Zachodniopomorski Konkurs Języka Angielskiego - słownictwo i realia

1.Wygląd zewnętrzny (appearance)

Pytanie o wygląd: What does she look like? (Jak ona wygląda?). Wzrost i sylwetka: tall, short, of medium height, slim, thin, overweight, well-built. Włosy: long, short, straight, curly, wavy, fair (jasne), dark, ginger (rude); bald (łysy). Twarz: freckles (piegi), a beard (broda), a moustache (wąsy), wrinkles (zmarszczki). Przykład: She has long curly fair hair. Uwaga: What is she like? to pytanie o charakter.

2.Cechy charakteru (personality)

Pary przeciwieństw: generous (hojny) - mean (skąpy), shy (nieśmiały) - outgoing (towarzyski), hard-working (pracowity) - lazy (leniwy), patient - impatient, honest - dishonest, polite - rude (niegrzeczny). Inne: reliable (godny zaufania), easy-going (wyluzowany), bossy (apodyktyczny), selfish (samolubny), sensible (rozsądny) - nie mylić z sensitive (wrażliwy). Przykład: She's very reliable - she always keeps her promises.

3.Uczucia i emocje

delighted (zachwycony), upset (zmartwiony, przygnębiony), anxious/worried (zaniepokojony), scared of / afraid of (bać się czegoś), fed up with (mieć czegoś dość), embarrassed (zawstydzony), jealous of (zazdrosny o), disappointed (rozczarowany), relieved (odczuwający ulgę). Idiomy: be over the moon (być wniebowziętym), feel blue (być smutnym), have butterflies in your stomach (denerwować się przed czymś). Przykład: I'm fed up with this rain!

4.Dom i jego okolica

Rodzaje domów: a detached house (wolnostojący), a semi-detached house (bliźniak), a terraced house (szeregowiec), a block of flats (blok), a flat (brytyjskie) = an apartment (amerykańskie), a cottage (domek na wsi). Części domu: an attic (strych), a basement / a cellar (piwnica), the ground floor (parter; w USA first floor), stairs, a garage. Okolica: in the suburbs (na przedmieściach), in the city centre, in the countryside, neighbours (sąsiedzi).

5.Prace domowe: do czy make?

Z do: do the washing-up (zmywać), do the laundry / do the washing (prać), do the ironing (prasować), do the shopping, do the cleaning, do your homework. Z make: make the bed (ścielić łóżko), make dinner, make a mess (narobić bałaganu), make a mistake, make a noise. Inne: take out the rubbish (wynieść śmieci), vacuum / hoover the carpet (odkurzać), tidy up your room (posprzątać), lay the table (nakryć do stołu), feed the cat.

6.Szkoła i uczenie się

primary school (szkoła podstawowa), secondary school (szkoła średnia), a headteacher (dyrektor), a timetable (plan lekcji), a break (przerwa), a school uniform. Egzaminy: take an exam (przystąpić do egzaminu), pass an exam (zdać), fail an exam (oblać), revise for a test (powtarzać materiał; w USA review), cheat (ściągać), get a good mark (w USA grade). Learn by heart (nauczyć się na pamięć), extracurricular activities (zajęcia pozalekcyjne).

7.Praca i zawody

Zawód podajemy z a/an: She works as a nurse. He's an engineer. Zawody: a plumber (hydraulik), an electrician, a vet (weterynarz), a lawyer (prawnik), an accountant (księgowy), a firefighter, a mechanic, a hairdresser. Kolokacje: earn money, a salary (stała pensja, zwykle miesięczna) / wages (wypłata za godziny lub tydzień), a full-time job / a part-time job, work overtime (w nadgodzinach), take a day off (wziąć wolne), retire (przejść na emeryturę).

8.Wybór zawodu i szukanie pracy

a career (kariera, ścieżka zawodowa), qualifications (kwalifikacje), skills (umiejętności), experience (doświadczenie - w tym znaczeniu niepoliczalne), apply for a job (ubiegać się o pracę), an applicant (kandydat), a job interview (rozmowa kwalifikacyjna), employ / hire (zatrudnić), an employer (pracodawca) - an employee (pracownik), be promoted (awansować), lose your job / be fired (zostać zwolnionym), a well-paid job, a demanding job (wymagająca).

9.Życie prywatne i styl życia

Rodzina: relatives (krewni), a stepmother (macocha), a stepbrother (syn ojczyma lub macochy, bez wspólnego rodzica), a half-brother (brat przyrodni), an only child (jedynak), get married (pobrać się), be engaged (być zaręczonym), bring up children (wychowywać dzieci). Wolny czas: hang out with friends (spędzać czas ze znajomymi), get on well with (dobrze się dogadywać). Styl życia: a healthy lifestyle, keep fit (dbać o formę), a couch potato (kanapowiec), an early bird (ranny ptaszek), a night owl (nocny marek).

