Odmiana przez przypadki - rzeczownik, przymiotnik i liczebnik

1.Przypadek

Forma wyrazu zależna od jego roli w zdaniu i od wyrazów, z którymi się łączy. Język polski ma siedem przypadków. Odmiana wyrazu przez przypadki to deklinacja.

2.Kolejność przypadków

Mianownik (M.), dopełniacz (D.), celownik (C.), biernik (B.), narzędnik (N.), miejscownik (Ms.), wołacz (W.).

3.Mianownik (M.)

Odpowiada na pytania: kto? co? To podstawowa forma wyrazu, którą znajdziesz w słowniku. W mianowniku zwykle stoi podmiot: „Kot śpi”.

4.Dopełniacz (D.)

Odpowiada na pytania: kogo? czego? Pomaga zwrot: nie ma kogo? czego? Przykład: „Nie ma kota”, „Szukam kluczy”.

5.Celownik (C.)

Odpowiada na pytania: komu? czemu? Pomaga zwrot: przyglądam się komu? czemu? Przykład: „Daję mleko kotu”, „Pomagam mamie”.

6.Biernik (B.)

Odpowiada na pytania: kogo? co? Pomaga zwrot: widzę kogo? co? Przykład: „Widzę kota”, „Czytam książkę”.

7.Narzędnik (N.)

Odpowiada na pytania: (z) kim? (z) czym? Pomaga zwrot: idę z kim? z czym?, piszę czym? Przykład: „Bawię się z kotem”, „Piszę długopisem”.

8.Miejscownik (Ms.)

Odpowiada na pytania: o kim? o czym? Zawsze występuje z przyimkiem (o, w, na, przy, po). Przykład: „Mówię o kocie”, „Mieszkam w mieście”.

9.Wołacz (W.)

Forma, której używamy, gdy zwracamy się do kogoś: „Mamo!”, „Kasiu, chodź tu!”, „Panie Pawle!”. W listach piszemy: „Kochana Babciu!”.

10.Odmiana rzeczownika

Rzeczownik odmienia się przez przypadki i liczby (pojedynczą i mnogą). Rodzaju nie zmienia - „kot” zawsze jest rodzaju męskiego. Przykład: kot, kota, kotu, kota, kotem, o kocie, kocie!

11.Odmiana przymiotnika

Przymiotnik odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje, bo zawsze dopasowuje się do rzeczownika: mądry pies, mądra sowa, mądre zwierzę, z mądrym psem, o mądrych sowach.

12.Zgoda przymiotnika z rzeczownikiem

Przymiotnik i liczebnik porządkowy przyjmują ten sam przypadek, liczbę i rodzaj co rzeczownik, który określają: „o wysokim drzewie”, „z dobrą koleżanką”, „dla małych dzieci”, „w drugiej klasie”. Błąd: „piękna widok” zamiast „piękny widok”.

13.Rodzaje w liczbie mnogiej

Męskoosobowy - gdy mowa o mężczyznach albo o grupie mieszanej: mili koledzy, dobrzy uczniowie. Niemęskoosobowy - wszystkie inne: miłe koleżanki, duże psy, nowe zeszyty.

14.Przymiotnik męskoosobowy

W mianowniku liczby mnogiej przymiotniki męskoosobowe zmieniają zakończenie: dobry - dobrzy, wysoki - wysocy, duży - duzi, mały - mali, polski - polscy. Przykład: „Wysocy chłopcy grają w koszykówkę”.

15.Odmiana liczebnika

Liczebniki główne odmieniają się przez przypadki, a niektóre także przez rodzaje (dwa, dwie, dwaj). Liczebniki porządkowe odmieniają się jak przymiotniki: pierwszy, pierwszego, pierwszemu, pierwszego, pierwszym, o pierwszym.

16.Odmiana liczebnika „dwa”

M. dwa, D. dwóch, C. dwóm, B. dwa, N. dwoma, Ms. o dwóch. Z rzeczownikami żeńskimi: dwie siostry, z dwiema siostrami. Z męskoosobowymi: dwaj bracia albo dwóch braci.

17.Odmiana liczebników „trzy” i „cztery”

Trzy: trzech, trzem, trzy, trzema, o trzech. Cztery: czterech, czterem, cztery, czterema, o czterech. Przykład: „Przyszłam z trzema kolegami”.

18.Odmiana liczebnika „pięć”

M. pięć, D. pięciu, C. pięciu, B. pięć, N. pięcioma, Ms. o pięciu. Przykład: „Nie mam pięciu złotych”, „Jadę z pięcioma kolegami”. Podobnie odmieniają się sześć, siedem, osiem.

19.Liczebnik a forma rzeczownika

Po liczebnikach dwa, trzy, cztery rzeczownik stoi w mianowniku liczby mnogiej: dwa jabłka, trzy gruszki. Po pięciu i więcej - w dopełniaczu liczby mnogiej: pięć jabłek, sześć gruszek.

20.Celownik z końcówką -u

Większość rzeczowników męskich ma w celowniku końcówkę -owi (Tomkowi, sąsiadowi, lekarzowi). Kilka ma krótką końcówkę -u: kot - kotu, pies - psu, chłopiec - chłopcu, brat - bratu, ojciec - ojcu, pan - panu.

21.Rzeczowniki męskie zakończone na -a

Kolega, tata, poeta to rzeczowniki rodzaju męskiego, ale w liczbie pojedynczej odmieniają się jak żeńskie: kolega, kolegi, koledze, kolegę, kolegą, o koledze, kolego! Mówimy „pożyczyłem koledze”, nie „kolegowi”.

22.Wołacz imion

Kasia - Kasiu!, Ania - Aniu!, Ewa - Ewo!, Tomek - Tomku!, Marek - Marku!, Paweł - Pawle!, Piotr - Piotrze! W zwrocie do kogoś nie zastępujemy wołacza mianownikiem: „Pani Basiu”, a nie „Pani Basia”.

23.Trudne formy dopełniacza liczby mnogiej

Okno - okien, jabłko - jabłek, skarpetka - skarpetek, spodnie - spodni, nożyczki - nożyczek, drzwi - drzwi. Przykład: „W klasie jest pięć okien”.

24.Narzędnik liczby mnogiej na -mi

Niektóre rzeczowniki mają w narzędniku liczby mnogiej krótką końcówkę -mi: dzieci - z dziećmi, ludzie - z ludźmi, liście - z liśćmi. Błędem jest „z dzieciami” czy „z ludziami”.

25.Wymiana głosek w odmianie

W czasie odmiany zmieniają się czasem głoski w temacie wyrazu: stół - na stole, las - w lesie, noga - na nodze, ręka - w ręce, kot - o kocie. Dlatego mówimy „w lesie”, a nie „w lasie”.

26.Rzeczowniki nieodmienne

Niektóre rzeczowniki, często zapożyczone, mają jedną formę we wszystkich przypadkach: kakao, kiwi, menu, zoo. Przykład: „piję kakao”, „nie ma kakao”, „ciasto z kiwi”.