Konkurs Języka Angielskiego (wielkopolskie) - Australia, UK i USA

1.Australia - kontynent i państwo

Australia to jednocześnie najmniejszy kontynent i państwo, które go zajmuje. Leży na półkuli południowej, między Oceanem Indyjskim a Spokojnym. Stolicą jest Canberra, a największe miasta, Sydney i Melbourne, leżą na wybrzeżu - większość mieszkańców żyje blisko oceanu, głównie na wschodzie i południowym wschodzie. Mówi się tu po angielsku (Australian English). Australia należy do Wspólnoty Narodów (the Commonwealth).

2.Stany i terytoria Australii

Australia dzieli się na sześć stanów: New South Wales (stolica Sydney), Victoria (Melbourne), Queensland (Brisbane), Western Australia (Perth), South Australia (Adelaide) i Tasmania (Hobart) - jedyny stan leżący na wyspie. Są też dwa główne terytoria: Northern Territory (Darwin) i Australian Capital Territory, w którym leży stolica kraju, Canberra.

3.Krajobraz Australii: outback, Uluru, Mount Kosciuszko

Outback to rozległe, suche i słabo zaludnione wnętrze Australii - pustynie, step i czerwona ziemia. W jego środku, w Northern Territory, stoi Uluru (Ayers Rock) - ogromna czerwona skała z piaskowca, święte miejsce Aborygenów, która o zachodzie słońca zmienia kolor. Na wschodzie ciągną się Wielkie Góry Wododziałowe (Great Dividing Range), a najwyższy szczyt kraju, Mount Kosciuszko, nazwał Paweł Edmund Strzelecki na cześć Tadeusza Kościuszki.

4.Wielka Rafa Koralowa (the Great Barrier Reef)

Największa rafa koralowa na świecie, położona w Morzu Koralowym u północno-wschodnich wybrzeży Australii, przy stanie Queensland. Składa się z tysięcy pojedynczych raf i wysepek zbudowanych przez maleńkie organizmy - koralowce. Żyje tu mnóstwo ryb, żółwi morskich i innych zwierząt. Rafa jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO i chroniona jako park morski.

5.Torbacze: kangaroo, koala, wombat, Tasmanian devil

Torbacze (marsupials) to ssaki, których młode rozwijają się w torbie (pouch) na brzuchu matki. Kangaroo - skacze na mocnych tylnych łapach, jego młode to joey. Koala - mieszka na drzewach, je prawie wyłącznie liście eukaliptusa i większość dnia przesypia; mimo potocznej nazwy koala bear to nie niedźwiedź. Wombat - krępy, kopie nory pod ziemią. Tasmanian devil (diabeł tasmański) - drapieżnik żyjący tylko na Tasmanii.

6.Inne zwierzęta Australii: platypus, echidna, emu, kookaburra, dingo

Platypus (dziobak) i echidna (kolczatka) to jedyne ssaki, które składają jaja. Dziobak ma płaski dziób podobny do kaczego i pływa w rzekach. Emu to duży ptak, który nie lata, ale szybko biega. Kookaburra to ptak, którego głos przypomina głośny śmiech. Dingo to dziki pies Australii. Kangur i emu są w herbie Australii.

7.Aborygeni (Aboriginal Australians)

Rdzenni mieszkańcy Australii, którzy żyli tu przez dziesiątki tysięcy lat przed przybyciem Europejczyków; drugą grupą rdzennych mieszkańców są wyspiarze z Cieśniny Torresa. Wierzą w Czas Snu (the Dreamtime, the Dreaming) - opowieści o tym, jak przodkowie stworzyli ziemię, zwierzęta i prawa. Z ich kultury pochodzą bumerang (boomerang) - zakrzywiony kij do rzucania - i didgeridoo, długi drewniany instrument dęty. Znane są też ich malowidła na skałach i obrazy z kropek.

8.Historia Australii: Cook, First Fleet, 1901

W 1770 roku kapitan James Cook dotarł do wschodniego wybrzeża Australii i ogłosił je posiadłością brytyjską. W styczniu 1788 roku przypłynęła First Fleet (Pierwsza Flota) z brytyjskimi skazańcami i żołnierzami - nad zatoką Sydney Cove powstała kolonia karna. Dzień jej założenia, 26 stycznia, to Australia Day. W XIX wieku gorączka złota przyciągnęła wielu osadników, a 1 stycznia 1901 roku kolonie połączyły się w jedno państwo - Związek Australijski (the Commonwealth of Australia).

