Zaimki, przyimki, przysłówki i partykuły - angielski rozszerzony

W zadaniu na uzupełnianie tekstu poprawne słowo musi pasować jednocześnie do składni, znaczenia i szerszego kontekstu. Najpierw przeczytaj cały fragment, następnie sprawdź słowa bezpośrednio przed luką i po niej. Zakończ ponownym przeczytaniem całego zdania.

Rozpoznaj funkcję składniową: czy brakuje podmiotu, dopełnienia, określenia rzeczownika, łącznika czy elementu stałego wyrażenia? Rzeczownik po luce może sugerować określnik lub przyimek, ale sam ten sygnał nie wystarcza. Liczy się również konstrukcja czasownika.

W zadaniu otwartym z limitem jednego słowa nie wpisuj całego zwrotu. Odtwórz go w myślach i uzupełnij tylko brakujący element. W zadaniu wyboru sprawdzaj każdą propozycję w pełnym zdaniu, nie jako izolowany wyraz.

Szczególnie ważne są kolokacje, czyli utrwalone połączenia, oraz spójność tekstu: zaimek musi odnosić się do właściwej osoby lub rzeczy, a wyraz łączący zdania musi oddawać rzeczywistą relację między informacjami.

Zaimki osobowe mają formy podmiotowe: I, you, he, she, it, we, they, oraz dopełnieniowe: me, you, him, her, it, us, them. Formy dopełnieniowe występują jako dopełnienie czasownika i po przyimkach: „They spoke to us”.

Rozróżniaj określniki dzierżawcze my, your, his, her, its, our, their, które poprzedzają rzeczownik, i samodzielne zaimki dzierżawcze mine, yours, his, hers, ours, theirs. Porównaj: „Their garden is small” i „Ours is larger”. Formy its i it's nie są zamienne: its wyraża posiadanie, a it's jest skrótem it is lub it has.

Zaimki zwrotne myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves wskazują, że czynność wraca do wykonawcy, lub służą podkreśleniu: „The manager herself answered”. Wyrażenie „by myself” oznacza samodzielnie albo bez towarzystwa. Angielski nie wymaga zaimka zwrotnego wszędzie tam, gdzie polski używa „się”: zwykle mówimy „I feel tired”, nie „I feel myself tired”.

Zaimki wzajemne each other i one another wyrażają relację między uczestnikami: „The neighbours support one another”. We współczesnej angielszczyźnie oba mogą odnosić się do dwóch lub większej liczby osób. Forma dzierżawcza to np. each other's.

Some, any i no mogą określać rzeczownik; some i any bywają też samodzielnymi zaimkami. Some jest częste w twierdzeniach, a any w pytaniach i przeczeniach. W propozycjach i prośbach może wystąpić some, natomiast any w twierdzeniu może znaczyć „dowolny”. Nobody, nothing i nowhere już zawierają przeczenie. Złożenia takie jak everybody i someone wymagają czasownika w liczbie pojedynczej; odnoszące się do nich singular they jest powszechne.

Either i neither dotyczą dwóch możliwości: odpowiednio jednej lub drugiej oraz żadnej z nich. None oznacza brak elementów z rozpatrywanego zbioru; może łączyć się z czasownikiem w liczbie pojedynczej lub mnogiej zależnie od odniesienia i stylu. Every stoi przed rzeczownikiem w liczbie pojedynczej, a each może być samodzielne lub wystąpić w „each of”.

Other poprzedza zwykle rzeczownik, others samodzielnie oznacza inne osoby lub rzeczy, another wskazuje jeszcze jeden albo inny element. The other i the others odnoszą się do określonej pozostałej części zbioru.

Zdania względne tworzymy za pomocą who, whom, whose, which i that. Whose wskazuje posiadanie, także w odniesieniu do rzeczy. W zdaniu definiującym można pominąć zaimek będący dopełnieniem, ale nie podmiotem. Zdania niedefiniujące, wydzielone przecinkami, nie dopuszczają that ani pominięcia zaimka.

What znaczy „to, co” i nie wymaga wcześniejszego rzeczownika: „What matters is honesty”. Whoever oznacza „ktokolwiek”, whatever - „cokolwiek”, a whichever - „którykolwiek” z określonego zbioru.

Przyimki czasu rozróżniają punkt, okres i granicę:

• at: konkretne godziny oraz wyrażenia at night, at noon;
• on: dni i daty, także określone części konkretnego dnia, np. on Tuesday evening;
• in: miesiące, lata, pory roku i ogólne części dnia;
• for: długość trwania; since: moment początkowy;
• during: okres lub wydarzenie, podczas którego coś zachodzi;
• by: termin najpóźniejszego wykonania; until: koniec trwania.

Po next, last, this i every przed określeniem czasu zwykle nie dodajemy at, on ani in: „next winter”. In z okresem może też znaczyć „za”: „in an hour”.

