Usługi i transport w Polsce
Geografia
Zestaw wyjaśnia, czym są usługi, jakie mają znaczenie dla ludności i gospodarki oraz jak dzielą się na rodzaje. Obejmuje także najważniejsze gałęzie transportu w Polsce, ich zalety, ograniczenia, rozmieszczenie i wpływ na środowisko.
1.Usługi
Działalność, której celem jest zaspokajanie potrzeb ludzi lub przedsiębiorstw, a nie wytwarzanie przedmiotów. Przykładami są edukacja, handel, leczenie, transport i turystyka.
2.Sektor usług
Część gospodarki obejmująca działalności, które świadczą usługi. W Polsce należą do niego między innymi handel, transport, edukacja, ochrona zdrowia, bankowość i turystyka.
3.Usługi rynkowe
Usługi, za które odbiorca zwykle płaci bezpośrednio, na przykład zakupy w sklepie, przejazd taksówką, nocleg w hotelu lub naprawa samochodu.
4.Usługi publiczne
Usługi ważne dla całego społeczeństwa, często organizowane lub finansowane przez państwo albo samorząd. Należą do nich między innymi edukacja, bezpieczeństwo i publiczna ochrona zdrowia.
5.Transport
Dział gospodarki zajmujący się przemieszczaniem ludzi i towarów z jednego miejsca do drugiego.
6.Transport lądowy
Transport odbywający się po lądzie. Obejmuje między innymi transport samochodowy i kolejowy.
7.Transport samochodowy
Przewóz osób i towarów samochodami, autobusami, ciężarówkami oraz innymi pojazdami poruszającymi się po drogach.
8.Transport kolejowy
Przewóz osób i ładunków po torach za pomocą pociągów. Jest szczególnie przydatny przy przewozie dużej liczby pasażerów lub ciężkich ładunków.
9.Transport morski
Przewóz osób i towarów drogą morską. W Polsce odbywa się głównie przez porty nad Morzem Bałtyckim, między innymi w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie-Świnoujściu.
10.Transport lotniczy
Przewóz pasażerów i ładunków samolotami. Jest szybki na dużych odległościach, lecz zwykle droższy i mniej przydatny do przewozu bardzo ciężkich ładunków.
11.Transport rurociągowy
Przesyłanie cieczy i gazów rurociągami, na przykład ropy naftowej, paliw lub gazu ziemnego.
12.Transport intermodalny
Przewóz ładunku z wykorzystaniem co najmniej dwóch rodzajów transportu, na przykład kolei i statku, bez przeładowywania samego towaru z kontenera.
13.Węzeł transportowy
Miejsce, w którym krzyżują się lub łączą różne trasy i środki transportu. Przykładem może być duże miasto z dworcem kolejowym, drogami szybkiego ruchu i lotniskiem.
14.Infrastruktura transportowa
Obiekty i urządzenia potrzebne do transportu, takie jak drogi, tory kolejowe, mosty, dworce, lotniska, porty i terminale.
15.Terminal
Miejsce przeładunku lub obsługi pasażerów, w którym transport może zmieniać środek, na przykład z ciężarówki na pociąg albo z samolotu na autobus.
Notatka
Czym są usługi?
Usługi to działalności, które zaspokajają potrzeby ludzi lub przedsiębiorstw. Nie polegają przede wszystkim na wytwarzaniu przedmiotów, lecz na wykonywaniu określonych czynności. Przykładami są nauka w szkole, leczenie, handel, naprawa telefonu, przewóz osób, bankowość i nocleg w hotelu.
Ważną częścią gospodarki jest sektor usług. Jego rozwój zależy między innymi od liczby mieszkańców, ich dochodów, poziomu wykształcenia, położenia miejscowości oraz dostępności dróg i internetu.
Zapamiętaj
Usługi zaspokajają potrzeby ludzi, a transport jest usługą polegającą na przemieszczaniu osób i towarów.
Rodzaje usług w Polsce
Usługi można podzielić według ich odbiorców i zadań. Usługi rynkowe są kupowane przez klientów, na przykład zakupy, wizyta u fryzjera, przejazd taksówką lub pobyt w hotelu. Usługi publiczne są ważne dla całego społeczeństwa i często są organizowane lub finansowane przez państwo albo samorząd. Należą do nich edukacja, bezpieczeństwo, administracja i część ochrony zdrowia.
W gospodarce występują także usługi dla przedsiębiorstw, takie jak księgowość, reklama, ubezpieczenia, doradztwo i obsługa informatyczna. Rozwój firm i miast zwiększa zapotrzebowanie na tego typu działalność.
Przykład
Turysta korzysta jednocześnie z kilku usług: transportu, noclegu, wyżywienia, informacji turystycznej i rekreacji.
Najważniejsze rodzaje transportu
Transport dzieli się na kilka głównych gałęzi:
- samochodowy — odbywa się po drogach; jest elastyczny i umożliwia dostawy bezpośrednio do odbiorcy;
- kolejowy — odbywa się po torach; dobrze nadaje się do przewozu wielu pasażerów oraz ciężkich ładunków;
- morski — wykorzystuje statki i porty nad Bałtykiem; ma duże znaczenie w handlu zagranicznym;
- lotniczy — jest bardzo szybki na dalekich trasach, ale zwykle droższy;
- rurociągowy — służy do przesyłania gazów i cieczy, na przykład gazu ziemnego i paliw;
- śródlądowy — wykorzystuje rzeki i kanały, lecz w Polsce ma mniejsze znaczenie niż transport drogowy i kolejowy.
W przewozie towarów często łączy się różne gałęzie transportu. Taki sposób nazywa się transportem intermodalnym.
Infrastruktura i węzły transportowe
Transport potrzebuje odpowiedniej infrastruktury. Są to drogi, autostrady, tory kolejowe, mosty, dworce, lotniska, porty, magazyny i terminale. Terminal jest miejscem obsługi pasażerów albo przeładunku towarów.
Węzeł transportowy to miejsce, w którym krzyżują się lub łączą różne trasy i środki transportu. Najważniejsze węzły znajdują się zwykle w dużych miastach, ponieważ koncentrują się tam ludzie, zakłady pracy, urzędy, uczelnie i sklepy. Ważnymi obszarami transportowymi są między innymi Warszawa, konurbacja katowicka oraz porty Trójmiasta.
Ważne
Dobre połączenia transportowe zwiększają dostępność miejscowości, ułatwiają handel i sprzyjają rozwojowi usług.
Znaczenie transportu i jego wpływ na środowisko
Transport umożliwia codzienne dojazdy do szkoły i pracy, dostarczanie żywności do sklepów, przewóz surowców do zakładów oraz wymianę towarów między regionami i państwami. Jest także podstawą turystyki i handlu zagranicznego. Porty morskie, drogi, kolej i lotniska łączą Polskę z innymi krajami.
Transport może jednak powodować hałas, korki, zajmowanie terenu oraz emisję zanieczyszczeń. Negatywne skutki można ograniczać przez rozwój kolei i komunikacji publicznej, budowę obwodnic, korzystanie z pojazdów o mniejszej emisji oraz lepsze planowanie przewozów.
Zapamiętaj
Transport samochodowy jest najbardziej elastyczny, kolej dobrze sprawdza się przy dużych przewozach, transport morski przy ładunkach na dalekie odległości, a lotniczy przede wszystkim wtedy, gdy najważniejsza jest szybkość.
Quizy w tym zestawie
25 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu