Konkurs Języka Angielskiego (mazowieckie) - UK, Irlandia, USA i Kanada

1.The United Kingdom, Great Britain i the British Isles

Zjednoczone Królestwo (the United Kingdom, UK) to państwo złożone z czterech krajów: Anglii (England), Szkocji (Scotland), Walii (Wales) i Irlandii Północnej (Northern Ireland). Pełna nazwa: the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Wielka Brytania (Great Britain) to największa wyspa, na której leżą Anglia, Szkocja i Walia. Wyspy Brytyjskie (the British Isles) to cała grupa wysp, łącznie z Irlandią.

2.Stolice krajów UK i Irlandii

London (Londyn) - stolica Anglii i całego Zjednoczonego Królestwa, leży nad Tamizą. Edinburgh (Edynburg) - stolica Szkocji; największym miastem Szkocji jest Glasgow. Cardiff - stolica Walii. Belfast - stolica Irlandii Północnej. Dublin - stolica Republiki Irlandii, osobnego państwa, które nie należy do UK.

3.Union Jack (Union Flag) - flaga Zjednoczonego Królestwa

Flaga UK łączy krzyże trzech świętych patronów: czerwony krzyż św. Jerzego (Anglia) na białym tle, biały ukośny krzyż św. Andrzeja (Szkocja) na niebieskim tle i czerwony ukośny krzyż św. Patryka (Irlandia). Walii nie ma na tej fladze - ma własną, z czerwonym smokiem (the red dragon) na biało-zielonym tle.

4.Święci patroni i dni narodowe

St George (św. Jerzy) - patron Anglii, święto 23 kwietnia. St Andrew (św. Andrzej) - patron Szkocji, 30 listopada. St David (św. Dawid) - patron Walii, 1 marca; Walijczycy przypinają wtedy żonkila albo por. St Patrick (św. Patryk) - patron Irlandii, 17 marca.

5.Symbole roślinne i zwierzęce krajów UK i Irlandii

Anglia: czerwona róża (the rose) i lew (the lion). Szkocja: oset (the thistle), a zwierzęciem narodowym jest jednorożec (the unicorn). Walia: żonkil (the daffodil), por (the leek) i czerwony smok (the red dragon). Irlandia: koniczyna (the shamrock) i harfa (the harp) - godło państwowe Irlandii.

6.Góry, rzeki i jeziora Wielkiej Brytanii

Najwyższy szczyt UK to Ben Nevis w Szkocji (1345 m). Najwyższe szczyty innych krajów: Snowdon, po walijsku Yr Wyddfa (Walia), i Scafell Pike (Anglia). Najdłuższa rzeka UK to Severn (płynie przez Walię i Anglię), a przez Londyn płynie Thames (Tamiza). Szkockie jeziora to lochs, np. Loch Ness. Lake District to górzysta kraina jezior w północno-zachodniej Anglii. Największe jezioro UK to Lough Neagh w Irlandii Północnej.

7.Morza wokół Wysp Brytyjskich i Channel Tunnel

Wielką Brytanię od Francji oddziela kanał La Manche (the English Channel), najwęższy w Cieśninie Kaletańskiej (the Strait of Dover), nad którą wznoszą się białe klify Dover (the White Cliffs of Dover). Pod kanałem biegnie tunel kolejowy (the Channel Tunnel), otwarty w 1994 r. Na wschodzie leży Morze Północne (the North Sea), a Wielką Brytanię od Irlandii oddziela Morze Irlandzkie (the Irish Sea).

8.Codzienne życie w Wielkiej Brytanii

W UK jeździ się lewą stroną drogi (drive on the left). Walutą jest funt szterling (the pound sterling, £): 1 funt = 100 pensów (pence). Typowe potrawy: fish and chips (ryba w cieście z frytkami), full English breakfast (jajka, bekon, kiełbaski, fasolka w sosie pomidorowym) i afternoon tea - herbata z mlekiem, kanapki i scones (bułeczki z dżemem i śmietaną). Charakterystyczne są czerwone piętrowe autobusy (double-decker buses) i czarne taksówki (black cabs).

9.Westminster: Houses of Parliament, Big Ben, Westminster Abbey

Houses of Parliament (Pałac Westminsterski) nad Tamizą to siedziba brytyjskiego parlamentu. Big Ben to wielki dzwon w wieży zegarowej parlamentu (wieża nazywa się Elizabeth Tower); potocznie tak nazywa się całą wieżę. Obok stoi Westminster Abbey - gotyckie opactwo, w którym od 1066 r. koronuje się brytyjskich monarchów i odbywają się królewskie śluby.

