Kujawsko-Pomorski Konkurs z Języka Angielskiego - czasy, strona bierna, mowa

1.Present Perfect - budowa

have/has + III forma czasownika (past participle). Has stoi przy he/she/it, have przy pozostałych osobach. Przeczenie: haven't/hasn't + III forma, pytanie: Have/Has + podmiot + III forma? Przykłady: She has visited London twice. We haven't seen the new film. Have you ever met a famous person? Czasowniki regularne mają III formę z -ed (play - played), nieregularne trzeba znać na pamięć (go - gone, write - written).

2.Present Perfect - użycie

Łączy przeszłość z teraźniejszością. Używamy go, gdy mówimy o: 1) doświadczeniach życiowych bez podawania, kiedy to było (I have been to Ireland), 2) czynności zakończonej, której skutek widać teraz (I have lost my keys - nie mogę wejść do domu), 3) stanie trwającym od przeszłości do teraz (She has lived here for ten years), 4) niedawnych wydarzeniach (He has just left). Typowe słowa: ever, never, already, just, yet, so far, recently, since, for.

3.already, just, yet - znaczenie i miejsce w zdaniu

Already (już) i just (właśnie, przed chwilą) stoją między have/has a III formą w zdaniach twierdzących: I have already done it. She has just called. Yet stoi na końcu zdania: w przeczeniach znaczy jeszcze (I haven't finished yet), w pytaniach - już (Have you finished yet?). Still (wciąż) stoi przed haven't: I still haven't finished.

4.for i since

Łączą się z Present Perfect (Continuous), gdy coś trwa od przeszłości do teraz. For + okres czasu: for three years, for a week, for ages. Since + punkt początkowy: since 2015, since Monday, since I was ten. Pytanie o czas trwania: How long have you known him? Po polsku mówimy „mieszkam tu od pięciu lat”, ale po angielsku nie używamy wtedy Present Simple: I have lived here for five years.

5.have been to i have gone to

Has been to - ktoś był w danym miejscu i już wrócił (doświadczenie): She has been to New York twice. Has gone to - ktoś pojechał lub poszedł i nadal tam jest albo jest w drodze: 'Where's Tom?' 'He has gone to the shop.' Pytając o doświadczenie, mówimy: Have you ever been to Scotland?

6.Present Perfect Continuous - budowa

have/has + been + czasownik z końcówką -ing. Przykłady: I have been waiting for an hour. It has been raining since morning. Przeczenie: She hasn't been sleeping well. Pytanie: How long have you been learning English? Pisownia -ing: make - making, swim - swimming, lie - lying.

7.Present Perfect Continuous - użycie

Używamy go, gdy: 1) czynność zaczęła się w przeszłości i trwa nadal, a podkreślamy czas jej trwania (We have been playing for two hours), 2) czynność niedawno trwała i widać jej skutki (Why are you wet? - I have been running in the rain). Typowe sygnały: for, since, how long, all day, all morning, lately, recently. Po polsku często mówimy wtedy w czasie teraźniejszym („czekam od godziny”), po angielsku: I have been waiting for an hour.

8.Present Perfect Simple czy Continuous?

Simple podkreśla rezultat i liczbę ukończonych rzeczy: I have written three emails. I have read this book (skończyłem). Continuous podkreśla czynność i jej czas trwania: I have been writing emails all morning. Czynność może nadal trwać albo właśnie się zakończyć. Gdy podajemy liczbę ukończonych rzeczy, zwykle wybieramy Simple. Samo how much nie rozstrzyga o wyborze czasu.

9.Czasowniki statyczne (stative verbs)

Czasowniki opisujące stany, a nie czynności, zwykle nie występują w czasach ciągłych: know, understand, believe, like, love, hate, want, prefer, need, own, belong, seem, mean. Zamiast Present Perfect Continuous używamy wtedy Present Perfect Simple: I have known Anna since 2018 (nie: have been knowing). Niektóre mają też znaczenie czynności: I'm thinking about it (zastanawiam się), ale I think it's good (uważam).