10.Żywienie - przygotowywanie posiłków

Czynności: boil (gotować w wodzie), fry (smażyć), bake (piec - ciasto, chleb), roast (piec mięso, warzywa), grill, chop (siekać), slice (kroić w plasterki), peel (obierać), stir (mieszać). Smaki: sweet, sour (kwaśny), bitter (gorzki), salty, spicy (ostry). Opakowania: a carton of milk, a can of cola, a jar of jam (słoik), a loaf of bread (bochenek), a bar of chocolate (tabliczka), a packet of crisps (w USA chips).

11.W restauracji i lokale gastronomiczne

book a table (zarezerwować stolik), the menu, order (zamawiać), a starter (przystawka; w USA appetizer), the main course (danie główne), a dessert (deser), the bill (rachunek; w USA the check), leave a tip (zostawić napiwek), a waiter / a waitress. Lokale: a café, a fast-food restaurant, a takeaway (jedzenie na wynos; w USA takeout). Zwroty: Are you ready to order? I'd like the soup, please. Could we have the bill, please?

12.Zakupy: sklepy, wymiana i zwrot towaru

Sklepy: a chemist's (drogeria z apteką; w USA drugstore), a baker's, a butcher's (mięsny), a greengrocer's (warzywniak), a newsagent's (kiosk z prasą), a stationer's (papierniczy). Try on (przymierzyć), fit (pasować rozmiarem), suit (dobrze na kimś wyglądać), a changing room (przymierzalnia). Zwrot: a receipt (paragon), get a refund (dostać zwrot pieniędzy), exchange (wymienić). Promocje: a sale (wyprzedaż), a discount (zniżka), a bargain (okazja); for sale = na sprzedaż.

13.Środki płatnicze i pieniądze

pay in cash (gotówką), pay by card (kartą), a credit card / a debit card, change (reszta, drobne), coins (monety), notes (banknoty; w USA bills), a cash machine / an ATM (bankomat), a currency (waluta), pocket money (kieszonkowe), save up for (odkładać na), spend money on, afford (móc sobie pozwolić), borrow from (pożyczać od kogoś) - lend to (pożyczać komuś). Can you lend me five pounds? Can I borrow your pen?

14.Podróżowanie i transport

get on / get off a bus, a train, a plane; get in / get out of a car, a taxi; catch a train (zdążyć na pociąg) - miss a train (spóźnić się na pociąg); by car, by train, ale on foot. Bilety: a single ticket (w jedną stronę; w USA one-way) - a return ticket (powrotny; w USA round-trip). Travel (podróżowanie ogólnie), a journey (podróż z miejsca na miejsce), a trip (wycieczka z powrotem). Nocleg: accommodation, a hostel, a campsite, a B&B; check in / check out, book in advance (z wyprzedzeniem).

15.Orientacja w terenie i zwiedzanie

Pytanie o drogę: Excuse me, how do I get to the station? Could you tell me the way to the museum? Wskazówki: go straight on (idź prosto), turn left / turn right, take the second turning on the left (skręć w drugą przecznicę w lewo), go past the bank (miń bank), cross the street, it's on the corner, it's opposite the park. Zwiedzanie: go sightseeing, a guided tour (zwiedzanie z przewodnikiem), a tourist attraction, a souvenir (pamiątka).

16.Kultura i media

Twórcy: a painter, a sculptor (rzeźbiarz), a composer, a novelist (powieściopisarz), a playwright (dramatopisarz), a director (reżyser). Uczestnictwo: go to an exhibition (wystawa) in an art gallery, see a play (sztuka) at the theatre, the audience (publiczność), a stage (scena), a performance (występ). Media: a channel, a documentary (film dokumentalny), a soap opera (serial obyczajowy), subtitles (napisy), the news, a headline (nagłówek), viewers (widzowie).

17.Sport: play, go czy do?

Play - gry z piłką i rywalizacją: play football, tennis, chess. Go - sporty na -ing: go swimming, skiing, cycling. Do - sztuki walki i ćwiczenia: do karate, judo, yoga, gymnastics. Miejsca: a football pitch (boisko), a tennis court (kort), an ice rink (lodowisko), a running track (bieżnia), a golf course. Sprzęt: a ball, skis, skates, a net, a goal, a tennis racket. Wyniki: win a match, beat a team (pokonać drużynę), score a goal, draw (zremisować).

