Miłość, wina i władza w „Lalce”, „Dziadach” i „Makbecie”

Materiał zestawia trzy zagadnienia literackie: miłość, winę i karę oraz władzę i odpowiedzialność. Przy każdym z nich najważniejsze jest nie tylko rozpoznanie tematu, ale także wyjaśnienie jego wpływu na bohatera lub wskazanie nauki moralnej.

W „Lalce” Bolesława Prusa punktem wyjścia jest uczucie Stanisława Wokulskiego do Izabeli Łęckiej. „Dziady cz. II” Adama Mickiewicza pozwalają omówić odpowiedzialność za winę oraz warunki pełni człowieczeństwa. „Makbet” Szekspira pokazuje niszczące skutki dążenia do władzy.

Przygotowując odpowiedź, warto łączyć przyczyny i skutki: wskazać uczucie, postawę lub dążenie, a następnie wyjaśnić, do czego prowadzą. Samo podanie nazwy motywu nie oddaje najważniejszych zależności zawartych w materiale.

Na przykładzie Stanisława Wokulskiego miłość w „Lalce” nie zostaje przedstawiona jako droga do szczęścia. Uczucie do Izabeli Łęckiej ma charakter niszczący: bohater ją idealizuje, a ta postawa prowadzi do poważnego kryzysu.

Istotna jest zależność między idealizacją ukochanej osoby a stanem emocjonalnym Wokulskiego. W odpowiedzi należy pokazać rozwój konsekwencji:

• Miłość do Izabeli staje się źródłem cierpienia.
• Idealizacja prowadzi do kryzysu emocjonalnego.
• Dochodzi do załamania i próby samobójczej.

Destrukcja oznacza tutaj niszczący wpływ uczucia na bohatera. Nie wystarczy więc napisać, że Wokulski kocha Izabelę - trzeba wyjaśnić, jakie skutki przynosi mu ta miłość.

Główna nauka moralna „Dziadów cz. II” łączy winę z karą. Odpowiedź powinna jednak obejmować także szersze zagadnienie: co jest potrzebne, aby osiągnąć pełnię człowieczeństwa.

Materiał wskazuje trzy powiązane elementy:

• Doświadczenie cierpienia.
• Wrażliwość na los innych ludzi.
• Niesienie pomocy potrzebującym.

Nie chodzi zatem wyłącznie o własne przeżycia. Ważne jest również dostrzeganie sytuacji innych i gotowość do udzielenia im wsparcia. Ograniczenie odpowiedzi do samego cierpienia pomijałoby dwa pozostałe elementy nauki moralnej.

Przytoczone słowa „kto nie był człowiekiem ni razu, temu człowiek nic nie pomoże” podkreślają znaczenie człowieczeństwa. W materiale są przykładem poprawnej odpowiedzi, a nie żartobliwego błędu.

W „Makbecie” chęć zdobycia władzy oraz przepowiednia czarownic prowadzą bohatera do zbrodni. Najważniejszy jest dalszy wpływ tego dążenia: żądza władzy niszczy jego kręgosłup moralny, wywołuje obsesję i popycha do kolejnych morderstw. Skutkiem są szaleństwo oraz upadek.

Omawiając odpowiedzialność, należy więc zwrócić uwagę na czyny Makbeta i ich konsekwencje. Zdobywanie władzy nie zostaje tu przedstawione jako sukces przynoszący powszechną miłość i szczęście.

W zestawieniu z Wokulskim widać podobieństwo skutków, ale różnicę przyczyn. Wokulski przeżywa załamanie pod wpływem miłości i idealizacji Izabeli; Makbet zmierza ku upadkowi pod wpływem pragnienia władzy. Cierpienie ma natomiast w „Dziadach cz. II” inne znaczenie: jest jednym z warunków pełni człowieczeństwa. Nie należy zatem utożsamiać wszystkich trzech motywów ani przenosić wydarzeń między utworami.