9.Sydney: Opera House, Harbour Bridge, Bondi Beach

Sydney to najstarsze miasto Australii i obok Melbourne jedno z dwóch największych. Leży nad piękną zatoką (Sydney Harbour), ale nie jest stolicą kraju. Jego symbolem jest Sydney Opera House - gmach opery z dachem w kształcie żagli, zaprojektowany przez duńskiego architekta Jørna Utzona i otwarty w 1973 roku. Obok stoi stalowy most Sydney Harbour Bridge (1932), nazywany przez mieszkańców 'wieszakiem' (the Coathanger). Słynną plażą surferów jest Bondi Beach.

10.Canberra i Melbourne

Sydney i Melbourne rywalizowały o to, które z nich zostanie stolicą, więc jako kompromis zbudowano między nimi nowe miasto - Canberrę. Zaprojektowali ją amerykańscy architekci Walter Burley Griffin i Marion Mahony Griffin. Znajduje się tu parlament Australii (Parliament House). Melbourne, stolica stanu Victoria, uchodzi za kulturalne i sportowe centrum kraju; co roku odbywa się tu wielki turniej tenisowy Australian Open.

11.Symbole Australii i Australian English

Na fladze Australii jest brytyjska flaga Union Jack, duża siedmioramienna gwiazda (Commonwealth Star) i gwiazdozbiór Krzyża Południa (the Southern Cross). W herbie są kangur i emu. Australijczycy mówią o sobie Aussies. Typowe słowa australijskiej angielszczyzny: G'day - cześć, dzień dobry, mate - kolego, przyjacielu, arvo - popołudnie, barbie - grill, brekkie - śniadanie.

12.Nowa Zelandia - położenie

Nowa Zelandia to państwo wyspiarskie na południowym zachodzie Oceanu Spokojnego, na południowy wschód od Australii, od której oddziela ją Morze Tasmana (the Tasman Sea). Składa się z dwóch głównych wysp - Wyspy Północnej (North Island) i Wyspy Południowej (South Island), rozdzielonych Cieśniną Cooka - oraz wielu mniejszych. Stolicą jest Wellington, a największym miastem Auckland. Mówi się tu po angielsku i po maorysku.

13.Wyspa Północna (North Island)

Na Wyspie Północnej leżą największe miasto kraju, Auckland, i stolica, Wellington, na południowym krańcu wyspy. Wyspa jest wulkaniczna: są tu czynne wulkany, np. Ruapehu i Tongariro, oraz Lake Taupo - największe jezioro Nowej Zelandii, które wypełnia krater dawnego wulkanu. W okolicy Rotorua tryskają gejzery, bulgocą gorące źródła i błota, a mieszkańcy pokazują tradycyjną kulturę Maorysów.

14.Wyspa Południowa (South Island)

Przez Wyspę Południową ciągną się wysokie Alpy Południowe (the Southern Alps) z najwyższym szczytem kraju - Aoraki / Mount Cook. Na zachodzie spływają lodowce, np. Franz Josef i Fox, a na południowym zachodzie, w krainie Fiordland, morze wcina się w góry głębokimi fiordami - najsłynniejszy jest Milford Sound. Największym miastem wyspy jest Christchurch, a Queenstown to znany ośrodek sportów przygodowych.

15.Kiwi i inne zwierzęta Nowej Zelandii

Kiwi to symbol Nowej Zelandii: mały ptak, który nie umie latać, jest aktywny nocą i ma długi dziób z nozdrzami na samym końcu. Od niego mieszkańców kraju nazywa się Kiwis. Przed przybyciem ludzi na wyspach nie było ssaków lądowych poza nietoperzami, więc rozwinęło się tu wiele ptaków nielotów, np. wymarły olbrzymi moa. Żyją tu też kea - górska papuga - i tuatara, gad nazywany żywą skamieniałością.

16.Maorysi - pochodzenie i język

Maorysi (Maori) to rdzenni mieszkańcy Nowej Zelandii. Ich przodkowie przypłynęli z Polinezji wielkimi łodziami (waka) kilkaset lat przed Europejczykami. Nowa Zelandia po maorysku to Aotearoa, co tłumaczy się jako 'kraina długiej białej chmury'. Język maoryski (te reo Maori) jest językiem urzędowym, a wiele nazw miejsc pochodzi z tego języka, np. Rotorua, Taupo czy Waitangi.