18.Zdrowie: objawy i leczenie

Objawy: a headache (ból głowy), a stomachache, a sore throat (ból gardła), a temperature / a fever (gorączka), a cough (kaszel), a runny nose (katar). Choroby i urazy: have a cold (przeziębienie), have the flu (grypa), break a leg, sprain an ankle (skręcić kostkę), cut your finger. Leczenie: make an appointment with a doctor (umówić się do lekarza), a prescription (recepta), take medicine, an injection (zastrzyk), get better (wyzdrowieć). Get well soon! = Wracaj do zdrowia!

19.Nauka i technika

Invent (wynaleźć coś nowego) - discover (odkryć coś, co już istniało): Bell invented the telephone. Fleming discovered penicillin. An invention (wynalazek), an inventor (wynalazca). Urządzenia: charge your phone (naładować), the battery is flat / dead (rozładowana), a charger, a screen, a keyboard, an app, switch on / switch off. Internet: go online, download / upload a file (pobrać / wysłać), log in with a password, send an attachment (załącznik).

20.Pogoda i krajobraz

Pogoda: sunny, cloudy, foggy (mglisto), windy, rainy, a shower (przelotny deszcz), a thunderstorm (burza), lightning (błyskawica), thunder (grzmot), a heatwave (fala upałów), chilly (chłodno), freezing (bardzo zimno), boiling (upalnie). It's pouring = leje jak z cebra. Krajobraz: a valley (dolina), a hill (wzgórze), a cliff (klif), a coast (wybrzeże), a waterfall (wodospad), a forest, a desert (pustynia) - nie mylić z dessert (deser).

21.Ochrona środowiska i życie społeczne

Zagrożenia: pollution (zanieczyszczenie), climate change, global warming, smog, litter (śmieci na ulicy), deforestation (wycinanie lasów), endangered species (gatunki zagrożone wyginięciem), extinct (wymarły). Ochrona: recycle, reduce, reuse, save energy, renewable energy (energia odnawialna), solar panels, protect wildlife. Życie społeczne: a volunteer (wolontariusz), a charity (organizacja dobroczynna), raise money for (zbierać pieniądze na), homeless people (bezdomni), the local community (społeczność lokalna).

22.Zjednoczone Królestwo, Wielka Brytania i Wyspy Brytyjskie

The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (UK) składa się z czterech części: England (stolica London), Scotland (Edinburgh), Wales (Cardiff) i Northern Ireland (Belfast). Londyn jest stolicą całego państwa. Great Britain to największa wyspa, na której leżą Anglia, Szkocja i Walia. The British Isles to cała grupa wysp, w tym Wielka Brytania i Irlandia. W 1707 r. Anglia i Szkocja połączyły się w Królestwo Wielkiej Brytanii.

23.Ustrój Zjednoczonego Królestwa

UK to monarchia konstytucyjna z demokracją parlamentarną: monarcha jest głową państwa, ale rządzi rząd z premierem (Prime Minister) na czele. Premier mieszka i pracuje przy 10 Downing Street. Parlament obraduje w Pałacu Westminsterskim (Houses of Parliament) i ma dwie izby: wybieraną House of Commons (Izba Gmin, posłowie to MPs) oraz niewybieraną House of Lords (Izba Lordów). Big Ben to dzwon w wieży zegarowej nazywanej Elizabeth Tower.

24.Symbole UK i święci patroni

Flaga UK to Union Jack (Union Flag) - łączy krzyże św. Jerzego (Anglia), św. Andrzeja (Szkocja) i św. Patryka (Irlandia). Anglia: patron St George (23 kwietnia), symbol - czerwona róża. Szkocja: St Andrew (30 listopada), symbol - oset (thistle). Walia: St David (1 marca), symbole - żonkil (daffodil), por (leek) i czerwony smok na fladze. Irlandia Północna i cała Irlandia: St Patrick (17 marca), symbol - koniczyna (shamrock).

25.Ważne wydarzenia w historii Wielkiej Brytanii

1066 - bitwa pod Hastings: Wilhelm Zdobywca (William the Conqueror) z Normandii pokonał króla Harolda i podbił Anglię. 1215 - król Jan bez Ziemi zatwierdził Magna Carta, która ograniczyła władzę króla. 1605 - spisek prochowy (Gunpowder Plot): Guy Fawkes i inni spiskowcy chcieli wysadzić parlament razem z królem Jakubem I. 1666 - wielki pożar Londynu (Great Fire of London), który zaczął się w piekarni przy Pudding Lane.