10.Past Simple - budowa

Czasowniki regularne: bezokolicznik + -ed (watch - watched, stop - stopped, study - studied). Nieregularne mają własną II formę (go - went, see - saw, buy - bought). Przeczenie: didn't + bezokolicznik (I didn't go). Pytanie: Did + podmiot + bezokolicznik (Did you see it?). Po did czasownik wraca do formy podstawowej - błędem jest Did you saw? Wyjątek: be ma formy was/were i nie potrzebuje did (Were you at home?).

11.Past Simple - użycie i sygnały

Opisuje czynności i stany zakończone w określonym czasie przeszłym, także serię czynności po kolei: I got up, had breakfast and left. Sygnały: yesterday, last week/month/year, ago (two days ago), in 1998, when I was a child, pytania When...? i What time...? Używamy go też w opowiadaniach i przy osobach, które już nie żyją: Charles Dickens wrote Oliver Twist.

12.Present Perfect czy Past Simple?

Present Perfect - czas nieokreślony albo okres, który jeszcze trwa (today, this week, ever), związek z teraźniejszością: I have lost my phone (wciąż go nie mam). Past Simple - konkretny, zakończony moment: I lost my phone yesterday. Z yesterday, ago, last..., in 2010 i z pytaniem When...? nie używamy Present Perfect. Typowa rozmowa: Have you ever been to London? - Yes, I went there last summer.

13.Past Perfect - budowa

had + III forma czasownika, jednakowo dla wszystkich osób: I had finished, she had left. Przeczenie: hadn't + III forma (They hadn't eaten). Pytanie: Had + podmiot + III forma? (Had you seen it before?). Skrót 'd może oznaczać had albo would: przed III formą to had (I'd gone), przed bezokolicznikiem - would (I'd go).

14.Past Perfect - użycie

Opisuje czynność wcześniejszą niż inna czynność w przeszłości („zaprzeszłość”). Porównaj: When I arrived, the film started (film zaczął się po moim przyjściu) i When I arrived, the film had started (film zaczął się przed moim przyjściem). Czynność późniejsza stoi w Past Simple, wcześniejsza - w Past Perfect: She was sad because she had lost her dog.

15.Sygnały Past Perfect

Często pojawia się z: by the time (zanim, do czasu gdy), before, after, when, already, just, never ... before, until. Przykłady: By the time we got to the station, the train had left. After he had done his homework, he went out. I had never seen the sea before I went to Cornwall. Gdy kolejność wynika jasno z after lub before, Past Perfect bywa opcjonalny.

16.will - użycie

will + bezokolicznik (won't = will not). Używamy go przy: 1) przewidywaniach opartych na opinii (I think it will be sunny; She'll probably win), 2) decyzjach podjętych w chwili mówienia (It's cold - I'll close the window), 3) obietnicach (I won't tell anyone), 4) propozycjach i prośbach (I'll help you. Will you open the door?), 5) faktach o przyszłości (I'll be fifteen next year). Sygnały: I think, I'm sure, probably, perhaps.

17.be going to - użycie

am/is/are + going to + bezokolicznik. Wyraża: 1) zamiar lub plan powzięty przed chwilą mówienia (I'm going to study medicine; We're going to paint the kitchen), 2) przewidywanie na podstawie tego, co widać teraz (Look at those clouds! It's going to rain. Be careful - you're going to fall!). Różnica: will - decyzja w chwili mówienia, going to - decyzja podjęta wcześniej.

18.Present Continuous o przyszłości

am/is/are + -ing wyraża ustalenia na najbliższą przyszłość - coś jest już zorganizowane: umówiona godzina, kupione bilety, inna osoba wie o planie. Przykłady: I'm meeting Tom at six. We're flying to Dublin on Friday. Zwykle dodajemy określenie czasu (tonight, tomorrow, next week), żeby było jasne, że chodzi o przyszłość.

19.Present Simple o przyszłości

Present Simple wyraża przyszłość przy rozkładach jazdy, planach lekcji, programach wydarzeń i godzinach otwarcia - czymś, co ustala ktoś z zewnątrz: The train leaves at 7.15. The concert starts at 8 p.m. The museum opens at ten tomorrow. Nie używamy go dla własnych decyzji: nie I help you, tylko I'll help you.

20.Future Continuous

will be + czasownik z -ing. Opisuje czynność, która będzie w trakcie w określonym momencie przyszłości: This time tomorrow I'll be flying to New York. At 8 p.m. we'll be watching the match. Służy też do grzecznego pytania o czyjeś plany: Will you be using the computer tonight?

