Polski
Przemówienie i wywiad - budowa, cechy i język
Zestaw dla klasy 8 o dwóch formach wypowiedzi: przemówieniu i wywiadzie. Utrwalisz plan przemówienia (wstęp, rozwinięcie z argumentami, zakończenie), sposoby przekonywania słuchaczy oraz zasady układania pytań i zapisu wywiadu. Nauczysz się też dopasowywać język do odbiorcy i sytuacji.
Podcast
Ładuję…
1.Przemówienie
Wypowiedź ustna (zwykle wcześniej przygotowana na piśmie) wygłaszana przez mówcę do grupy słuchaczy z okazji ważnego wydarzenia albo w ważnej sprawie. Ma przekonać odbiorców, poruszyć ich lub zachęcić do działania.
2.Mówca
Osoba, która wygłasza przemówienie. Zwraca się bezpośrednio do słuchaczy i stara się ich przekonać do swojego zdania.
3.Wstęp przemówienia
Pierwsza część przemówienia: zwrot do słuchaczy (np. „Szanowni Państwo!”), wskazanie okazji i tematu oraz teza albo cel wystąpienia. Może zawierać przedstawienie się mówcy.
4.Rozwinięcie przemówienia
Główna część przemówienia: argumenty popierające tezę, każdy w osobnym akapicie i poparty przykładem. Najmocniejszy argument warto zostawić na koniec.
5.Zakończenie przemówienia
Ostatnia część przemówienia: podsumowanie najważniejszej myśli, apel do słuchaczy, życzenia lub podziękowanie za uwagę.
6.Teza
Główna myśl, stanowisko, do którego mówca chce przekonać słuchaczy, np. „Każdy z nas może pomóc zwierzętom ze schroniska”.
7.Argument
Uzasadnienie tezy. Argument rzeczowy odwołuje się do faktów i logiki, a argument emocjonalny - do uczuć słuchaczy.
8.Przykład w przemówieniu
Konkretna sytuacja, fakt lub historia, która ilustruje i wzmacnia argument. Sam przykład nie zastępuje argumentu, tylko go potwierdza.
9.Apel
Wezwanie słuchaczy do konkretnego działania, zwykle w zakończeniu przemówienia, np. „Dołączcie do akcji sprzątania parku!”. Często ma formę trybu rozkazującego.
10.Zwrot do słuchaczy
Bezpośrednie zwrócenie się do odbiorców, np. „Drodzy Koledzy”, „Szanowni Państwo”. Przyciąga uwagę i angażuje słuchaczy; w przemówieniu może powtarzać się kilka razy.
11.Pytanie retoryczne
Pytanie, na które mówca nie oczekuje odpowiedzi, bo jest ona oczywista. Skłania słuchaczy do zastanowienia się, np. „Czy możemy spokojnie patrzeć, jak niszczeje nasz park?”.
12.Powtórzenie w przemówieniu
Celowe powtarzanie tego samego słowa lub zwrotu, np. na początku kolejnych zdań. Podkreśla najważniejszą myśl i ułatwia jej zapamiętanie.
13.Forma „my” w przemówieniu
Użycie pierwszej osoby liczby mnogiej, np. „Wszyscy jesteśmy odpowiedzialni za naszą szkołę”. Mówca łączy się w ten sposób ze słuchaczami i buduje poczucie wspólnoty.
14.Środki perswazji
Sposoby przekonywania odbiorców, np. zwroty do słuchaczy, pytania retoryczne, powtórzenia, wykrzyknienia, słownictwo wartościujące i argumenty odwołujące się do emocji.
15.Dostosowanie języka do odbiorcy
Dobór słownictwa i tonu do słuchaczy i sytuacji. Na uroczystości szkolnej obowiązuje odmiana oficjalna języka, bez potocznych słów i slangu; do młodszych dzieci mówi się prościej.
16.Wywiad
Gatunek dziennikarski: rozmowa dziennikarza z rozmówcą, wcześniej przygotowana i zapisana w formie pytań i odpowiedzi, publikowana w prasie, radiu, telewizji lub internecie.
