„Lalka” Bolesława Prusa - bohaterowie, świat przedstawiony i problematyka

1.Autor „Lalki”

Bolesław Prus, czyli Aleksander Głowacki. Powieść drukowano w odcinkach w „Kurierze Codziennym” w latach 1887-1889, a jako książka ukazała się w 1890 roku.

2.Gatunek „Lalki”

Powieść realistyczna: wiernie przedstawia ówczesną rzeczywistość, prawdopodobnych bohaterów i prawdziwe miejsca, przede wszystkim Warszawę. Bywa też nazywana powieścią obyczajową i psychologiczną.

3.Czas akcji

Główna akcja toczy się w latach 1878-1879. Wspomnienia bohaterów sięgają dawniej: do Wiosny Ludów (1848-1849) i powstania styczniowego (1863).

4.Miejsce akcji

Głównie Warszawa: sklep Wokulskiego, salony arystokracji, kamienica Łęckich, ubogie Powiśle. Część wydarzeń dzieje się w Paryżu i w Zasławku - majątku prezesowej Zasławskiej.

5.Narrator w „Lalce”

Narrator trzecioosobowy opowiada o wydarzeniach i zagląda w myśli bohaterów, zwłaszcza Wokulskiego. Jego relacja jest spokojna i rzeczowa.

6.Pamiętnik starego subiekta

Rozdziały pisane w pierwszej osobie przez Ignacego Rzeckiego. To relacja subiektywna: pełna wspomnień, uczuć i ocen. Rzecki opowiada o przeszłości Wokulskiego i swojej, ale nie zawsze trafnie odgaduje zamiary przyjaciela.

7.Stanisław Wokulski

Główny bohater, kupiec, właściciel sklepu galanteryjnego w Warszawie, mężczyzna po czterdziestce. Pochodzi ze zubożałej szlachty. Jest inteligentny, pracowity, ambitny i wrażliwy na krzywdę innych. Zakochuje się w Izabeli Łęckiej.

8.Młodość Wokulskiego

Jako młody chłopak pracował w winiarni Hopfera i nocami się uczył. Walczył w powstaniu styczniowym i został zesłany na Syberię. Po powrocie ożenił się z wdową Małgorzatą Minclową i zaczął prowadzić jej sklep.

9.Majątek Wokulskiego

Wokulski zdobył go podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1877-1878) na dostawach dla wojska, przy pomocy rosyjskiego kupca Suzina, przyjaciela z Syberii. Pieniądze miały mu otworzyć drogę do świata Izabeli.

10.Izabela Łęcka

Piękna arystokratka, córka Tomasza Łęckiego. Dumna, wyniosła, przyzwyczajona do luksusu i salonowego życia. Gardzi pracą i kupcami, a Wokulskiego traktuje z wyższością.

11.Ignacy Rzecki

Stary subiekt, najwierniejszy przyjaciel Wokulskiego i autor pamiętnika. Uczciwy, sumienny, samotny idealista. Wierzy w ród Napoleonów, a w młodości walczył na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów. Umiera pod koniec powieści.

12.Tomasz Łęcki

Ojciec Izabeli, zubożały arystokrata z długami. Nie potrafi pracować ani oszczędzać. Jego kamienicę Wokulski kupuje na licytacji.

13.Julian Ochocki

Kuzyn Izabeli, młody wynalazca. Bardziej niż salony interesuje go nauka - marzy o skonstruowaniu maszyny latającej.

14.Geist

Uczony z Paryża, który pracuje nad metalem lżejszym od powietrza. Proponuje Wokulskiemu współpracę, ale ten wraca do Warszawy z powodu Izabeli.

15.Kazimierz Starski

Lekkoduch i bawidamek bez majątku, który nie lubi pracować. Izabela chętnie z nim flirtuje, co rani Wokulskiego.

16.Helena Stawska

Piękna, uczciwa i pracowita kobieta, która samotnie wychowuje córkę. Darzy uczuciem Wokulskiego, a Rzecki marzy, by Wokulski się z nią ożenił.

17.Proces o lalkę

Baronowa Krzeszowska, kłótliwa i złośliwa arystokratka, oskarżyła Helenę Stawską o kradzież lalki. Sąd uniewinnił Stawską. Ten wątek to jedno ze źródeł tytułu powieści.

18.Henryk Szlangbaum

Pracowity subiekt w sklepie Wokulskiego, pochodzenia żydowskiego. Doświadcza niechęci i uprzedzeń otoczenia. Wokulski sprzedaje mu swój sklep.

19.Scena w pociągu

Izabela i Starski rozmawiają przy Wokulskim po angielsku i flirtują, sądząc, że on ich nie rozumie. Wokulski zna jednak angielski. Zrozpaczony wysiada i w okolicy Skierniewic kładzie się na torach. Ratuje go dróżnik Wysocki.

20.Zakończenie otwarte

Wokulski znika. Ruiny zamku w Zasławiu, miasteczku niedaleko majątku prezesowej, zostają wysadzone w powietrze, ale nie wiadomo, czy Wokulski zginął, czy wyjechał, np. do Geista. Powieść nie rozstrzyga jego losu.

21.Miłość Wokulskiego

Wokulski zakochał się w Izabeli, gdy zobaczył ją w teatrze. Idealizuje ją, wydaje majątek i zmienia swoje życie, by zbliżyć się do jej świata. Uczucie przynosi mu jednak głównie cierpienie i rozczarowanie.

22.Obraz arystokracji

Arystokracja jest próżna, zadłużona i nie umie pracować. Gardzi kupcami, a czas spędza na balach, wizytach, wyścigach i dobroczynności na pokaz.

23.Mieszczaństwo i biedota

Kupcy, tacy jak Wokulski i Rzecki, są pracowici, ale arystokracja ich lekceważy. Na Powiślu Wokulski widzi nędzę najuboższych. Żydzi, np. Szlangbaum, spotykają się z uprzedzeniami.

24.Wokulski jako romantyk

Idealizuje ukochaną, kieruje się wielkim uczuciem, jest gotów do poświęceń. W młodości walczył w powstaniu styczniowym. Marzy o rzeczach wielkich.

25.Wokulski jako pozytywista

Ceni wiedzę i naukę, jest pracowity i przedsiębiorczy, majątek zdobywa pracą i handlem. Pomaga ubogim w praktyczny sposób, np. daje im pracę.

26.Trzy pokolenia idealistów

Rzecki wierzy w Napoleonów i walkę o wolność ludów. Wokulski łączy romantyczne marzenia z pozytywistyczną pracą. Ochocki wierzy w naukę i wynalazki. Każdy z nich jest idealistą na swój sposób.

27.Znaczenie tytułu

Tytuł nawiązuje do procesu o lalkę. Kojarzy się też z Izabelą - piękną, lecz chłodną jak lalka - oraz z ludźmi, którzy jak kukiełki poruszają się według sztywnych zasad swojej warstwy.