21.Future Perfect - budowa

will have + III forma czasownika, jednakowo dla wszystkich osób: I will have finished, she will have left. Przeczenie: won't have + III forma (They won't have arrived). Pytanie: Will + podmiot + have + III forma? (Will you have finished by six?). Skróty: I'll have done, she'll have gone.

22.Future Perfect - użycie i sygnały

Opisuje czynność, która zakończy się przed określonym momentem w przyszłości - patrzymy z przyszłości wstecz. Typowym sygnałem jest by + określenie czasu (najpóźniej do): by Friday, by 2030, by the end of the year, by then, a także by the time + Present Simple. Przykłady: By the end of June, I will have finished primary school. By the time you get home, I will have cooked dinner.

23.Zdania czasowe o przyszłości (when, as soon as, until)

Po when, as soon as, before, after, until (till), while i if w zdaniu o przyszłości używamy czasu teraźniejszego, nie will: I'll call you when I get home. We'll start as soon as everybody arrives. Aby podkreślić, że coś musi się najpierw skończyć, stosujemy Present Perfect: You can go out when you have finished your homework. Will stoi tylko w zdaniu głównym.

24.Strona bierna (passive voice) - budowa

be w odpowiednim czasie + III forma czasownika. Dopełnienie zdania czynnego staje się podmiotem: The Romans built this bridge → This bridge was built by the Romans. Czas pokazuje tylko be: is made (Present Simple), was made (Past Simple). Przeczenia i pytania tworzymy jak przy be: It wasn't made in China. When was the telephone invented?

25.Strona bierna - kiedy jej używać; by i with

Używamy jej, gdy ważniejsze jest to, co się dzieje, niż kto to robi: gdy wykonawca jest nieznany (My bike was stolen), oczywisty (The thief was arrested) albo nieistotny (English is spoken in many countries). Wykonawcę dodajemy przez by tylko wtedy, gdy jest ważny: Romeo and Juliet was written by William Shakespeare. Narzędzie wprowadza with: The door was opened with a key.

26.Strona bierna w czasach ciągłych i Perfect

W czasach ciągłych dodajemy being: The road is being repaired (Present Continuous), The house was being painted when I came (Past Continuous). W czasach Perfect dodajemy been: A new school has been built (Present Perfect), All the tickets had been sold before we arrived (Past Perfect). Schemat zawsze ten sam: forma be z danego czasu + III forma.

27.Strona bierna - przyszłość i czasowniki modalne

Future Simple: will be + III forma (The results will be announced on Monday). Be going to: is going to be + III forma (The old cinema is going to be closed). Future Perfect: will have been + III forma (The bridge will have been finished by May). Po czasownikach modalnych: modal + be + III forma (Phones must be switched off. This can be done online. It should be checked).

28.It is said that... / He is said to... (strona bierna bezosobowa)

Przekazując opinie i informacje ogólne, używamy say, believe, think, know, expect w stronie biernej. Dwie wersje: It is said that the castle is haunted albo The castle is said to be haunted. Gdy chodzi o przeszłość, po to stoi have + III forma: He is believed to have lived here. To konstrukcja typowa dla wiadomości i tekstów bardziej formalnych.

29.have something done - budowa i znaczenie

have + dopełnienie (co?) + III forma czasownika. Oznacza, że czynność wykonuje dla nas ktoś inny, zwykle w ramach usługi: I had my hair cut (fryzjer mnie ostrzygł). Porównaj: I cut my hair (sam się ostrzygłem). Szyk jest stały: have + rzecz + III forma - I had cut my hair to Past Perfect, a nie usługa. Konstrukcja opisuje też przykre zdarzenia: He had his phone stolen.

30.have something done w różnych czasach; get something done

Odmienia się tylko have, reszta się nie zmienia: I'm having my car repaired (teraz), We had the house painted last year, She has just had her eyes tested, I'm going to have my bike fixed. Pytanie i przeczenie przez do/does/did: Did you have your hair cut? W mowie potocznej zamiast have często używa się get: I need to get my phone repaired.

