Łódzki Konkurs Przedmiotowy z Języka Angielskiego - mowa zależna i słowotwórstwo

1.Mowa zależna - przesunięcie czasów

Gdy relacjonujemy czyjeś słowa czasownikiem w przeszłości (said, told), czasy zwykle cofamy o krok: Present Simple → Past Simple, Present Continuous → Past Continuous, Present Perfect i Past Simple → Past Perfect, will → would, can → could, must → had to. 'I'm tired' → She said (that) she was tired. 'I have lost my key' → He said he had lost his key. Gdy informacja jest nadal prawdziwa, czasu można nie cofać: He said the Earth is round.

2.Mowa zależna - zaimki oraz określenia czasu i miejsca

Przy relacjonowaniu zmieniamy zaimki (I → he/she, my → his/her) i słowa zależne od chwili i miejsca mówienia: now → then, today → that day, tonight → that night, tomorrow → the next day / the following day, yesterday → the day before / the previous day, next week → the following week, ago → before, here → there, this → that. 'I'll see you tomorrow' → She said she would see me the next day.

3.say czy tell?

Tell wymaga osoby, której coś mówimy: tell + osoba (+ that): She told me (that) she was busy. Say łączy się bez osoby albo z to + osoba: She said (that) she was busy. She said to me that... Stałe połączenia: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke, tell the time; say hello, say goodbye, say sorry, say a word.

4.Polecenia, zakazy i prośby w mowie zależnej

Polecenie: tell + osoba + to + bezokolicznik: 'Close the door' → She told me to close the door. Zakaz: tell + osoba + not to + bezokolicznik: 'Don't shout!' → He told us not to shout. Prośba: ask + osoba + to + bezokolicznik: 'Please help me' → She asked me to help her. Czasów tu nie cofamy, bo bezokolicznik nie ma czasu.

5.Pytania w mowie zależnej

Pytanie relacjonujemy czasownikiem ask (albo wanted to know, wondered). Szyk staje się twierdzący (podmiot przed czasownikiem), znikają do/does/did i znak zapytania, a czasy cofamy. Pytanie z wh-: 'Where do you live?' → She asked me where I lived. Pytanie tak/nie - dodajemy if albo whether: 'Are you hungry?' → He asked if I was hungry.

6.Czasowniki wprowadzające (reporting verbs)

Zamiast say i tell używamy czasownika, który od razu pokazuje intencję. Z -ing: admit (przyznać się), deny (zaprzeczyć), suggest (zaproponować): He admitted taking the money. She suggested going home. Apologise for + -ing: She apologised for being late. Z to + bezokolicznik: agree, offer, promise, refuse: He refused to help. Z osobą + to: advise, warn, remind, order, invite: She advised me to rest. Nie mówimy suggested me to...

7.Pytania pośrednie (indirect questions)

Uprzejme pytania zaczynamy od Could you tell me...?, Do you know...?, I wonder... Po takim wstępie stoi szyk twierdzący, bez do/does/did: 'Where is the station?' → Could you tell me where the station is? 'What time does the film start?' → Do you know what time the film starts? Pytania tak/nie łączymy przez if albo whether: Do you know if the shop is open? Czasów nie cofamy.

8.Pytania z przyimkiem na końcu

W codziennym angielskim przyimek, który łączy się z czasownikiem lub przymiotnikiem, stoi na końcu pytania: Who are you talking to? What are you looking at? Where do you come from? What are you afraid of? Who is this present for? Zwrot What... for? pyta o cel: What is this button for? (Do czego służy ten przycisk?). Przyimek na początku (To whom...?) brzmi bardzo oficjalnie.

9.Zdania przydawkowe definiujące (defining relative clauses)

Określają, o kogo lub o co chodzi; bez nich zdanie traci sens. Zaimki: who/that (ludzie), which/that (rzeczy), whose (czyj), where (gdzie), when (kiedy). The girl who lives next door is my friend. This is the town where I was born. That's the man whose car was stolen. Gdy zaimek jest dopełnieniem (po nim stoi inny podmiot), można go pominąć: The book (that) I bought is great. Nie stawiamy przecinków.