10.Tower of London i Tower Bridge

Tower of London to średniowieczna twierdza nad Tamizą; jej najstarszą część (White Tower) zbudował Wilhelm Zdobywca. Była więzieniem i miejscem egzekucji, a dziś przechowuje się w niej klejnoty koronne (the Crown Jewels). Pilnują jej strażnicy Yeoman Warders, zwani Beefeaters; według legendy królestwo upadnie, gdy z Tower odlecą kruki. Obok stoi Tower Bridge - zwodzony most z dwiema wieżami (1894), często mylony z London Bridge.

11.Inne słynne miejsca Londynu

Buckingham Palace - londyńska rezydencja brytyjskiego monarchy; przed pałacem odbywa się zmiana warty (the Changing of the Guard). Trafalgar Square z kolumną Nelsona, upamiętniającą bitwę pod Trafalgarem (1805). St Paul's Cathedral z wielką kopułą, zaprojektowana przez Christophera Wrena po wielkim pożarze Londynu (1666). London Eye - wielki diabelski młyn nad Tamizą. The Tube (London Underground) - najstarsze metro na świecie, otwarte w 1863 r.

12.Stonehenge i Hadrian's Wall

Stonehenge to prehistoryczny krąg ogromnych kamieni na równinie Salisbury w południowej Anglii, budowany etapami od około 3000 r. p.n.e.; prawdopodobnie było miejscem obrzędów związanych ze Słońcem. Hadrian's Wall (Wał Hadriana) to kamienny mur w północnej Anglii, który Rzymianie zaczęli budować w 122 r. na rozkaz cesarza Hadriana, by chronić rzymską Brytanię przed plemionami z północy.

13.Szkocja - symbole i słynne miejsca

Edinburgh Castle, zamek na skale dawnego wulkanu, góruje nad Edynburgiem; co roku w sierpniu odbywa się tam słynny festiwal sztuki (the Edinburgh Festival). Północ kraju to góry Highlands i jeziora (lochs), m.in. Loch Ness z legendą o potworze Nessie. Symbole Szkocji: kilt (spódnica w kratę), tartan (wzór kraty danego klanu), dudy (bagpipes) i haggis (potrawa z baranich podrobów).

14.Walia - język i zabytki

Walijczycy mają własny język, walijski (Welsh, po walijsku Cymraeg), który jest urzędowy obok angielskiego - znaki drogowe są dwujęzyczne. Na fladze Walii jest czerwony smok. Walia słynie z gór Snowdonia (po walijsku Eryri), średniowiecznych zamków (np. Caernarfon, Conwy), zamiłowania do rugby i śpiewu chóralnego oraz festiwalu poezji i muzyki Eisteddfod.

15.Irlandia Północna - Belfast, Titanic i Giant's Causeway

Irlandia Północna leży w północno-wschodniej części wyspy Irlandii i należy do UK. W stoczni w Belfaście zbudowano Titanica, który zatonął w 1912 r. podczas pierwszego rejsu z Southampton do Nowego Jorku. Na północnym wybrzeżu leży Giant's Causeway (Grobla Olbrzyma) - tysiące sześciokątnych kolumn bazaltowych z zastygłej lawy; według legendy zbudował ją olbrzym Finn McCool, by przejść do Szkocji.

16.1066 i Magna Carta

W 1066 r. w bitwie pod Hastings Wilhelm, książę Normandii, pokonał króla Harolda II i podbił Anglię - nazywamy go William the Conqueror (Wilhelm Zdobywca). Bitwę przedstawia słynna tkanina z Bayeux. W 1215 r. król Jan bez Ziemi (King John) musiał przypieczętować Magna Carta (Wielką Kartę Swobód), która ograniczyła władzę króla i stała się symbolem zasady, że prawo obowiązuje także władcę.

17.Tudorowie: Henry VIII i Elizabeth I

Henryk VIII (Henry VIII, panował 1509-1547) miał sześć żon; gdy papież nie zgodził się na jego rozwód, król zerwał z Rzymem i stanął na czele Kościoła anglikańskiego (the Church of England). Jego córka Elżbieta I (Elizabeth I, 1558-1603) nigdy nie wyszła za mąż; za jej panowania Anglia pokonała hiszpańską Wielką Armadę (1588), a w teatrach grano sztuki Szekspira - to złoty wiek Anglii.