17.Rozmówca
Osoba, która udziela wywiadu, np. sportowiec, pisarka, lekarz czy świadek ciekawego wydarzenia. Jej odpowiedzi są najważniejszą częścią wywiadu.
18.Budowa wywiadu
Tytuł (często cytat z wypowiedzi rozmówcy), wstęp przedstawiający rozmówcę i temat, część główna złożona z pytań i odpowiedzi oraz zakończenie, np. podziękowanie za rozmowę.
19.Pytanie otwarte
Pytanie wymagające rozbudowanej odpowiedzi, zaczynające się np. od „jak”, „dlaczego”, „co”, „w jaki sposób”. W wywiadzie najcenniejsze, bo pozwala rozmówcy opowiedzieć więcej.
20.Pytanie zamknięte
Pytanie, na które wystarczy odpowiedzieć „tak” albo „nie”, np. „Czy lubi Pani pływać?”. W wywiadzie używa się go rzadko, bo daje krótkie odpowiedzi.
21.Kolejność pytań w wywiadzie
Pytania układa się w logiczny ciąg, np. od ogólnych do szczegółowych albo w kolejności wydarzeń z życia rozmówcy. Kolejne pytania nawiązują do wcześniejszych odpowiedzi.
22.Zapis wywiadu
Każda wypowiedź zaczyna się od nowego akapitu i jest oznaczona imieniem i nazwiskiem albo inicjałami osoby mówiącej. Pytania dziennikarza często wyróżnia się pogrubieniem.
23.Autoryzacja wywiadu
Zatwierdzenie przez rozmówcę tekstu jego wypowiedzi przed publikacją. Rozmówca sprawdza, czy dziennikarz wiernie oddał jego słowa.
24.Przemówienie a wywiad
Przemówienie to monolog jednego mówcy skierowany do grupy słuchaczy. Wywiad to dialog dziennikarza z rozmówcą, oparty na pytaniach i odpowiedziach. W obu formach język trzeba dopasować do odbiorcy.
25.Wyrażenia porządkujące tekst
Słowa łączące kolejne części wypowiedzi i nadające jej spójność, np. „po pierwsze”, „po drugie”, „co więcej”, „z tego powodu”, „podsumowując”.
Notatka
Przemówienie - czym jest i do czego służy
Przemówienie to wypowiedź wygłaszana przez mówcę do grupy słuchaczy, np. na uroczystości szkolnej, podczas akcji charytatywnej albo na zebraniu samorządu. Choć słuchacze je słyszą, zwykle najpierw przygotowuje się je na piśmie.
Celem przemówienia jest przekonanie słuchaczy do jakiejś racji, poruszenie ich albo zachęcenie do działania. Dlatego przemówienie ma wyraźną tezę, czyli główną myśl, oraz argumenty, które ją uzasadniają.
Przemówienie jest monologiem: mówi jedna osoba, a słuchacze nie przerywają. Mówca musi więc sam zadbać o ich uwagę - zwracając się do nich bezpośrednio i mówiąc językiem dla nich zrozumiałym.
Plan przemówienia
Przemówienie ma trzy części.
- Wstęp - zwrot do słuchaczy, np. „Szanowni Państwo!”, wskazanie okazji i tematu oraz teza.
- Rozwinięcie - kolejne argumenty, każdy w osobnym akapicie i poparty przykładem. Najmocniejszy argument warto zostawić na koniec.
- Zakończenie - podsumowanie, apel do słuchaczy, ewentualnie życzenia i podziękowanie za uwagę.
Argumenty mogą odwoływać się do faktów i logiki (argumenty rzeczowe) albo do uczuć słuchaczy (argumenty emocjonalne). Przykład nie jest osobnym argumentem - ilustruje go i czyni bardziej przekonującym.
Zapamiętaj
Plan przemówienia: wstęp z tezą, rozwinięcie z argumentami i przykładami, zakończenie z podsumowaniem i apelem.
Kolejne części łączą wyrażenia porządkujące: „po pierwsze”, „po drugie”, „co więcej”, „podsumowując”. Dzięki nim tekst jest spójny.