10.Zdania przydawkowe wtrącone (non-defining relative clauses)

Dodają informację, bez której zdanie ma pełny sens. Oddzielamy je przecinkami, używamy who, which, whose, where - nigdy that - i nie wolno pominąć zaimka: My brother, who lives in Leeds, is a doctor. London, which is the capital of the UK, lies on the Thames. Which może też odnosić się do całego zdania: He passed the exam, which surprised everyone.

11.although, despite, in spite of, however

Wszystkie wyrażają kontrast (chociaż, mimo). Although / though + całe zdanie: Although it was raining, we went out. Despite / in spite of + rzeczownik albo -ing: Despite the rain, we went out. In spite of feeling tired, she finished. Nie mówimy despite of. Przed całym zdaniem: despite the fact that... However (jednak) stoi zwykle na początku nowego zdania, z przecinkiem: It was raining. However, we went out.

12.as soon as, unless

As soon as = gdy tylko, jak tylko. O przyszłości mówimy po nim w czasie teraźniejszym (jak po when i if): I'll call you as soon as I get home (nie: will get). Unless = jeśli nie, chyba że; czasownik po unless jest twierdzący: You'll miss the bus unless you hurry (= if you don't hurry). Nie mówimy unless you don't hurry.

13.so i such

So + przymiotnik lub przysłówek: The film was so boring. She speaks so fast. Such + a/an + (przymiotnik +) rzeczownik w liczbie pojedynczej: It was such a boring film. Such + (przymiotnik +) rzeczownik w liczbie mnogiej lub niepoliczalny, bez a: They are such nice people. It was such awful weather. Skutek dodajemy przez that: It was so cold that we stayed at home.

14.Zdania współrzędne: and, but, or, so; either/or, neither/nor

Zdania równorzędne łączymy spójnikami and (i), but (ale), or (lub), so (więc): I was tired, so I went to bed. Both... and = zarówno..., jak i. Either... or = albo... albo: You can either stay or go. Neither... nor = ani... ani, z twierdzącym czasownikiem: Neither Tom nor Anna was there. Po either/or i neither/nor czasownik zgadzamy z bliższym podmiotem: Neither my parents nor my sister likes fish.

15.Question tags - zasady

Krótkie pytanie na końcu zdania (prawda?, nie?). Zdanie twierdzące → tag przeczący, zdanie przeczące → tag twierdzący. W tagu powtarzamy operator (be, have, can, will...) albo, gdy go nie ma, używamy do/does/did, a na końcu stawiamy zaimek: She's nice, isn't she? You can swim, can't you? He plays chess, doesn't he? They didn't come, did they? Zdania z never, nobody, nothing mają sens przeczący, więc tag jest twierdzący: She never cooks, does she?

16.Question tags - wyjątki

I am → aren't I?: I'm late, aren't I? Let's → shall we?: Let's go, shall we? Tryb rozkazujący → will you? albo can you?: Close the door, will you? There is → isn't there?: There's a problem, isn't there? This/that w podmiocie → it: That's your bag, isn't it? Everybody, somebody, nobody w podmiocie → they: Everybody was happy, weren't they? Have w znaczeniu „mieć” zwykle z do: You have a sister, don't you?

17.so am I, neither am I

Tak krótko zgadzamy się z rozmówcą. So + operator + podmiot (ja też) po zdaniu twierdzącym; Neither/Nor + operator + podmiot (ja też nie) po zdaniu przeczącym. Operator bierzemy ze zdania rozmówcy, a gdy go nie ma - do/does/did: I'm hungry. - So am I. I can't swim. - Neither can I. I love pizza. - So do I. She didn't go. - Neither did I. Potocznie: Me too. / Me neither.

