratustra
Richard Strauss był jednym z głównych przedstawicieli poematu symfonicznego. Jego XIX-wieczne Tako rzecze Zaratustra rozpoczyna fragment Wschód słońca.
24.Giacomo Puccini - Madame Butterfly
Madame Butterfly to opera Giacoma Pucciniego z XX wieku. Pochodzi z niej chór z zamkniętymi ustami, określany jako Humming Chorus.
Notatka
Opera jako dzieło sceniczne
W operze śpiew i muzyka instrumentalna współtworzą przedstawienie z grą aktorską oraz scenografią. Do tych środków może dołączyć taniec.
Libretto jest tekstem opery, a nie nazwą jej muzycznego wstępu ani pojedynczej partii śpiewanej.
Zapamiętaj
Opera łączy różne sztuki, ale jej podstawowym środkiem wyrazu pozostaje śpiew.
Od Florencji do oper narodowych
Początki opery przypadają na koniec XVI wieku i wiążą się z Florencją we Włoszech. Ważnym wczesnym dziełem jest Orfeusz Claudia Monteverdiego z 1607 roku, wystawiony w Mantui. Alessandro Scarlatti, związany ze szkołą neapolitańską, rozwijał operę barokową; skomponował m.in. Griseldę.
Opera rozprzestrzeniała się z Włoch po Europie. Twórcy pisali dzieła w językach narodowych i sięgali po miejscowe tradycje muzyczne. W klasycyzmie ważna była przejrzystość formy, natomiast romantyzm akcentował emocje, dramatyzm i tematykę narodową.
Stanisław Moniuszko należał do ważnych twórców polskiej opery narodowej. Jego Halka i Straszny dwór powstały w XIX wieku.
Budowa opery i role wykonawców
Akt porządkuje budowę dzieła: jest jego większą częścią obejmującą kolejne sceny. Uwertura pełni inną funkcję - stanowi instrumentalny wstęp.
W partiach wokalnych ważne są zarówno sposób śpiewania, jak i liczba wykonawców. Aria daje soliście miejsce na rozbudowane wyrażenie uczuć, a recytatyw, zbliżony do mowy, pomaga prowadzić dialog i rozwijać akcję.
- Duet jest przeznaczony dla dwóch solistów.
- Ansambl wykonuje wspólnie kilku solistów.
- Chór to partia zespołu śpiewaków.
Scena taneczna włączona do opery to balet.
Ważne
Akt jest częścią budowy dzieła, a aria, recytatyw czy duet określają rodzaje jego fragmentów muzycznych.
Dwa podstawowe gatunki opery
Podział na operę seria i operę buffa dotyczy charakteru dzieła oraz jego typowej tematyki.
| Gatunek | Charakter | Częsta tematyka |
|---|---|---|
| Opera seria | Poważny | Historia, mitologia |
| Opera buffa | Komiczny | Codzienne życie, obyczaje |
Określenie „często” jest ważne: tematyka pomaga rozpoznać gatunek, ale nie jest przedstawiona jako bezwyjątkowa reguła.
Opera, balet i poemat symfoniczny
Balet może występować wewnątrz opery lub być samodzielnym gatunkiem. Poemat symfoniczny, rozwijający się w XIX wieku, przedstawia treść, obraz albo ideę za pomocą orkiestry.
| Gatunek | Główny środek wyrazu | Sposób przedstawienia |
|---|---|---|
| Opera | Śpiew | Gra sceniczna |
| Balet | Taniec i ruch | Samodzielnie lub w operze |
| Poemat symfoniczny | Orkiestra | Bez śpiewu i gry scenicznej |
Inspiracją poematu symfonicznego mogą być literatura, filozofia, przyroda lub wydarzenia. Jednym z głównych przedstawicieli tego gatunku był Richard Strauss, autor Tako rzecze Zaratustra. Początek dzieła wykorzystano w filmie 2001: Odyseja kosmiczna.
Piotr Czajkowski, autor Jeziora łabędziego, należał do najważniejszych kompozytorów baletu.
Rozpoznawanie utworów: XVII i XVIII wiek
Podczas nauki rozpoznawania słuchowego łącz tytuł dzieła, kompozytora, wiek powstania i charakterystyczny fragment.
- XVII wiek: Claudio Monteverdi - Orfeusz, Toccata, czyli wstęp instrumentalny.
- XVIII wiek: Alessandro Scarlatti - Griselda, fragment Deh, che sogno, o che deliro.
- XVIII wiek: Wolfgang Amadeusz Mozart - Wesele Figara, fragment Voi che sapete.
Zapamiętaj
Monteverdi - XVII wiek; Scarlatti i Mozart - XVIII wiek.
Rozpoznawanie utworów: XIX i XX wiek
Wśród dzieł XIX wieku znajdują się opery, balet i poemat symfoniczny. Sam wiek nie wystarcza więc do określenia gatunku.
- Gioacchino Rossini - Wilhelm Tell, finał uwertury.
- Giuseppe Verdi - Nabucco, chór Va, pensiero.
- Stanisław Moniuszko - Halka, mazur; Straszny dwór, Ten zegar stary, wykonywany przez Skołubę i Macieja.
- Piotr Czajkowski - Jezioro łabędzie, Moderato z II aktu.
- Richard Strauss - Tako rzecze Zaratustra, wstęp Wschód słońca.
Do XX wieku należy Madame Butterfly Giacoma Pucciniego. Charakterystycznym fragmentem jest chór z zamkniętymi ustami, określany po angielsku jako Humming Chorus.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Współrzędne geograficzne i rozciągłość obszarówGeografia 25 fiszek uczy się 5
Współrzędne geograficzne i rozciągłość obszarówGeografia 25 fiszek uczy się 4
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmiePolski 40 fiszek
Poznajemy historię, źródła historyczne i dzieje rodzinyHistoria 30 fiszek
Liczby dodatnie i wyrażenia arytmetyczneMatematyka 24 fiszki uczy się 8
Poznajemy biologię: metoda naukowa i mikroskopBiologia 40 fiszek uczy się 2