Jak mówca przekonuje słuchaczy
Mówca korzysta ze środków perswazji, czyli sposobów przekonywania odbiorców:
- zwroty do słuchaczy („Drodzy Koledzy”) - przyciągają uwagę,
- pytania retoryczne - nie wymagają odpowiedzi, skłaniają do refleksji,
- powtórzenia - podkreślają najważniejszą myśl,
- wykrzyknienia - wyrażają emocje i zachęcają do działania,
- forma „my” - buduje wspólnotę mówcy i słuchaczy,
- słownictwo wartościujące, np. „wspaniały”, „niezwykle ważny”.
Przykład
„Czy możemy obojętnie patrzeć, jak niszczeje nasz park? Nie możemy! Razem możemy go uratować!”
Środki perswazji powinny wspierać argumenty, a nie je zastępować. Uczciwy mówca przekonuje rzetelnymi racjami, a nie wprowadza słuchaczy w błąd.
Wywiad - budowa i zapis
Wywiad to gatunek dziennikarski: rozmowa dziennikarza z rozmówcą, przygotowana wcześniej, zapisana w formie pytań i odpowiedzi i opublikowana w gazecie, radiu, telewizji lub internecie. Rozmówcą bywa osoba znana, specjalista albo świadek ciekawego wydarzenia.
Wywiad zwykle składa się z:
- tytułu, często będącego cytatem z wypowiedzi rozmówcy,
- wstępu, który przedstawia rozmówcę i temat rozmowy,
- części głównej, czyli pytań i odpowiedzi,
- zakończenia, np. podziękowania za rozmowę.
Każdą wypowiedź zapisuje się od nowego akapitu i oznacza imieniem i nazwiskiem albo inicjałami osoby mówiącej. Przed publikacją rozmówca może przeczytać i zatwierdzić tekst - to autoryzacja.
Jak przygotować dobre pytania
Przed rozmową dziennikarz zbiera informacje o rozmówcy i temacie, a potem układa listę pytań. Najcenniejsze są pytania otwarte, zaczynające się od „jak”, „dlaczego”, „co”, „w jaki sposób”, bo pozwalają rozmówcy opowiedzieć więcej. Pytania zamknięte, na które odpowiada się „tak” lub „nie”, stosuje się rzadko.
Pytania układa się w logicznej kolejności: od ogólnych do szczegółowych albo zgodnie z kolejnością wydarzeń, np. od początków kariery do obecnych planów. Dobry dziennikarz słucha odpowiedzi i dopytuje o to, co rozmówca powiedział.
Ważne
Pytania w wywiadzie muszą tworzyć spójną całość - każde kolejne powinno wynikać z tematu rozmowy lub z poprzedniej odpowiedzi, a nie zmieniać go przypadkowo.
Do rozmówcy zwracamy się grzecznie, używając form „Pan”, „Pani”.
Język dopasowany do odbiorcy
W obu formach liczy się odbiorca i sytuacja. Na uroczystości szkolnej obowiązuje odmiana oficjalna języka: bez potocznych słów, slangu i skrótów z czatu. Do pierwszoklasistów mówimy prościej i cieplej niż do rodziców czy dyrekcji.
Przemówienie i wywiad różnią się jednak budową:
- przemówienie to monolog jednego mówcy skierowany do wielu słuchaczy, z tezą, argumentami i apelem,
- wywiad to dialog dwóch osób, oparty na pytaniach i odpowiedziach, przeznaczony do publikacji.
Pisząc każdą z tych form, sprawdź na końcu, czy tekst ma wyraźny początek i koniec, czy części łączą się logicznie i czy słownictwo pasuje do tych, którzy będą go słuchać lub czytać.
Quizy w tym zestawie
28 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)Podobne zestawy
20 fiszek
Rodzina wyrazów i wyrazy pochodne25 fiszek uczy się 1
Miłość, wina i władza w „Lalce”, „Dziadach” i „Makbecie”10 fiszek
Mitologia grecka Jana Parandowskiegouczy się 1
Frazeologizmy z mitologii, historii, Biblii i literatury21 fiszek
Uniwersalny szkic odpowiedzi maturalnejuczy się 6