26.Święta i zwyczaje w Wielkiej Brytanii

Bonfire Night (Guy Fawkes Night, 5 listopada) - ogniska i fajerwerki na pamiątkę udaremnienia spisku prochowego. Pancake Day (Shrove Tuesday) - dzień naleśników przed Środą Popielcową. Boxing Day (26 grudnia) - drugi dzień świąt. Remembrance Day (11 listopada) - pamięć o poległych żołnierzach, ludzie noszą czerwone maki (poppies). W Szkocji: Burns Night (25 stycznia) ku czci poety Roberta Burnsa, z potrawą haggis, oraz Hogmanay - sylwester.

27.Zabytki i geografia Wielkiej Brytanii

Londyn: Tower of London (klejnoty koronne, strażnicy Beefeaters i kruki), Buckingham Palace (londyńska siedziba monarchy, zmiana warty), Westminster Abbey (miejsce koronacji). Stonehenge - prehistoryczny krąg kamienny w hrabstwie Wiltshire. Hadrian's Wall - wał zbudowany przez Rzymian na północy Anglii. Najwyższa góra: Ben Nevis w Szkocji, najdłuższa rzeka: Severn, a przez Londyn płynie Tamiza (the Thames). Loch Ness - szkockie jezioro z legendą o potworze Nessie.

28.Irlandia - państwo, geografia i symbole

Republika Irlandii (Ireland, po irlandzku Éire) zajmuje większą część wyspy Irlandii; jej północno-wschodnia część, Northern Ireland, należy do UK. Stolica: Dublin. Języki urzędowe: irlandzki (Irish) i angielski. Waluta: euro. Wyspę nazywa się Szmaragdową Wyspą (the Emerald Isle). Najdłuższa rzeka: Shannon. Flaga ma pionowe pasy: zielony, biały i pomarańczowy. Godłem jest harfa (harp), a popularnym symbolem - koniczyna (shamrock).

29.Irlandia - historia

St Patrick (V wiek) szerzył w Irlandii chrześcijaństwo i jest jej patronem. Wielki głód (the Great Famine) w latach 1845-1849, wywołany zarazą ziemniaczaną, spowodował śmierć wielu ludzi i masową emigrację, głównie do USA. Powstanie wielkanocne (Easter Rising) w Dublinie w 1916 r. było zrywem przeciw władzy brytyjskiej. W 1922 r. powstało Wolne Państwo Irlandzkie (Irish Free State), a od 1949 r. kraj jest republiką. Northern Ireland pozostała w UK.

30.Irlandia - święta i kultura

St Patrick's Day (17 marca) to święto narodowe: parady, zielone stroje i koniczyna. Halloween wywodzi się z dawnego celtyckiego święta Samhain. Irlandzka muzyka i taniec (Irish dancing) słyną na całym świecie, a tradycyjne sporty to hurling i futbol gaelicki (Gaelic football). Pisarze z Irlandii: Jonathan Swift („Podróże Guliwera”), Oscar Wilde, Bram Stoker („Drakula”), James Joyce („Ulisses”), W.B. Yeats (Nagroda Nobla w 1923 r.).

31.Irlandia - zabytki i przyroda

Cliffs of Moher - wysokie klify nad Atlantykiem na zachodnim wybrzeżu. Newgrange - prehistoryczny grobowiec w dolinie rzeki Boyne, starszy od Stonehenge i piramid w Egipcie; w czasie przesilenia zimowego słońce oświetla jego wnętrze. Book of Kells - zdobiony średniowieczny rękopis Ewangelii w bibliotece Trinity College w Dublinie. Blarney Stone - kamień, którego pocałowanie ma dawać dar wymowy. Giant's Causeway (Grobla Olbrzyma) z bazaltowych kolumn leży w Irlandii Północnej, czyli w UK.

32.USA - ustrój

Stany Zjednoczone to republika federalna złożona z 50 stanów; stolica Waszyngton (Washington, D.C.) nie należy do żadnego stanu. Prezydent jest głową państwa i szefem rządu, wybieranym na 4 lata, najwyżej dwa razy; mieszka w Białym Domu (the White House). Kongres (Congress) obraduje na Kapitolu i ma dwie izby: Senat (po 2 senatorów z każdego stanu) i Izbę Reprezentantów (House of Representatives). Najwyższym sądem jest Supreme Court. Konstytucję spisano w 1787 r.

