Streszczenie - jak skrócić tekst bez gubienia sensu

1.Streszczenie

Krótkie przedstawienie najważniejszych treści tekstu własnymi słowami, z zachowaniem sensu i kolejności zdarzeń. Pozwala szybko przypomnieć sobie, o czym jest lektura, opowiadanie lub artykuł.

2.Zwięzłość

Cecha streszczenia: piszemy krótko, bez powtórzeń i zbędnych szczegółów. Streszczenie jest wyraźnie krótsze od tekstu, ale nadal zrozumiałe dla kogoś, kto tekstu nie zna.

3.Wierność tekstowi

Streszczenie nie zmienia sensu tekstu: nie dodajemy nowych wydarzeń, nie zmieniamy faktów, przyczyn ani zakończenia.

4.Własne słowa

Streszczenie piszemy własnymi zdaniami, a nie przepisując fragmenty tekstu. Imiona bohaterów, nazwy miejsc i ważne terminy oczywiście zostawiamy.

5.Najważniejsze informacje

Informacje, bez których tekst traci sens: kto jest bohaterem, co się wydarzyło, gdzie i kiedy, dlaczego i jak się skończyło. W tekście informacyjnym to główna myśl i kluczowe fakty.

6.Szczegóły

Informacje dodatkowe: opisy wyglądu, przyrody i przedmiotów, dokładne wyliczenia, ozdobne słowa autora, mało ważne wątki poboczne. W streszczeniu pomijamy je albo uogólniamy.

7.Pytania pomocnicze

Kto? Co zrobił? Gdzie? Kiedy? Dlaczego? Jak to się skończyło? Odpowiedzi na te pytania pomagają wybrać informacje, które muszą się znaleźć w streszczeniu.

8.Główna myśl tekstu

Najważniejsza informacja lub przesłanie całego tekstu - to, co autor chciał przekazać. W streszczeniu tekstu informacyjnego musi się znaleźć na pewno.

9.Plan wydarzeń

Uporządkowana lista najważniejszych wydarzeń w kolejności z tekstu. Jest szkieletem streszczenia: każdy punkt planu można rozwinąć w jedno lub dwa zdania.

10.Podział tekstu na części

Dzielenie tekstu na fragmenty, np. akapity lub rozdziały, i nadawanie każdemu krótkiego tytułu. Ułatwia wybranie najważniejszej informacji z każdej części.

11.Uogólnienie

Zastąpienie wyliczenia lub wielu szczegółów jednym wyrazem albo krótkim określeniem, np. zamiast „jabłka, gruszki i śliwki” piszemy „owoce”, a zamiast opisu każdej zabawy - „bawili się na podwórku”.

12.Kolejność zdarzeń

W streszczeniu zachowujemy kolejność wydarzeń z tekstu. Przestawienie zdarzeń może zmienić sens, np. pomylić przyczynę ze skutkiem.

13.Czas w streszczeniu

Streszczenie najczęściej piszemy w czasie teraźniejszym (Bohater wyrusza w podróż), ale można też w przeszłym. Ważne, by trzymać się jednego czasu w całym tekście.

14.Trzecia osoba w streszczeniu

Streszczenie piszemy w trzeciej osobie, nawet jeśli w tekście opowiada narrator pierwszoosobowy: zamiast „Wszedłem do piwnicy” piszemy „Narrator wchodzi do piwnicy”.

15.Dialogi w streszczeniu

Nie przepisujemy rozmów bohaterów. Krótko przekazujemy ich sens, np. w mowie zależnej: Mama prosi Olę, żeby wróciła przed zmrokiem.

16.Brak własnych ocen

W streszczeniu nie oceniamy bohaterów ani zdarzeń i nie piszemy „moim zdaniem” czy „podobało mi się”. Opinię o tekście wyrażamy w innych formach wypowiedzi.

17.Wyrazy łączące

Słowa, które łączą zdania streszczenia w całość i pokazują kolejność lub przyczynę: najpierw, następnie, potem, w końcu, dlatego, ponieważ, w rezultacie.

18.Spójność

Cecha tekstu, w którym zdania logicznie z siebie wynikają i tworzą całość, a nie luźną listę zdań. Pomagają w tym wyrazy łączące i zachowana kolejność zdarzeń.

19.Streszczenie a opowiadanie odtwórcze

Opowiadanie odtwórcze oddaje przebieg zdarzeń dokładnie i może zawierać opisy oraz dialogi. Streszczenie jest dużo krótsze i podaje tylko najważniejsze wydarzenia.

20.Streszczenie a plan

Plan to lista punktów, często zapisanych jako krótkie hasła. Streszczenie to spójny tekst złożony ze zdań, który może powstać przez rozwinięcie punktów planu.

21.Długość streszczenia

Zależy od polecenia (np. „w 5 zdaniach”) i od długości tekstu. Streszczenie musi być wyraźnie krótsze od oryginału, ale nie tak krótkie, by nic nie mówiło o treści.

22.Sprawdzanie streszczenia

Po napisaniu porównujemy streszczenie z tekstem: czy są wszystkie najważniejsze wydarzenia, czy kolejność się zgadza, czy nie zmieniono faktów i czy nie zostały oceny ani zbędne szczegóły.

23.Zbyt ogólne streszczenie

Błąd polegający na tym, że streszczenie nic konkretnego nie mówi o treści, np. „Działo się dużo ciekawych rzeczy”. Czytelnik nie wie, kto, co i dlaczego zrobił.