31.Mowa zależna - przesunięcie czasów (backshift)

Gdy czasownik wprowadzający stoi w czasie przeszłym (said, told, asked), czasy cofamy o krok: Present Simple → Past Simple, Present Continuous → Past Continuous, Present Perfect i Past Simple → Past Perfect, will → would, can → could, may → might, must → had to. Przykład: 'I am tired,' she said → She said (that) she was tired. Spójnik that można pominąć.

32.Mowa zależna - zaimki, określenia czasu i miejsca

Zaimki zmieniamy zgodnie z sensem (I → he/she, my → his/her), a gdy relacjonujemy wypowiedź później lub w innym miejscu - także określenia czasu i miejsca: now → then, today → that day, yesterday → the day before (the previous day), tomorrow → the next day (the following day), last week → the week before, next week → the following week, ago → before, here → there, this → that. 'I'll see you tomorrow,' he said → He said he would see me the next day.

33.say czy tell?

Say łączy się bezpośrednio z treścią albo z to + osoba: She said (that) she was busy. She said to me that... Tell wymaga osoby bez przyimka: She told me (that) she was busy. Typowe błędy: She said me, She told that. Stałe wyrażenia z tell: tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke, tell the time.

34.Mowa zależna - kiedy nie cofamy czasów

Czasów nie cofamy, gdy czasownik wprowadzający stoi w czasie teraźniejszym: She says she is tired. He has told me he likes it. Przy prawdach ogólnych i faktach wciąż aktualnych cofanie jest opcjonalne: The teacher said that water boils at 100 degrees. Nie zmieniają się formy: Past Perfect, would, could, should, might.

35.Pytania w mowie zależnej (reported questions)

Po asked, wanted to know, wondered stosujemy szyk zdania oznajmującego (podmiot przed czasownikiem), bez do/does/did i bez znaku zapytania; czasy cofamy jak zwykle. Pytania szczegółowe zachowują słowo pytające: 'Where do you live?' → He asked me where I lived. Pytania tak/nie wprowadzamy przez if lub whether: 'Are you ready?' → She asked if I was ready.

36.Polecenia i prośby w mowie zależnej

Polecenia: tell + osoba + to + bezokolicznik ('Sit down!' → The teacher told us to sit down). Zakazy: tell + osoba + not to + bezokolicznik ('Don't run!' → She told the kids not to run). Prośby: ask + osoba + to + bezokolicznik ('Can you help me, please?' → He asked me to help him). Bezokolicznik się nie zmienia, więc nie ma tu cofania czasów.

37.Czasowniki wprowadzające + to + bezokolicznik

Zamiast ogólnego say można użyć czasownika, który oddaje intencję mówiącego. Bez osoby: agree, offer, promise, refuse, threaten, decide + to do ('I'll help you' → He offered to help me; 'I won't do it' → She refused to do it). Z osobą: advise, warn, remind, persuade, invite, encourage, order + sb + to do ('You should rest' → The doctor advised me to rest; 'Remember to call Gran' → Mum reminded me to call Gran).

38.Czasowniki wprowadzające + -ing

Suggest + -ing albo suggest that + zdanie ('Let's go home' → She suggested going home; nigdy suggested us to go). Admit (przyznać się) i deny (zaprzeczyć) + -ing: He denied taking the money. Z przyimkiem + -ing: apologise for, insist on, complain about, accuse sb of, thank sb for: She apologised for being late. They accused him of cheating.

39.Pytania pośrednie (indirect questions)

Grzeczniejsza forma pytania, zaczynająca się od Could you tell me..., Do you know..., I wonder..., I'd like to know... Po wstępie stoi słowo pytające i szyk zdania oznajmującego, bez do/does/did: Where is the station? → Could you tell me where the station is? What time does the museum open? → Do you know what time the museum opens? Czasów nie cofamy, bo wstęp jest w czasie teraźniejszym.

40.Pytania pośrednie typu tak/nie (if, whether)

Gdy pytanie bezpośrednie nie ma słowa pytającego (Is it...?, Does it...?, Can I...?), w pytaniu pośrednim wprowadzamy je przez if lub whether: Is the shop open? → Do you know if the shop is open? Can I pay by card? → Could you tell me whether I can pay by card? Znak zapytania stawiamy tylko wtedy, gdy wstęp jest pytaniem (Do you know...?); po I wonder... stawiamy kropkę.