17.Kultura Maorysów: haka, hongi, moko, marae

Haka to tradycyjny taniec Maorysów z okrzykami, groźnymi minami i uderzaniem w uda; dawniej wykonywano go przed bitwą, dziś na uroczystościach, a rugbiści All Blacks - przed meczami. Hongi to powitanie przez zetknięcie się nosami i czołami. Moko (ta moko) to tradycyjny tatuaż na twarzy i ciele. Marae to miejsce spotkań społeczności z domem zgromadzeń. Maorysi słyną też z rzeźb w drewnie.

18.Historia Nowej Zelandii: Tasman, Cook, Waitangi

W 1642 roku holenderski żeglarz Abel Tasman jako pierwszy Europejczyk dotarł do Nowej Zelandii. W latach 1769-1770 James Cook opłynął i zmapował jej główne wyspy. 6 lutego 1840 roku przedstawiciele Wielkiej Brytanii i wodzowie maoryscy podpisali Traktat z Waitangi (the Treaty of Waitangi), uważany za akt założycielski państwa; ten dzień to święto narodowe - Waitangi Day. W 1893 roku Nowa Zelandia jako pierwszy kraj na świecie dała kobietom prawo głosu w wyborach do parlamentu.

19.Symbole Nowej Zelandii

Symbolem kraju są ptak kiwi i srebrna paproć (silver fern), widoczna na strojach sportowców. Na fladze jest Union Jack i cztery czerwone gwiazdy Krzyża Południa. Rugby to sport narodowy, a reprezentacja nazywa się All Blacks - od czarnych strojów. Krajobrazy Nowej Zelandii zagrały w filmach Władca Pierścieni i Hobbit; w Matamata można zwiedzać wioskę hobbitów - Hobbiton.

20.ANZAC Day

ANZAC to skrót od Australian and New Zealand Army Corps - korpusu żołnierzy z Australii i Nowej Zelandii z czasów I wojny światowej. 25 kwietnia 1915 roku żołnierze ANZAC wylądowali na półwyspie Gallipoli w dzisiejszej Turcji, gdzie toczyli ciężkie walki. 25 kwietnia to w obu krajach ANZAC Day - dzień pamięci żołnierzy, obchodzony m.in. uroczystościami o świcie (dawn services).

21.Great Britain czy the United Kingdom?

Great Britain (Wielka Brytania) to wyspa, na której leżą Anglia, Szkocja i Walia. The United Kingdom (Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) to państwo: Anglia, Szkocja, Walia i Irlandia Północna. Stolice: Londyn (Anglia i całe UK), Edynburg (Szkocja), Cardiff (Walia), Belfast (Irlandia Północna). Republika Irlandii z Dublinem to osobne państwo. Wyspy Brytyjskie (the British Isles) to nazwa geograficzna obu dużych wysp i wielu mniejszych.

22.Góry Wielkiej Brytanii

Najwyższym szczytem UK jest Ben Nevis w Szkocji, w Górach Grampian. Szkocka północ to Highlands - kraina gór i jezior (lochs). Najwyższa góra Walii to Snowdon (po walijsku Yr Wyddfa) w parku narodowym Snowdonia (Eryri), a Anglii - Scafell Pike w Krainie Jezior (the Lake District). Pasmo Pennines, ciągnące się przez północną Anglię z północy na południe, nazywa się kręgosłupem Anglii (the backbone of England).

23.Rzeki i jeziora Wielkiej Brytanii

Najdłuższą rzeką UK jest Severn - wypływa w Walii i uchodzi do Kanału Bristolskiego. Tamiza (the Thames) płynie przez Oksford i Londyn do Morza Północnego. Szkockie jeziora to lochs: Loch Ness słynie z legendy o potworze Nessie, a Loch Lomond to największe jezioro Wielkiej Brytanii pod względem powierzchni. Największe jezioro całego UK, Lough Neagh, leży w Irlandii Północnej, a największe w Anglii, Windermere - w Krainie Jezior.

24.Regiony Wielkiej Brytanii: od Land's End do John o' Groats

Land's End w Kornwalii (Cornwall) to zachodni kraniec Anglii, a wioska John o' Groats na północnym wschodzie Szkocji uchodzi za drugi koniec wyspy - 'od Land's End do John o' Groats' znaczy więc 'przez całą Wielką Brytanię'. Znane krainy to Lake District (jeziora i góry na północnym zachodzie Anglii), Peak District (pierwszy park narodowy UK), wzgórza Cotswolds oraz szkockie Highlands i Lowlands z Glasgow i Edynburgiem.