Przyimki miejsca i ruchu trzeba analizować wraz z czasownikiem. At często ujmuje miejsce jako punkt lub miejsce aktywności, in jako wnętrze lub obszar, on jako powierzchnię. To wskazuje cel ruchu, into wejście do środka, a onto ruch na powierzchnię. Mówimy „reach a destination” bez przyimka oraz „arrive in a country”, ale „arrive at a station”.

Kolokacje przyimkowe obejmują połączenia czasowników, przymiotników i rzeczowników: succeed in, suffer from, responsible for, aware of, a reason for, an increase in. Konstrukcja może wymagać dwóch dopełnień: „accuse somebody of doing something”.

Po przyimku występuje rzeczownik, zaimek dopełnieniowy lub forma -ing. Dotyczy to również to w konstrukcjach takich jak object to doing i be accustomed to doing.

Przysłówki określają czasownik, przymiotnik, inny przysłówek lub całe zdanie. Często powstają przez dodanie -ly, lecz nie jest to reguła bez wyjątków. Friendly jest przymiotnikiem, a fast może być zarówno przymiotnikiem, jak i przysłówkiem. Po czasownikach łącznikowych, np. seem, become i feel, opis podmiotu zwykle przyjmuje formę przymiotnika: „The room seems comfortable”.

Niektóre pary mają różne znaczenia: hard i hardly to „intensywnie” oraz „prawie nie”; late i lately - „późno” oraz „ostatnio”; near i nearly - „blisko” oraz „niemal”. Przysłówek well odpowiada przymiotnikowi good w opisie sposobu wykonania czynności.

Przysłówki częstotliwości zwykle stoją przed czasownikiem głównym, po be lub po pierwszym czasowniku pomocniczym: „She often travels”, „She is often away”, „She has often travelled”. Określenia sposobu, miejsca i czasu często umieszczamy na końcu zdania; jest to tendencja, nie bezwyjątkowa reguła.

Określenia stopnia wymagają właściwego szyku:

• so + przymiotnik lub przysłówek + that;
• such + grupa rzeczownikowa + that, np. such an unusual story;
• too + przymiotnik lub przysłówek + to;
• przymiotnik lub przysłówek + enough + to;
• enough + rzeczownik.

Stopień wyższy wzmacniają m.in. much, far i a little: „far more effectively”. Very nie służy bezpośrednio do wzmacniania zwykłego stopnia wyższego.

Polska partykuła nie odpowiada jednej identycznej kategorii angielskiej. W angielskiej gramatyce szkolnej termin particle jest szczególnie przydatny przy czasownikach frazowych i znaczniku bezokolicznika to. Słowa takie jak only, even i just opisuje się często jako przysłówki skupiające uwagę, nie należy więc automatycznie nazywać ich partykułami.

Czasownik frazowy łączy czasownik z partykułą, np. give up lub carry on. Znaczenia całości często nie da się odtworzyć przez dosłowne tłumaczenie części. Nie każda konstrukcja z krótkim słowem po czasowniku jest jednak rozdzielna: istnieją również czasowniki z przyimkiem oraz konstrukcje trzyczęściowe, np. put up with.

W konstrukcji rozdzielnej rzeczownik może często stać przed partykułą lub po niej: „Switch off the lamp” i „Switch the lamp off”. Zaimek dopełnieniowy musi stać w środku: „Switch it off”. W konstrukcji nierozdzielnej dopełnienie pozostaje po całym wyrażeniu: „She came across it by chance”.

To bezokolicznikowe poprzedza formę podstawową: „They hope to win”. Przyimkowe to wymaga rzeczownika, zaimka lub formy -ing: „They object to paying”. Sama obecność to nie pozwala zatem wybrać formy czasownika.

Inwersja po początkowych wyrażeniach przeczących lub ograniczających jest ważnym zagadnieniem matury rozszerzonej. Po never, rarely, seldom, little w znaczeniu przeczącym, under no circumstances i podobnych wyrażeniach czasownik pomocniczy lub modalny poprzedza podmiot. Jeśli zwykłe zdanie nie ma takiego czasownika, dodajemy do, does albo did: „Under no circumstances should you disclose the password”.

Przy only after, only when i not until inwersja pojawia się w zdaniu głównym, nie wewnątrz zdania wskazującego warunek lub moment. Nie stosujemy jej tylko dlatego, że only stoi na początku: „Only Emma understood” ma zwykły szyk, ponieważ only określa podmiot.

Konstrukcje opisujące zdarzenia następujące bezpośrednio po sobie mają ustalone łączniki: no sooner ... than oraz hardly/scarcely ... when. W typowych przykładach narracyjnych po początkowym wyrażeniu występuje inwersja z past perfect.

Przy końcowej kontroli odpowiedzi sprawdź:

• czy zaimek ma właściwą formę, liczbę i jednoznaczne odniesienie;
• czy przyimek należy do wymaganej konstrukcji, a nie wynika tylko z polskiego tłumaczenia;
• czy przysłówek ma właściwe znaczenie i pozycję;
• czy dopełnienie zaimkowe nie rozdziela konstrukcji nierozdzielnej;
• czy początkowe wyrażenie wymaga zmiany szyku.