Dwukropek, cudzysłów i wielokropek - kiedy ich używać

1.Dwukropek

Znak interpunkcyjny złożony z dwóch kropek ustawionych jedna nad drugą (:). Zapowiada to, co nastąpi dalej: wyliczenie, wyjaśnienie albo przytoczenie cudzych słów.

2.Dwukropek przed wyliczeniem

Stawiamy go przed wyliczeniem, zwłaszcza zapowiedzianym w zdaniu, np. W ogrodzie rosną trzy drzewa: jabłoń, grusza i śliwa. Na wycieczkę zabierz następujące rzeczy: plecak, czapkę i wodę.

3.Wyrazy zapowiadające wyliczenie

Słowa, które sygnalizują, że za chwilę pojawi się wyliczenie, np. następujące, takie oto, wszystko, trzy rzeczy, dwa powody. Po nich zwykle stawiamy dwukropek: Kupiłam wszystko: chleb, mleko i masło.

4.Dwukropek przed wyjaśnieniem

Stawiamy go, gdy dalsza część zdania wyjaśnia, uzupełnia lub podsumowuje to, co powiedziano wcześniej, np. Zrozumiałem jedno: trzeba uczyć się systematycznie. Wynik był jasny: wygraliśmy.

5.Dwukropek przed przytoczeniem

Stawiamy go przed dosłownie przytoczonymi słowami innej osoby, które ujmujemy w cudzysłów, np. Mama powiedziała: „Wróć przed ósmą”.

6.Litera po dwukropku

Po dwukropku zwykle piszemy małą literą. Wielką literą zaczynamy, gdy po dwukropku pojawia się przytoczenie cudzej wypowiedzi albo nazwa własna.

7.Np. bez dwukropka

Po skrócie np. (na przykład) nie stawiamy dwukropka, nawet gdy po nim następuje kilka przykładów: Lubię owoce, np. jabłka i gruszki.

8.Cudzysłów

Znak interpunkcyjny złożony z dwóch części: otwierającej na dole i zamykającej u góry („tekst”). Służy m.in. do przytaczania cudzych słów, zapisywania tytułów i zaznaczania wyrazów użytych w szczególny sposób.

9.Przytoczenie (cytat)

Dosłowne powtórzenie czyichś słów lub fragmentu tekstu. Zapisujemy je w cudzysłowie, zwykle po dwukropku i od wielkiej litery: Pani zapowiedziała: „Jutro piszemy dyktando”.

10.Cudzysłów w tytułach

W pisanym tekście tytuły książek, wierszy, filmów i czasopism ujmujemy w cudzysłów, np. Czytamy „Opowieści z Narnii”. Tytuł zaczynamy wielką literą.

11.Cudzysłów ironiczny

W cudzysłów ujmujemy wyraz użyty przewrotnie, w znaczeniu odwrotnym do zwykłego, np. Ten „mistrz kierownicy” znowu wjechał w krzak.

12.Cudzysłów przy omawianiu wyrazu

Gdy mówimy o samym wyrazie, a nie o tym, co on oznacza, ujmujemy go w cudzysłów, np. Wyraz „żółw” ma dwie trudności ortograficzne.

13.Mowa zależna bez cudzysłowu

Gdy przekazujemy czyjeś słowa w zdaniu podrzędnym (np. ze spójnikiem że, żeby), nie stawiamy ani dwukropka, ani cudzysłowu: Mama powiedziała, żebym wrócił przed ósmą.

14.Kropka po cudzysłowie

Gdy zdanie oznajmujące kończy się przytoczeniem, kropkę stawiamy tylko raz - po cudzysłowie zamykającym: Tata powiedział: „Wychodzimy za pięć minut”.

15.Wielokropek

Znak złożony z trzech kropek postawionych obok siebie (...). Oznacza przerwę w wypowiedzi, jej niedokończenie albo pominięcie fragmentu tekstu.

16.Wielokropek w niedokończonej wypowiedzi

Zaznacza, że wypowiedź się urwała albo nie została dokończona, np. Gdybym tylko wiedział, że tak będzie...

17.Wielokropek przy wahaniu i napięciu

Oddaje zawahanie, wzruszenie, chwilę namysłu albo buduje napięcie, np. To było... naprawdę niesamowite! Otworzyłam drzwi, a tam...

18.Wielokropek w nawiasie

Wielokropek ujęty w nawias (...) oznacza, że w cytacie pominięto fragment tekstu, np. gdy przytaczamy tylko początek i koniec długiego zdania.

19.Wielokropek na końcu zdania

Gdy wielokropek kończy zdanie, zastępuje kropkę. Nie dopisujemy po nim czwartej kropki: Nie wiem, czy zdążę...

20.Wyliczenie

Wymienienie po kolei kilku elementów. Oddzielamy je przecinkami, a przed ostatnim często stawiamy spójnik i, oraz lub albo bez przecinka, np. kredki, farby i pędzel.

21.Dwukropek a wielokropek

Dwukropek (:) coś zapowiada: wyliczenie, wyjaśnienie lub cytat. Wielokropek (...) coś zawiesza: urywa myśl, oddaje wahanie albo zaznacza pominięcie.