18.Epoka wiktoriańska i rewolucja przemysłowa

Królowa Wiktoria (Queen Victoria) panowała w latach 1837-1901; od jej imienia mówimy o epoce wiktoriańskiej, gdy Imperium Brytyjskie (the British Empire) było największe na świecie. Wcześniej, w XVIII w., w Wielkiej Brytanii zaczęła się rewolucja przemysłowa: James Watt udoskonalił maszynę parową, powstały fabryki, a George Stephenson zbudował słynną lokomotywę Rocket i jedne z pierwszych kolei parowych.

19.William Shakespeare

William Shakespeare (1564-1616) to najsłynniejszy angielski dramatopisarz i poeta. Urodził się w Stratford-upon-Avon, a jego sztuki wystawiał londyński teatr The Globe (dziś działa jego rekonstrukcja). Najbardziej znane dzieła: Romeo and Juliet, Hamlet, Macbeth i A Midsummer Night's Dream (Sen nocy letniej). Wiele angielskich słów i zwrotów weszło do języka dzięki jego sztukom.

20.Bonfire Night i Remembrance Day

Bonfire Night (Guy Fawkes Night) - 5 listopada; Brytyjczycy palą ogniska i puszczają fajerwerki na pamiątkę udaremnionego Spisku Prochowego (the Gunpowder Plot) z 1605 r., gdy Guy Fawkes i spiskowcy chcieli wysadzić parlament z królem Jakubem I. Remembrance Day - 11 listopada, rocznica końca I wojny światowej (1918); ludzie noszą czerwone maki (poppies) i o 11:00 zachowują dwie minuty ciszy, wspominając poległych żołnierzy.

21.Brytyjskie święta i zwyczaje w ciągu roku

Pancake Day (Shrove Tuesday) - ostatki przed Wielkim Postem: je się naleśniki i urządza wyścigi z patelniami. Christmas: Father Christmas, skarpety na prezenty (stockings), indyk, Christmas pudding, mince pies i Christmas crackers - tuby z papierową koroną i żartem. Boxing Day - 26 grudnia. W Szkocji: Burns Night (25 stycznia, urodziny poety Roberta Burnsa, je się haggis) i Hogmanay - szkocki sylwester ze śpiewaniem Auld Lang Syne.

22.Republika Irlandii - podstawowe informacje

Irlandia (Ireland, po irlandzku Éire) zajmuje większą część wyspy Irlandii; jej północno-wschodnia część należy do UK. Stolica: Dublin nad rzeką Liffey. Języki urzędowe: irlandzki (Irish, Gaelic) i angielski. Waluta: euro. Flaga: pionowe pasy zielony, biały i pomarańczowy; godło: harfa. W 1922 r. powstało Wolne Państwo Irlandzkie - dominium z szeroką samodzielnością, a od 1949 r. kraj jest republiką. Za zielone krajobrazy nazywa się ją Szmaragdową Wyspą (the Emerald Isle).

23.Irlandia - święta i słynne miejsca

St Patrick's Day (17 marca) to święto patrona Irlandii, który w V w. szerzył tam chrześcijaństwo; według legendy wyjaśniał Trójcę Świętą na listku koniczyny (shamrock). Odbywają się wtedy parady, a ludzie ubierają się na zielono. Halloween wywodzi się z celtyckiego święta Samhain. Słynne miejsca: klify Moheru (the Cliffs of Moher) nad Atlantykiem, rzeka Shannon - najdłuższa w Irlandii, i Book of Kells - średniowieczna iluminowana Ewangelia w Trinity College w Dublinie.

24.USA - podstawowe informacje i symbole

Stany Zjednoczone (the United States of America, USA) składają się z 50 stanów. Stolicą jest Washington, D.C. (District of Columbia) - okręg federalny, który nie należy do żadnego stanu; największym miastem jest Nowy Jork. Flaga (the Stars and Stripes) ma 50 gwiazd (stany) i 13 pasów (pierwsze kolonie). Symbole: bielik amerykański (the bald eagle) i hymn The Star-Spangled Banner. Waluta: dolar (1 dollar = 100 cents).

25.Pierwsi osadnicy: Mayflower i Boston Tea Party

W 1607 r. Anglicy założyli Jamestown w Wirginii - pierwszą stałą angielską osadę w Ameryce. W 1620 r. na statku Mayflower przypłynęli z Anglii Pielgrzymi (the Pilgrims), którzy założyli osadę Plymouth; w 1621 r. obchodzili z Indianami pierwsze święto dziękczynienia. Z osad powstało 13 kolonii. W 1773 r. koloniści na znak protestu przeciw brytyjskim podatkom wrzucili do portu ładunek herbaty - to Boston Tea Party.

