Zachodniopomorski Konkurs Języka Angielskiego - czasy, strona bierna, mowa

1.Present Simple - kiedy używamy

Czas teraźniejszy prosty opisuje: zwyczaje i czynności powtarzane (I get up at seven), fakty i prawdy ogólne (Water boils at 100 degrees Celsius), stany stałe (She lives in Gdańsk) oraz rozkłady jazdy i programy (The film starts at 8 p.m.). Typowe określenia: always, usually, often, sometimes, never, every day, on Mondays.

2.Present Simple - pytania i przeczenia

W 3. osobie liczby pojedynczej (he, she, it) dodajemy -s lub -es: works, watches, goes, studies (spółgłoska + y daje -ies). Przeczenie: don't/doesn't + forma podstawowa: She doesn't like tea (nie: doesn't likes). Pytanie: Do/Does + podmiot + forma podstawowa: Does he play tennis? - Yes, he does. Końcówka -s pojawia się tylko raz: albo w czasowniku, albo w does.

3.Present Continuous - kiedy używamy

Forma: am/is/are + czasownik z -ing. Opisuje czynność trwającą teraz (She is reading a book at the moment), sytuację tymczasową (I'm staying with my aunt this week) i zmiany (It's getting colder). Z always wyraża irytujący zwyczaj: He's always losing his keys! Typowe określenia: now, at the moment, today, this week, Look!, Listen!

4.Czasowniki statyczne (stative verbs)

Czasowniki opisujące stany, a nie czynności, zwykle nie występują w czasach Continuous: know, understand, believe, like, love, hate, want, need, prefer, belong, own, seem, mean. Mówimy I know him, nie I'm knowing him. Niektóre zmieniają znaczenie: I think it's good (uważam) - I'm thinking about the trip (zastanawiam się); I have a dog (mam) - I'm having lunch (jem).

5.Past Simple - czas przeszły prosty

Opisuje czynności zakończone w określonym czasie w przeszłości: yesterday, last week, two days ago, in 2010, when I was five. Czasowniki regularne dostają -ed (play - played, stop - stopped), nieregularne mają własną formę (go - went, see - saw, buy - bought). Przeczenie i pytanie z did + forma podstawowa: I didn't see it. Did you go? Where did you go?

6.Past Continuous i Past Simple razem (when, while)

Past Continuous (was/were + -ing) opisuje czynność trwającą w danym momencie przeszłości: At 8 p.m. I was watching TV. Razem z Past Simple pokazuje tło i krótkie wydarzenie, które je przerwało: I was reading when the phone rang. While łączy się zwykle z czynnością trwającą: While I was cooking, I burnt my finger. Dwie równoległe czynności: While Mum was working, Dad was cleaning.

7.used to + bezokolicznik

Used to opisuje dawne zwyczaje i stany, które już się skończyły: I used to play with dolls (kiedyś bawiłam się lalkami, teraz nie). Przeczenie i pytanie z did: I didn't use to like fish. Did you use to live here? (po did piszemy use to, bez -d). Would też opisuje dawne powtarzane czynności (We would go fishing every summer), ale nie stany - nie mówimy: I would have long hair.

8.be used to / get used to + -ing

Be used to znaczy „być przyzwyczajonym”: I'm used to getting up early. Get used to znaczy „przyzwyczajać się”: She is getting used to living in London. Tutaj to jest przyimkiem, dlatego po nim stoi rzeczownik albo czasownik z -ing, a nie bezokolicznik (nie: I'm used to get up). Obie konstrukcje występują we wszystkich czasach: I'll never get used to this noise.

9.Present Perfect - doświadczenia (ever, never, been, gone)

Forma: have/has + III forma czasownika (seen, done, written). Mówi o doświadczeniach do chwili obecnej, bez podawania, kiedy coś się stało: I have never travelled to Mexico. Have you ever eaten sushi? Has been to = był(a) gdzieś i wrócił(a): She has been to Paris twice. Has gone to = pojechał(a) i jeszcze tam jest: He has gone to the shop (teraz go nie ma).

