Mitologia grecka Jana Parandowskiego

Mit to opowieść o bogach, herosach i początkach świata. Starożytni Grecy wykorzystywali mity, aby wyjaśniać zjawiska przyrody, ludzkie uczucia oraz sens życia i śmierci.

Na początku istniał Chaos. Z niego wyłonili się między innymi Gaja – Ziemia, Uranos – Niebo, Tartar – otchłań oraz Eros – miłość. Gaja i Uranos mieli dzieci, tytanów. Jednym z nich był Kronos, który pokonał swojego ojca.

Kronos obawiał się, że jego dzieci odbiorą mu władzę, dlatego je połykał. Jego żona Rea uratowała jednak najmłodszego syna, Zeusa. Gdy Zeus dorósł, pokonał Kronosa i został najważniejszym bogiem.

Bogowie olimpijscy mieszkali na Olimpie. Byli nieśmiertelni, lecz często zachowywali się jak ludzie: kłócili się, zazdrościli sobie i zakochiwali.

• Zeus – władca bogów, bóg piorunów i nieba.
• Hera – żona Zeusa, opiekunka małżeństwa i rodziny.
• Posejdon – bóg mórz; jego symbolem był trójząb.
• Atena – bogini mądrości, rozsądku i sprawiedliwej wojny.
• Ares – bóg okrutnej i gwałtownej wojny.
• Afrodyta – bogini miłości i piękna.
• Apollo – bóg muzyki, poezji, sztuki i światła.
• Artemida – bogini łowów, przyrody i księżyca.
• Hermes – posłaniec bogów, opiekun podróżnych i kupców.
• Demeter – bogini urodzaju i zbóż.
• Dionizos – bóg wina, zabawy i teatru.

Hades był władcą podziemia, czyli świata zmarłych, i mieszkał w swojej podziemnej krainie.

Prometeusz ulepił ludzi z gliny i chciał im pomóc. Wykradł bogom ogień, a następnie podarował go ludziom. Zeus ukarał go za ten czyn: Prometeusz został przykuty do skały Kaukazu, gdzie orzeł codziennie wyjadał mu wątrobę, która nocą odrastała.

Prometeusz jest symbolem człowieka gotowego poświęcić się dla innych. Postawa prometejska oznacza gotowość do cierpienia dla dobra ludzi.

Zeus postanowił ukarać także ludzi i stworzył Pandorę, pierwszą kobietę. Otrzymała ona naczynie, którego nie wolno było otwierać. Uległa jednak ciekawości. Po otwarciu naczynia na świat wydostały się choroby, smutek, cierpienie i kłótnie, a na jego dnie pozostała tylko nadzieja.

Mit o Pandorze ostrzega przed nieopanowaną ciekawością, ale przypomina też, że nawet w trudnych sytuacjach człowiek może zachować nadzieję.

Dedal był znakomitym wynalazcą. Został uwięziony na Krecie razem z synem, Ikarem, dlatego zbudował dla nich skrzydła z piór i wosku. Ostrzegł Ikara, aby nie leciał zbyt wysoko, ponieważ słońce roztopi wosk.

Ikar zachwycił się lotem i zlekceważył radę ojca. Wzniósł się za wysoko, jego skrzydła się rozpadły, a chłopiec wpadł do morza. Mit uczy umiaru, rozsądku i słuchania dobrych rad.

Syzyf był sprytnym, lecz nieuczciwym królem. Oszukał bogów i próbował uniknąć śmierci. Za karę w Hadesie musiał wtaczać ogromny głaz na górę, ale tuż przed szczytem kamień zawsze spadał na dół. Jego kara obrazuje wysiłek ciężki, powtarzalny i pozbawiony efektu.

• Syzyfowa praca – wysiłek, który nie przynosi rezultatów.
• Ikarowe marzenia – związek frazeologiczny, który należy znać.

Orfeusz był niezwykle utalentowanym śpiewakiem i muzykiem. Kochał swoją żonę, Eurydykę, która umarła po ukąszeniu przez węża. Orfeusz zszedł do świata zmarłych, a jego muzyka wzruszyła Hadesa.

Hades zgodził się oddać Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie obejrzy się za siebie, dopóki oboje nie wyjdą na powierzchnię. Orfeusz zwątpił, odwrócił się i Eurydyka zniknęła na zawsze. Jest to opowieść o wielkiej miłości, ale też o braku cierpliwości i zaufania.

Kora, córka Demeter, została porwana przez Hadesa do podziemia. Zrozpaczona Demeter przestała troszczyć się o ziemię, przez co rośliny przestały rosnąć, a ludziom groził głód. Ustalono, że Kora będzie część roku spędzać z matką, a część z Hadesem.

Mit wyjaśnia powstawanie pór roku:

• gdy Kora wraca do Demeter, nastają wiosna i lato;
• gdy wraca do Hadesa, przychodzą jesień i zima.

Herakles był synem Zeusa i odznaczał się ogromną siłą. Aby odpokutować swoje czyny, musiał wykonać dwanaście bardzo trudnych prac. Między innymi zabił lwa nemejskiego, pokonał hydrę lernejską, oczyścił stajnię Augiasza i sprowadził Cerbera z Hadesu. Jest symbolem siły, odwagi i wytrwałości w pokonywaniu trudności.

Warto znać podstawowe pojęcia:

• herosi – wyjątkowi bohaterowie, często dzieci bogów i ludzi; przykładem jest Herakles.
• wyrocznia – miejsce, w którym według Greków można było poznać przyszłość.
• fatum – przeznaczenie, przed którym trudno uciec.
• Olimp – siedziba bogów.

Na sprawdzianie trzeba umieć rozpoznać bogów po dziedzinach, krótko opowiedzieć treść mitu oraz wyjaśnić jego przesłanie. Należy też znać związki frazeologiczne: syzyfowa praca, puszka Pandory, ikarowe marzenia i prometeizm.