18.Zdania wykrzyknikowe: What...! How...!

What a/an + (przymiotnik +) rzeczownik policzalny w liczbie pojedynczej: What a beautiful day! What an idea! What + (przymiotnik +) rzeczownik w liczbie mnogiej lub niepoliczalny, bez a: What lovely flowers! What awful weather! How + przymiotnik lub przysłówek: How beautiful! How fast he runs! Po wykrzyknieniu szyk jest twierdzący: How kind you are!

19.Cleft sentences - zdania rozszczepione

Konstrukcje, które wyróżniają jedną część zdania. It is/was + wyróżniony element + who/that + reszta zdania: It was Tom who broke the window (to Tom, a nie ktoś inny). It was in Paris that they met. Konstrukcja z what: What + zdanie + is/was + wyróżniony element: What I need is a holiday (to, czego potrzebuję, to...). What annoys me is the noise. All I want is some sleep.

20.Inwersja po wyrażeniach przeczących

Gdy zdanie zaczyna się od przeczącego lub ograniczającego wyrażenia, stawiamy operator przed podmiotem jak w pytaniu (brzmi to oficjalnie i mocno): Never have I seen such a mess. Rarely do we eat out. Not only did he win, but he also broke the record. Hardly had I sat down when the phone rang. No sooner had we arrived than it started to rain. Only then did I understand. Under no circumstances should you open this door.

21.Formy emfatyczne: do, does, did

W zdaniu twierdzącym w Present Simple lub Past Simple możemy dodać do/does/did przed bezokolicznikiem, żeby podkreślić prawdziwość lub kontrast: I do like you! (naprawdę cię lubię). She does work hard. I did lock the door - I'm sure. W trybie rozkazującym do brzmi jak gorąca zachęta: Do sit down! Do/does/did wymawiamy wtedy z mocnym akcentem.

22.Zaimki nieokreślone: some-, any-, no-, every-

Łączymy je z -body/-one (osoby), -thing (rzeczy), -where (miejsca). Some- w zdaniach twierdzących i propozycjach: Somebody is at the door. Would you like something to drink? Any- w pytaniach i przeczeniach: Is anybody there? I didn't see anything. No- zawiera przeczenie, więc czasownik jest twierdzący: I saw nobody (nie: didn't see nobody). Every- = każdy, wszystko, wszędzie. Czasownik po nich stoi w liczbie pojedynczej: Everybody is here.

23.Zaimki zwrotne i wzajemne

Zaimki zwrotne: myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves - gdy podmiot robi coś sobie samemu: I cut myself. Enjoy yourselves! By myself = sam, bez pomocy: I did it by myself. Each other / one another = siebie nawzajem: Tom and Anna help each other (on pomaga jej, a ona jemu). They help themselves = każdy pomaga samemu sobie. Po relax, concentrate, feel, meet nie dodajemy zaimka zwrotnego: I feel tired.

24.Rzeczowniki niepoliczalne (tylko w liczbie pojedynczej)

Niektóre rzeczowniki nie mają w angielskim liczby mnogiej i łączą się z czasownikiem w liczbie pojedynczej, choć po polsku bywają policzalne: information, advice, news, furniture, luggage, homework, equipment, knowledge, progress. The news is good. Can you give me some advice? Nie mówimy an advice ani informations. Pojedynczą sztukę wyrażamy przez a piece of: a piece of advice, a piece of furniture, a piece of news.

25.Ułamki i liczby dziesiętne

Ułamek czytamy: licznik liczebnikiem głównym, mianownik - porządkowym; gdy licznik jest większy niż jeden, mianownik dostaje -s: a third (jedna trzecia), two thirds (dwie trzecie), three fifths (trzy piąte). Wyjątki: a half (połowa), a quarter (ćwierć), three quarters (trzy czwarte). Liczby dziesiętne piszemy z kropką i czytamy z point, a cyfry po kropce osobno: 2.5 = two point five, 3.14 = three point one four, 0.7 = nought point seven (BrE) albo zero point seven.