10.Present Perfect z just, already, yet

Present Perfect opisuje też przeszłe czynności, których skutek widać teraz: I've lost my keys (nie mam ich). Just (właśnie) i already (już) stoją między have a III formą: I've just finished. She has already left. Yet stoi na końcu zdania: w pytaniu znaczy „już”, w przeczeniu „jeszcze”: Have you done it yet? I haven't done it yet.

11.for i since z Present Perfect

Present Perfect opisuje stan, który trwa od przeszłości do teraz: I have known her for five years. For podaje, jak długo trwa sytuacja (for two hours, for a week, for ages). Since podaje punkt początkowy (since 2015, since Monday, since I was a child). Pytamy How long: How long have you lived here? Nie mówimy: I know her for five years.

12.Present Perfect czy Past Simple?

Gdy pada określony, zakończony czas w przeszłości (yesterday, last year, ago, in 2010, when I was ten) albo pytanie When...?, używamy Past Simple: I lost my keys two days ago. When did you buy it? Present Perfect wybieramy, gdy czasu nie podajemy albo okres jeszcze trwa (today, this week, ever, so far): I've lost my keys. I've seen three films this month.

13.Present Perfect Continuous

Forma: have/has been + czasownik z -ing. Opisuje czynność, która zaczęła się w przeszłości i trwa do teraz albo dopiero co się skończyła, a jej skutek widać: I've been reading this book for half an hour now. She's tired because she has been running. Pytanie: How long have you been waiting? Często z for, since, all day, lately.

14.Present Perfect czy Present Perfect Continuous?

Continuous podkreśla samą czynność i jej długość (How long?): I've been writing emails all morning. Simple podkreśla wynik i liczbę wykonanych rzeczy (How many? How much?): I've written ten emails. Przy liczbie gotowych rzeczy nie używamy Continuous (nie: I've been writing ten emails). Czasowniki statyczne zostają w Simple: I've known him for years.

15.Past Perfect - czas zaprzeszły

Forma: had + III forma (taka sama dla wszystkich osób). Opisuje czynność, która wydarzyła się wcześniej niż inna czynność w przeszłości: Before I left home, I had eaten breakfast. When we got to the cinema, the film had already started (zaczął się, zanim przyszliśmy). Przeczenie: hadn't + III forma, pytanie: Had you met him before?

16.Past Perfect z after, before, by the time

Past Perfect pokazuje, co stało się wcześniej: After she had done her homework, she went out. By the time the police arrived, the thieves had escaped (zanim policja przyjechała, złodzieje już uciekli). Porównaj: When I arrived, the bus left (odjechał w chwili, gdy przyszedłem) i When I arrived, the bus had left (odjechał wcześniej - nie zdążyłem).

17.Future Simple (will)

Forma: will + forma podstawowa (przeczenie won't). Używamy go do przewidywań opartych na opinii (I think it will rain. I hope you'll get better), decyzji podejmowanych w chwili mówienia (The phone is ringing - I'll answer it), obietnic, ofert i próśb: I'll help you. Will you do it for me? Często z I think, I'm sure, probably, maybe.

18.be going to

Forma: am/is/are going to + forma podstawowa. Wyraża zamiar lub plan postanowiony wcześniej: He's going to buy a new computer (już zdecydował). Wyraża też przewidywanie oparte na tym, co widzimy: Look at those clouds! It's going to rain. Porównaj: I'll buy some milk (decyzja teraz) - I'm going to buy a bike next month (wcześniejszy plan).

19.Present Continuous i Present Simple o przyszłości

Present Continuous opisuje przyszłe ustalenia, umówione z innymi osobami, zwykle z podanym terminem: I'm meeting Ola on Friday. What are you doing tomorrow? Present Simple opisuje przyszłe wydarzenia wynikające z rozkładu jazdy, planu lub programu: The train leaves at 6:15. The concert starts at 7 p.m.

20.Future Continuous

Forma: will be + czasownik z -ing. Opisuje czynność, która będzie w trakcie w określonym momencie przyszłości: I will be sleeping at 5 a.m. This time tomorrow we'll be flying to London. Służy też do grzecznego pytania o czyjeś plany: Will you be using your bike tomorrow?