25.Morza i wybrzeża Wielkiej Brytanii

Wielką Brytanię otaczają Ocean Atlantycki, Morze Północne (the North Sea), Morze Irlandzkie (the Irish Sea) i kanał La Manche (the English Channel), który oddziela Anglię od Francji. Pod kanałem biegnie tunel kolejowy (the Channel Tunnel). Nad najwęższym miejscem kanału wznoszą się kredowe Białe Klify Dover (the White Cliffs of Dover). W Irlandii Północnej leży Grobla Olbrzyma (the Giant's Causeway) - tysiące bazaltowych kolumn powstałych z lawy wulkanicznej.

26.Symbole części Zjednoczonego Królestwa

Anglia: patron św. Jerzy (St George), symbol - czerwona róża. Szkocja: św. Andrzej (St Andrew), oset (thistle). Walia: św. Dawid (St David), żonkil (daffodil) i por, a na fladze czerwony smok. Irlandia: św. Patryk (St Patrick), koniczyna (shamrock). Flaga Union Jack łączy krzyże świętych Jerzego, Andrzeja i Patryka.

27.USA - położenie i podział

Stany Zjednoczone (the USA) to federacja 50 stanów w Ameryce Północnej, między Oceanem Atlantyckim a Spokojnym. Graniczą z Kanadą na północy i z Meksykiem na południu. Stolicą jest Washington, D.C. nad rzeką Potomac - D.C. (District of Columbia) to okręg federalny, który nie należy do żadnego stanu. Dwa stany nie graniczą z pozostałymi: Alaska na północnym zachodzie (największy stan, kupiony od Rosji w 1867 roku) i Hawaje - wyspy na Pacyfiku.

28.Góry USA: Appalachy, Góry Skaliste, Sierra Nevada

Na wschodzie ciągną się stare i niezbyt wysokie Appalachy (the Appalachian Mountains). Na zachodzie leżą wysokie Góry Skaliste (the Rocky Mountains, the Rockies), biegnące od Kanady na południe. W Kalifornii wznosi się pasmo Sierra Nevada. Najwyższą górą Ameryki Północnej jest Denali, znany też jako Mount McKinley, na Alasce.

29.Rzeki USA: Mississippi, Missouri, Colorado, Rio Grande

Mississippi płynie z północy kraju na południe i uchodzi do Zatoki Meksykańskiej koło Nowego Orleanu; razem z dopływem Missouri tworzy jeden z najdłuższych systemów rzecznych świata. Missouri to najdłuższa rzeka USA. Rzeka Colorado wyrzeźbiła Wielki Kanion. Rio Grande tworzy część granicy z Meksykiem. Hudson uchodzi do Atlantyku w Nowym Jorku, a Potomac płynie przez stolicę.

30.Wielkie Jeziora i wodospad Niagara

Wielkie Jeziora (the Great Lakes) na pograniczu USA i Kanady to Superior (największe), Michigan, Huron, Erie i Ontario. Michigan jako jedyne leży w całości w USA. Między jeziorami Erie i Ontario płynie rzeka Niagara z wodospadem Niagara (Niagara Falls) na granicy amerykańsko-kanadyjskiej. Nad jeziorem Michigan leży Chicago.

31.Regiony USA

New England - sześć stanów na północnym wschodzie (m.in. Massachusetts z Bostonem), dokąd w 1620 roku przypłynęli statkiem Mayflower Pielgrzymi (the Pilgrims). Midwest - rolnicze 'serce Ameryki' z Wielkimi Równinami (the Great Plains) i prerią. The South - ciepłe Południe, m.in. Teksas i Floryda (the Sunshine State). Southwest - pustynie Arizony i Nowego Meksyku. West Coast - wybrzeże Pacyfiku z Kalifornią. Dolina Śmierci (Death Valley) w Kalifornii to najgorętsze i najniżej położone miejsce Ameryki Północnej.

32.Parki narodowe USA

Yellowstone (głównie w stanie Wyoming), założony w 1872 roku, to pierwszy park narodowy na świecie - słynie z gejzerów, np. Old Faithful, gorących źródeł, bizonów i niedźwiedzi. Wielki Kanion (the Grand Canyon) w Arizonie to głęboki wąwóz wyrzeźbiony przez rzekę Colorado. Yosemite w Kalifornii słynie z granitowych ścian, wodospadów i olbrzymich sekwoi, a Everglades na Florydzie - z bagien i aligatorów.