26.Stopniowanie przysłówków

Przysłówki o tej samej formie co przymiotniki dostają -er, -est: fast - faster - the fastest, hard - harder - the hardest, early - earlier - the earliest. Przysłówki z -ly stopniujemy przez more, most: carefully - more carefully - most carefully. Nieregularne: well - better - best, badly - worse - worst, far - farther/further - farthest/furthest, much - more - most, little - less - least. He runs faster than me. She sings better than her sister.

27.Przyimki kierunku i ruchu

Pokazują, dokąd lub którędy coś się porusza: into (do środka), out of (ze środka), towards (w stronę, w kierunku), across (na drugą stronę: across the road), through (przez coś, środkiem: through the forest, through the tunnel), along (wzdłuż), past (obok, mijając), over (górą, nad czymś: jump over the fence), up / down (w górę / w dół), round / around (dookoła). She walked towards the door and went out of the room.

28.Tworzenie rzeczowników

Od czasowników: -ment (improve → improvement, enjoy → enjoyment), -tion/-sion/-ation (inform → information, decide → decision, invite → invitation), -ance/-ence (appear → appearance, exist → existence), -er/-or dla osób (teach → teacher, act → actor, visit → visitor). Od przymiotników: -ness (happy → happiness, kind → kindness), -ity (possible → possibility, popular → popularity), -dom (free → freedom). Niektóre zmieniają rdzeń: strong → strength, long → length, wide → width, high → height.

29.Tworzenie przymiotników i przysłówków

Przymiotniki od rzeczowników i czasowników: -ful (pełen: help → helpful, care → careful), -less (bez: care → careless, home → homeless), -able/-ible (taki, że można: wash → washable, enjoy → enjoyable), -ous (danger → dangerous, fame → famous), -al (nature → natural), -ive (create → creative), -y (sun → sunny). Przysłówki sposobu tworzymy końcówką -ly: quick → quickly, happy → happily, careful → carefully. Wyjątki: good → well, fast → fast, hard → hard.

30.Przymiotniki o przeciwstawnym znaczeniu

Przeciwieństwa tworzymy przedrostkami: un- (happy → unhappy, kind → unkind, comfortable → uncomfortable), dis- (honest → dishonest, satisfied → dissatisfied), in- (correct → incorrect, visible → invisible), im- przed p i m (possible → impossible, polite → impolite, mature → immature), il- przed l (legal → illegal, logical → illogical), ir- przed r (regular → irregular, responsible → irresponsible). Przeciwieństwem -ful bywa -less: careful → careless.

31.Rzeczowniki złożone (compound nouns)

Powstają z połączenia dwóch wyrazów; pierwszy działa jak przymiotnik i mówi, jaki to rodzaj drugiego: bus stop, football, toothbrush, bookshop, sunglasses, swimming pool, washing machine. Piszemy je razem, osobno albo z łącznikiem - trzeba to zapamiętać (bedroom, alarm clock, mother-in-law). W liczbie mnogiej -s dostaje zwykle drugi wyraz: bus stops, toothbrushes; wyjątki: mothers-in-law, passers-by.

32.Szyk przymiotników

Kilka przymiotników przed rzeczownikiem ustawiamy w stałej kolejności: opinia - rozmiar - wiek - kształt - kolor - pochodzenie - materiał - przeznaczenie + rzeczownik. A lovely little old house. A big round wooden table. A beautiful long red silk dress. An old Italian sports car. Przymiotnik opinii (nice, beautiful, awful) stoi zawsze na początku.