21.Future Perfect

Forma: will have + III forma. Opisuje czynność, która zakończy się przed określonym momentem w przyszłości: I will have finished my assignment by next Tuesday. By the time you come, we'll have cleaned the flat. Typowe określenia: by + czas (by Friday, by the end of the year), by the time. Przeczenie: won't have + III forma.

22.Zdania czasowe o przyszłości (when, as soon as, until)

Po spójnikach czasu when, as soon as, before, after, until, while, once mówiąc o przyszłości używamy czasu teraźniejszego, a nie will: I'll call you as soon as I get home (nie: as soon as I will get). We won't start until everybody arrives. Gdy czynność ma się najpierw zakończyć, można użyć Present Perfect: I'll go out when I've finished my homework.

23.Strona bierna - budowa

Strona bierna (passive voice) = be w odpowiednim czasie + III forma czasownika. Używamy jej, gdy ważniejsze jest, co się dzieje albo co zostało zrobione, niż kto to zrobił: English is spoken all over the world. Wykonawcę dodajemy po by: The Mona Lisa was painted by Leonardo da Vinci. Narzędzie wprowadzamy przez with: The picture was painted with a small brush.

24.Strona bierna w czasach Simple

Present Simple: am/is/are + III forma: Cars are made in this factory. Past Simple: was/were + III forma: This church was built in the 14th century. Future Simple: will be + III forma: The new school will be opened next year. Pytanie: Where are these phones made? When was it built? Przeczenie: It wasn't made in China.

25.Strona bierna w czasach Continuous

Present Continuous: am/is/are being + III forma: The room is being painted (właśnie ktoś ją maluje). Past Continuous: was/were being + III forma: The car was being repaired when I came. Ważne jest słowo being - bez niego zdanie zmienia znaczenie: The room is painted (pokój jest pomalowany).

26.Strona bierna w czasach Perfect i z czasownikami modalnymi

Present Perfect: have/has been + III forma: My bike has been stolen! Past Perfect: had been + III forma: All the tickets had been sold before we arrived. Z czasownikiem modalnym i z going to: modal + be + III forma: This form must be filled in. It can be done today. The road is going to be closed.

27.Strona bierna - dwa dopełnienia i pytania

Czasowniki give, send, show, tell, offer, teach mają dwa dopełnienia, więc mają dwie formy bierne: They gave me a prize. → I was given a prize (częściej) albo A prize was given to me. Podmiot zdania biernego ma formę I, he, she, they, a nie me, him, her, them. Pytanie tworzymy, stawiając be przed podmiotem: When was the Eiffel Tower built? Is English spoken here?

28.Strona bierna z bezokolicznikiem (is said to)

Po say, think, believe, know, expect w stronie biernej są dwie konstrukcje: It is said that he is rich. → He is said to be rich (mówi się, że jest bogaty). Gdy opinia dotyczy wcześniejszego zdarzenia, stoi bezokolicznik przeszły to have + III forma: The thief is believed to have escaped through the window. Czynność trwająca: She is thought to be living abroad.

29.have something done / get something done

Forma kauzatywna mówi, że ktoś wykonuje usługę dla nas: have + przedmiot + III forma: I have my hair cut every month. We had our kitchen painted last year. She is going to have her car repaired. Get something done znaczy to samo, ale jest bardziej potoczne: I need to get my phone fixed. Ta sama forma opisuje przykre zdarzenie: He had his bike stolen (ukradziono mu rower).

30.Mowa zależna - say i tell

Mowa zależna (reported speech) przekazuje czyjeś słowa. Tell wymaga osoby, której coś mówimy: She told me (that) she was tired. Say nie łączy się bezpośrednio z osobą: She said (that) she was tired albo She said to me (that)... Nie mówimy: She said me. Spójnik that można pominąć.

31.Mowa zależna - następstwo czasów

Gdy czasownik wprowadzający stoi w przeszłości (said, told), czas wypowiedzi zwykle cofa się o krok: Present Simple → Past Simple (I like it. → She said she liked it), Present Continuous → Past Continuous, Present Perfect i Past Simple → Past Perfect, will → would, can → could, must → had to. Jeśli informacja jest nadal aktualna, czas można zostawić: He said he lives in Gdynia.