26.Deklaracja Niepodległości i George Washington

4 lipca 1776 r. w Filadelfii przedstawiciele 13 kolonii przyjęli Deklarację Niepodległości (the Declaration of Independence), której głównym autorem był Thomas Jefferson. W wojnie o niepodległość (1775-1783) armią kolonistów dowodził George Washington, który w 1789 r. został pierwszym prezydentem USA. Symbolem niepodległości jest Dzwon Wolności (the Liberty Bell) w Filadelfii.

27.Wojna secesyjna, Abraham Lincoln i Martin Luther King

W wojnie secesyjnej (the Civil War, 1861-1865) Północ (the Union) walczyła z Południem (the Confederacy), m.in. o zniesienie niewolnictwa. Prezydent Abraham Lincoln poprowadził Północ do zwycięstwa i doprowadził do zniesienia niewolnictwa; zginął w zamachu w 1865 r. Sto lat później Martin Luther King Jr. pokojowo walczył o równe prawa dla czarnoskórych Amerykanów (przemówienie I Have a Dream, 1963).

28.Washington, D.C. - najważniejsze budynki

The White House (Biały Dom) - siedziba i miejsce pracy prezydenta USA. The Capitol (Kapitol) z wielką kopułą - siedziba Kongresu, czyli Senatu i Izby Reprezentantów. Lincoln Memorial - budowla w stylu greckiej świątyni z posągiem siedzącego Abrahama Lincolna. Washington Monument - wysoki biały obelisk na cześć George'a Washingtona.

29.Nowy Jork - słynne miejsca

Nowy Jork (New York City), zwany the Big Apple, to największe miasto USA. Statua Wolności (the Statue of Liberty) - dar Francji z 1886 r. - stoi na wyspie u wejścia do portu i trzyma pochodnię. Obok leży Ellis Island, gdzie dawniej przyjmowano imigrantów. Inne symbole: Empire State Building, Times Square, Central Park, teatry na Broadwayu, Brooklyn Bridge i Wall Street. Miasto dzieli się na pięć dzielnic, m.in. Manhattan i Brooklyn.

30.Inne słynne miasta USA

Los Angeles (Kalifornia) - Hollywood, centrum przemysłu filmowego. San Francisco - most Golden Gate Bridge, tramwaje linowe (cable cars) i dawne więzienie Alcatraz na wyspie. Chicago nad jeziorem Michigan - the Windy City. Las Vegas w Nevadzie - miasto kasyn na pustyni. Filadelfia - Dzwon Wolności. Boston - jedno z najstarszych miast, Boston Tea Party. Nowy Orlean - kolebka jazzu.

31.Mount Rushmore, Yellowstone i Grand Canyon

Mount Rushmore w Dakocie Południowej - w skale wykuto twarze czterech prezydentów: George'a Washingtona, Thomasa Jeffersona, Theodore'a Roosevelta i Abrahama Lincolna. Yellowstone (1872) to pierwszy park narodowy na świecie, słynny z gejzerów (np. Old Faithful), bizonów i niedźwiedzi grizzly. Wielki Kanion (the Grand Canyon) w Arizonie wyżłobiła rzeka Kolorado.

32.Geografia USA

USA leżą między Oceanem Atlantyckim (wschód) a Spokojnym (zachód). Na zachodzie ciągną się Góry Skaliste (the Rocky Mountains), na wschodzie Appalachy (the Appalachians), a pośrodku Wielkie Równiny (the Great Plains). Główna rzeka to Missisipi (the Mississippi) z dopływem Missouri. Na granicy z Kanadą leżą Wielkie Jeziora: Superior, Michigan (jedyne w całości w USA), Huron, Erie i Ontario. Alaska (kupiona od Rosji w 1867 r.) to największy stan, a Hawaje to wyspy wulkaniczne na Pacyfiku.

33.Święta w USA

Independence Day (4 lipca) - rocznica Deklaracji Niepodległości: fajerwerki, parady, grill. Thanksgiving (Święto Dziękczynienia) - czwarty czwartek listopada; rodziny jedzą pieczonego indyka, sos żurawinowy i ciasto dyniowe (pumpkin pie). Halloween (31 października) - przebrane dzieci chodzą od domu do domu, mówiąc Trick or treat!, a w oknach stoją wydrążone dynie ze świecą (jack-o'-lanterns). Martin Luther King Day - trzeci poniedziałek stycznia.