33.Przymiotniki z -ed i -ing

Przymiotnik z -ed opisuje, co ktoś czuje: I'm bored. She was surprised. We were tired. Przymiotnik z -ing opisuje to, co wywołuje to uczucie: The film was boring. The news was surprising. It was a tiring day. Porównaj: I'm interested in history, because history is interesting. Typowy błąd: I'm boring (= jestem nudny) zamiast I'm bored (= nudzę się).

34.Imiesłowy czynne, bierne i uprzednie w zdaniach

Imiesłów czynny (-ing) skraca zdanie o czynności wykonywanej przez podmiot: The girl sitting by the window is my sister (= who is sitting). Walking home, I met Tom. Imiesłów bierny (III forma) zastępuje stronę bierną: The house built in 1890 is a museum (= which was built). Imiesłów uprzedni (having + III forma) pokazuje, że czynność odbyła się wcześniej niż druga: Having finished my homework, I went out.

35.Gerund (-ing) po czasownikach i przyimkach

Forma z -ing działa jak rzeczownik. Stoi po czasownikach: enjoy, avoid, finish, mind, miss, practise, suggest, keep, can't stand, give up: I enjoy reading. He avoided answering. Stoi po każdym przyimku: I'm good at drawing. Thank you for helping. She left without saying goodbye. I'm looking forward to seeing you. Może być podmiotem: Swimming is good for you. Like, love i hate łączą się i z -ing, i z to.

36.Bezokolicznik z to i bez to

Po czasownikach want, decide, hope, plan, promise, refuse, agree, afford, manage, learn, would like stoi to + bezokolicznik: I decided to stay. She can't afford to buy it. Także po przymiotnikach: It's easy to learn. Bezokolicznik wyraża cel: I went out to buy bread. Bez to stoi po czasownikach modalnych (can, must, should) oraz po make i let z osobą: My mum made me tidy my room. They let us go home early.

37.stop, remember, forget, try + -ing albo to

Znaczenie zależy od formy. Stop doing = przestać coś robić: He stopped talking. Stop to do = zatrzymać się, żeby coś zrobić: He stopped to buy a newspaper. Remember doing = pamiętać, że się coś zrobiło: I remember locking the door. Remember to do = pamiętać, żeby coś zrobić: Remember to lock the door! Tak samo forget. Try doing = spróbować (dla sprawdzenia, czy pomoże); try to do = starać się, usiłować.

38.Phrasal verbs - najczęstsze (1)

Phrasal verb to czasownik z przyimkiem lub przysłówkiem, który ma nowe znaczenie. look after = opiekować się (She looks after her little brother), look for = szukać, look up = sprawdzić w słowniku, look forward to + -ing = nie móc się doczekać, give up = rzucić coś, poddać się (He gave up smoking), take after = być podobnym do rodzica (She takes after her mum), get on with = dogadywać się (I get on well with my sister), run out of = skończyć się, zabraknąć (We've run out of milk).

39.Phrasal verbs - najczęstsze (2) i rozdzielność

turn on / off = włączyć / wyłączyć, turn up / down = podgłośnić / ściszyć, turn down = też odrzucić (She turned down the offer), put off = odłożyć na później, find out = dowiedzieć się, set off = wyruszyć, come across = natknąć się, break down = zepsuć się (The car broke down), take off = zdjąć; wystartować. Wiele z nich jest rozdzielnych: turn the TV off / turn off the TV, ale zaimek stoi zawsze w środku: turn it off (nie: turn off it).

40.Wyrazy wieloznaczne

Jeden wyraz może mieć kilka zupełnie różnych znaczeń - właściwe odczytujemy z kontekstu. bank = bank albo brzeg rzeki; light = światło, lekki, jasny; match = mecz, zapałka albo coś, co idealnie pasuje; right = prawy, prawo (do czegoś), poprawny; fair = sprawiedliwy, jasny (o włosach), jarmark; bat = nietoperz albo kij; ring = pierścionek albo dzwonić; play = grać albo sztuka teatralna; fine = w porządku, drobny, grzywna.