32.Mowa zależna - zmiany określeń czasu i miejsca

Gdy relacjonujemy słowa później lub w innym miejscu, zmieniamy zaimki i określenia czasu i miejsca: now → then, today → that day, tonight → that night, yesterday → the day before, tomorrow → the next day (the following day), next week → the following week, last week → the week before, ago → before, here → there, this → that. Przykład: 'I'll call you tomorrow.' → She said she would call me the next day.

33.Pytania i polecenia w mowie zależnej

W pytaniu zależnym jest szyk zdania oznajmującego i nie ma do/does/did: 'Where do you live?' → He asked me where I lived. Pytania typu tak/nie wprowadzamy przez if lub whether: 'Are you ready?' → She asked if I was ready. Polecenia i prośby: tell/ask + osoba + to + bezokolicznik: 'Sit down!' → He told me to sit down. Zakaz: not to: Mum told me not to touch the dog.

34.Pytania pośrednie

Pytania pośrednie są grzeczniejsze od bezpośrednich. Zaczynają się od zwrotu: Can you tell me...?, Could you tell me...?, Do you know...?, I wonder..., a dalej mają szyk zdania oznajmującego (podmiot przed czasownikiem) i nie mają do/does/did: Where is the bathroom? → Can you tell me where the bathroom is? What time does the bus leave? → Do you know what time the bus leaves? Pytania tak/nie z if: Do you know if she's at home?

35.Pytania o podmiot

Gdy pytamy o wykonawcę czynności (podmiot), who lub what zastępuje podmiot i nie używamy do/does/did - szyk jest jak w zdaniu oznajmującym: Who decided to help her? Who called you? What happened? Gdy pytamy o dopełnienie, potrzebny jest czasownik posiłkowy: Kate called Mark. → Who called Mark? (Kate) / Who did Kate call? (Mark).

36.Question tags - podstawowa zasada

Question tag to krótkie pytanie na końcu zdania, którym prosimy o potwierdzenie (prawda?, nie?). Po zdaniu twierdzącym stoi tag przeczący, po przeczącym - twierdzący. Tag powtarza czasownik posiłkowy lub modalny ze zdania, a gdy go nie ma, używamy do/does/did: You're tired, aren't you? She can swim, can't she? He didn't call, did he? They live here, don't they?

37.Question tags - przypadki szczególne

I am → aren't I: I'm late, aren't I? Let's → shall we: Let's go, shall we? Tryb rozkazujący → will you: Close the door, will you? There is → isn't there: There's a bank here, isn't there? Słowa przeczące (never, nobody, nothing, hardly) czynią zdanie przeczącym, więc tag jest twierdzący: She never eats meat, does she? Po nobody, everybody, somebody w tagu stoi they: Nobody called, did they?

38.Inwersja po wyrażeniach przeczących

Inwersja stylistyczna to szyk jak w pytaniu (czasownik posiłkowy przed podmiotem) po wyrażeniu przeczącym lub ograniczającym na początku zdania. Brzmi oficjalnie i dobitnie: Never have I seen such a beautiful sunset (= I have never seen...). Rarely do we eat out. Seldom does he complain. Little did he know about the danger. Gdy w zdaniu nie ma czasownika posiłkowego, dodajemy do/does/did.

39.Inwersja: No sooner, Hardly, Not only, Only

No sooner had + podmiot + III forma ... than: No sooner had we got home than it started to rain. Hardly (Scarcely) had ... when: Hardly had she sat down when the phone rang. Not only + inwersja ... but also: Not only did she pass the exam, but she also got the best score. Only + określenie czasu: Only then did I understand. Only after the film did we go home.

40.Inwersja w zdaniach warunkowych

W stylu oficjalnym można opuścić if i postawić czasownik posiłkowy na początku zdania: Had I known about the problem, I would have helped you (= If I had known...). Were I you, I would apologise (= If I were you...). Should you need help, call me (= If you need help...). Przeczenie stoi po podmiocie: Had I not seen it, I wouldn't have believed it.