34.Angielski brytyjski a amerykański

Te same rzeczy mają różne nazwy (brytyjska - amerykańska): flat - apartment (mieszkanie), lift - elevator (winda), autumn - fall (jesień), biscuit - cookie (ciastko), chips - French fries (frytki), crisps - chips (chipsy), the underground - the subway (metro), petrol - gas (benzyna), holiday - vacation (wakacje), football - soccer (piłka nożna), rubbish - garbage (śmieci), pavement - sidewalk (chodnik). Pisownia: colour - color, centre - center, theatre - theater.

35.Kanada - podstawowe informacje i symbole

Kanada (Canada) to drugi co do powierzchni kraj świata, złożony z 10 prowincji i 3 terytoriów. Stolica: Ottawa w prowincji Ontario. Języki urzędowe: angielski i francuski. Flaga: czerwony liść klonu (the maple leaf) na białym polu między dwoma czerwonymi pasami (od 1965 r.). Symbole: liść klonu, bóbr (the beaver), hymn O Canada i syrop klonowy (maple syrup). Waluta: dolar kanadyjski. Granica Kanady z USA to najdłuższa na świecie granica między dwoma państwami.

36.Miasta i prowincje Kanady

Toronto (Ontario) - największe miasto Kanady z wieżą CN Tower. Montreal i Quebec City leżą w prowincji Quebec, gdzie większość mieszkańców mówi po francusku; założone w 1608 r. przez Francuzów Quebec City ma stare miasto otoczone murami obronnymi. Vancouver - port nad Pacyfikiem w Kolumbii Brytyjskiej (British Columbia). Calgary w Albercie słynie z rodeo Calgary Stampede. W Ottawie zimą Rideau Canal zamienia się w długie lodowisko.

37.Geografia i przyroda Kanady

Na zachodzie Kanady wznoszą się Góry Skaliste (the Rocky Mountains) z najstarszym kanadyjskim parkiem narodowym Banff (1885) i jeziorem Lake Louise; najwyższy szczyt kraju to Mount Logan w Jukonie. Rzeka Świętego Wawrzyńca (the St Lawrence River) łączy Wielkie Jeziora z Atlantykiem. Wodospad Niagara, na rzece Niagara między jeziorami Erie i Ontario, leży na granicy z USA; jego największa część to Horseshoe Falls. Na północy są Zatoka Hudsona i arktyczna tundra. Zwierzęta: łoś (moose), bóbr, niedźwiedź polarny, nur (loon).

38.Historia Kanady

Około 1000 r. na Nowej Fundlandii wylądowali wikingowie (osada L'Anse aux Meadows). W 1534 r. Francuz Jacques Cartier dotarł do Zatoki Świętego Wawrzyńca i ogłosił te ziemie własnością Francji, a w 1535 r. wpłynął na Rzekę Świętego Wawrzyńca. Francuzi utworzyli później Nową Francję. W XVIII w. przejęli ją Brytyjczycy. 1 lipca 1867 r. kilka kolonii połączyło się w Dominium Kanady - na pamiątkę obchodzi się Canada Day. W 1885 r. ukończono kolej łączącą wschód kraju z wybrzeżem Pacyfiku.

39.Kanadyjskie tradycje

Canada Day (1 lipca) - święto narodowe z fajerwerkami. Kanadyjskie Święto Dziękczynienia (Thanksgiving) przypada w drugi poniedziałek października, czyli wcześniej niż w USA. Narodowym sportem zimowym jest hokej na lodzie (ice hockey), a letnim - lacrosse. Królewska Kanadyjska Policja Konna (the Royal Canadian Mounted Police), czyli Mounties, słynie z czerwonych mundurów. Typowe jedzenie: syrop klonowy na naleśnikach i poutine - frytki z serem i gęstym sosem mięsnym.

40.Rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej

W USA rdzennych mieszkańców nazywa się Native Americans (np. Navajo, Cherokee, Siuksowie - Sioux), a w Kanadzie First Nations, Inuit i Métis (potomkowie Indian i Europejczyków). Inuici żyją w Arktyce: tradycyjnie budowali igloo z bloków śniegu, polowali z kajaków (kayak) i ustawiali kamienne znaki inukshuk; w 1999 r. utworzono dla nich terytorium Nunavut. Ludy północno-zachodniego wybrzeża rzeźbiły w drewnie wysokie totemy (totem poles).