33.USA - symbole

Flaga Stars and Stripes ma 50 gwiazd (po jednej na każdy stan) i 13 pasów (13 pierwszych kolonii). Symbolem narodowym jest bielik amerykański (bald eagle). Hymn to The Star-Spangled Banner. Statua Wolności (Statue of Liberty) w Nowym Jorku to dar Francji odsłonięty w 1886 r. Uncle Sam to postać uosabiająca USA, a Dzwon Wolności (Liberty Bell) w Filadelfii przypomina czasy walki o niepodległość.

34.USA - ważne wydarzenia historyczne

1620 - pielgrzymi (the Pilgrims) przypłynęli statkiem Mayflower i założyli osadę Plymouth. 4 lipca 1776 - przyjęto Deklarację Niepodległości, której głównym autorem był Thomas Jefferson. George Washington został pierwszym prezydentem. 1861-1865 - wojna secesyjna (Civil War) między Północą a Południem za prezydenta Abrahama Lincolna; w 1865 r. zniesiono niewolnictwo. Martin Luther King walczył o prawa obywatelskie. 1969 - Neil Armstrong jako pierwszy człowiek stanął na Księżycu.

35.USA - święta

Independence Day (4 lipca) - rocznica Deklaracji Niepodległości, parady i fajerwerki. Thanksgiving (czwarty czwartek listopada) - Święto Dziękczynienia z indykiem, nawiązujące do pierwszych osadników. Memorial Day (ostatni poniedziałek maja) - pamięć poległych żołnierzy. Labor Day (pierwszy poniedziałek września) - święto pracy. Martin Luther King Jr. Day - trzeci poniedziałek stycznia. Halloween (31 października) - przebieranie się i zbieranie słodyczy (trick or treat).

36.USA - geografia i zabytki

Największy stan to Alaska, a 50. stan - Hawaje (od 1959 r.). Góry: Rocky Mountains na zachodzie i Appalachy na wschodzie. Najważniejsza rzeka: Mississippi. Na granicy z Kanadą leżą Wielkie Jeziora i wodospad Niagara. Grand Canyon w Arizonie wyżłobiła rzeka Kolorado. Yellowstone (1872) to pierwszy park narodowy na świecie, słynący z gejzerów. Na Mount Rushmore wykuto twarze prezydentów Washingtona, Jeffersona, Theodore'a Roosevelta i Lincolna. Golden Gate Bridge stoi w San Francisco.

37.Australia - ustrój i podział

Związek Australijski (Commonwealth of Australia) powstał 1 stycznia 1901 r. z połączenia brytyjskich kolonii. Stolicą jest Canberra, a nie Sydney - miasto zbudowano specjalnie jako stolicę. Kraj dzieli się na 6 stanów (New South Wales, Victoria, Queensland, South Australia, Western Australia, Tasmania) i terytoria, m.in. Northern Territory. To monarchia konstytucyjna: głową państwa jest monarcha brytyjski reprezentowany przez gubernatora generalnego, a rządem kieruje premier.

38.Australia - historia

Aborygeni (Aboriginal Australians) żyją w Australii od dziesiątek tysięcy lat. W 1770 r. James Cook dotarł do wschodniego wybrzeża (Botany Bay) i ogłosił je posiadłością brytyjską. 26 stycznia 1788 r. Pierwsza Flota (the First Fleet) przypłynęła do Sydney Cove - powstała kolonia karna dla skazańców (convicts). W latach 50. XIX wieku wybuchła gorączka złota (gold rush). W 1901 r. kolonie połączyły się w jedno państwo.

39.Australia - symbole i święta

Flaga Australii jest granatowa, z flagą brytyjską w rogu, dużą siedmioramienną Gwiazdą Związku i gwiazdozbiorem Krzyża Południa (Southern Cross). W herbie są kangur i emu, kwiatem narodowym jest złota akacja (golden wattle), a barwy narodowe to zieleń i złoto. Australia Day (26 stycznia) upamiętnia przybycie Pierwszej Floty. Anzac Day (25 kwietnia) czci żołnierzy Australii i Nowej Zelandii, którzy w 1915 r. wylądowali pod Gallipoli. Boże Narodzenie wypada tam latem.

40.Australia - zabytki i przyroda

Sydney Opera House - gmach opery o dachu w kształcie żagli, zaprojektowany przez Duńczyka Jørna Utzona, otwarty w 1973 r. Obok stoi most Sydney Harbour Bridge. Uluru (Ayers Rock) - ogromna skała z piaskowca w Terytorium Północnym, święte miejsce Aborygenów. Wielka Rafa Koralowa (Great Barrier Reef) u wybrzeży Queenslandu to największa rafa koralowa na świecie. Suche wnętrze kraju to the Outback. Zwierzęta: kangur, koala, wombat i dziobak (platypus) - ssak, który składa jaja.