33.Los Angeles - położenie i historia

Los Angeles (L.A.) to największe miasto Kalifornii, położone na wybrzeżu Pacyfiku w południowej części stanu. Założyli je Hiszpanie w 1781 roku; nazwa znaczy po hiszpańsku 'aniołowie', stąd przydomek City of Angels. Miasto należało potem do Meksyku, a po wojnie meksykańsko-amerykańskiej (1848) - do USA; Kalifornia została stanem w 1850 roku. L.A. ma ciepły, słoneczny klimat, słynie z autostrad i samochodów, a czasem nawiedzają je trzęsienia ziemi.

34.Hollywood - stolica filmu

Hollywood to dzielnica Los Angeles, od początku XX wieku centrum amerykańskiego przemysłu filmowego - słoneczna pogoda i różnorodne krajobrazy sprzyjały kręceniu filmów. Na wzgórzach stoi wielki napis Hollywood Sign; powstał w 1923 roku jako reklama osiedla i brzmiał wtedy HOLLYWOODLAND. W Hollywood w 1929 roku po raz pierwszy wręczono Oscary (the Academy Awards) - najważniejsze nagrody filmowe.

35.Walk of Fame i atrakcje Hollywood

Hollywood Walk of Fame (Aleja Gwiazd) to chodnik wzdłuż Hollywood Boulevard z gwiazdami, na których wypisano nazwiska sławnych aktorów, muzyków i innych artystów. Przed kinem w stylu chińskim (Chinese Theatre) gwiazdy zostawiają odciski dłoni i stóp w cemencie. Z obserwatorium Griffith Observatory widać napis Hollywood i całe miasto. Universal Studios Hollywood to czynne studio filmowe i park rozrywki.

36.Los Angeles: Beverly Hills, plaże i Disneyland

Beverly Hills to bogate miasteczko otoczone przez Los Angeles, znane z willi gwiazd i drogich sklepów przy Rodeo Drive. Nad oceanem leżą molo Santa Monica Pier i barwna promenada Venice Beach. Pod Los Angeles, w Anaheim, w 1955 roku otwarto Disneyland - pierwszy park rozrywki Walta Disneya. W Los Angeles odbyły się letnie igrzyska olimpijskie w 1932 i w 1984 roku.

37.San Francisco - położenie i nazwa

San Francisco leży w północnej Kalifornii, na końcu półwyspu między Pacyfikiem a Zatoką San Francisco (San Francisco Bay). Miasto zbudowano na kilkudziesięciu stromych wzgórzach i często spowija je mgła. Hiszpanie założyli tu w 1776 roku fort i misję; osada nazywała się najpierw Yerba Buena, a w 1847 roku nazwano ją San Francisco - na cześć świętego Franciszka z Asyżu. Na południe od miasta leży Dolina Krzemowa (Silicon Valley), centrum firm komputerowych.

38.Gorączka złota i trzęsienie ziemi w San Francisco

W 1848 roku w Kalifornii, przy tartaku Suttera (Sutter's Mill), znaleziono złoto. Wybuchła gorączka złota (the Gold Rush): w 1849 roku przybyły tysiące poszukiwaczy, nazywanych forty-niners, a San Francisco z małej osady szybko zmieniło się w duże miasto. W 1906 roku silne trzęsienie ziemi i wielki pożar zniszczyły większą część miasta, które potem odbudowano.

39.Golden Gate Bridge

Most wiszący nad cieśniną Golden Gate (Złote Wrota), która łączy Zatokę San Francisco z Oceanem Spokojnym. Otwarto go w 1937 roku; był wtedy najdłuższym mostem wiszącym na świecie. Ma charakterystyczny pomarańczowoczerwony kolor (International Orange), dobrze widoczny we mgle. Nazwa pochodzi od cieśniny, a nie od koloru mostu. To jeden z najbardziej znanych symboli USA.

40.Alcatraz, cable cars i Chinatown

Alcatraz to wyspa w Zatoce San Francisco, na której w latach 1934-1963 działało słynne więzienie federalne - siedział tu m.in. gangster Al Capone; dziś to muzeum. Cable cars to zabytkowe tramwaje linowe, ciągnięte przez linę biegnącą pod ulicą, które od XIX wieku wjeżdżają na strome wzgórza. Chinatown w San Francisco to jedna z najstarszych chińskich dzielnic w Ameryce Północnej. Lombard Street słynie z odcinka z ośmioma ostrymi zakrętami.