Ameryka – ukształtowanie powierzchni i rozciągłość południkowa

Ameryka obejmuje dwa wielkie kontynenty: Amerykę Północną i Amerykę Południową. Są one połączone wąskim obszarem lądowym, który nazywa się Przesmykiem Panamskim.

Ameryka ma bardzo dużą rozciągłość południkową, czyli rozciąga się na dużej odległości z północy na południe. Jej obszary leżą od stref okołobiegunowych na północy po gorące obszary międzyzwrotnikowe i chłodne okolice południowego krańca Ameryki Południowej.

Duża rozciągłość południkowa powoduje występowanie wielu stref klimatycznych i krajobrazowych. W Ameryce znajdują się między innymi obszary polarne, lasy iglaste, stepy, pustynie, sawanny oraz wilgotne lasy równikowe.

W obu Amerykach można zauważyć podobny układ głównych form terenu. Na zachodzie znajdują się wysokie i młode góry należące do Kordylier. W środkowej części rozciągają się rozległe niziny i równiny. Na wschodzie występują stare góry oraz wyżyny.

Taki układ nie oznacza, że cała powierzchnia Ameryki wygląda tak samo. W poszczególnych częściach kontynentów znajdują się także pustynie, kotliny, płaskowyże i obszary wyżynne. Najważniejsze jest zapamiętanie ogólnego kierunku: zachód – góry, środek – niziny, wschód – stare góry i wyżyny.

W zachodniej części Ameryki Północnej ciągną się Kordyliery, w których skład wchodzą między innymi Góry Skaliste. Są to wysokie góry o dużym znaczeniu dla klimatu, rzek i krajobrazu zachodniej części kontynentu.

Wnętrze Ameryki Północnej zajmują rozległe niziny i równiny. Jednym z takich obszarów są Wielkie Równiny, położone na wschód od Gór Skalistych. Dogodne, równinne tereny sprzyjają rolnictwu, budowie dróg i osadnictwu.

Na wschodzie leżą Appalachy. Są to stare góry, zwykle niższe i łagodniej urzeźbione niż Góry Skaliste. Ich rzeźba została przez długi czas zmieniona przez działanie czynników zewnętrznych, dlatego mają bardziej zaokrąglone kształty.

Na zachodzie Ameryki Południowej ciągną się Andy. Tworzą one długi łańcuch górski wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego. Są najwyższym i najbardziej rozległym pasmem górskim tego kontynentu.

W środkowej i północnej części kontynentu znajduje się Nizina Amazonki. Przez tę nizinę płynie Amazonka, jedna z największych rzek świata. Rozległy, płaski teren oraz gorący i wilgotny klimat sprzyjają rozwojowi lasu równikowego.

Na wschodzie i południowym wschodzie leży Wyżyna Brazylijska, a na północy między innymi Wyżyna Gujańska. W ten sposób także w Ameryce Południowej widoczny jest układ: góry na zachodzie, niziny w centrum i wyżyny na wschodzie.

Ukształtowanie powierzchni wpływa na klimat, sieć rzeczną, roślinność, rolnictwo, transport i rozmieszczenie ludności. Góry mogą zatrzymywać wilgotne powietrze, powodować większe opady na stokach oraz stanowić obszary źródłowe rzek.

Rozległe niziny ułatwiają przepływ długich rzek. Są też często dogodnymi terenami dla rolnictwa, osadnictwa i budowy szlaków komunikacyjnych. Wysokie góry utrudniają natomiast transport i budowę osiedli, choć mogą przyciągać turystów.

Ameryka Północna i Południowa mają podobny ogólny układ rzeźby, ale różnią się szczegółami.

• Ameryka Północna: Góry Skaliste na zachodzie, Wielkie Równiny w części środkowej, Appalachy na wschodzie.
• Ameryka Południowa: Andy na zachodzie, Nizina Amazonki w centrum, Wyżyna Brazylijska na wschodzie.
• Kordyliery to system górski zachodniej części obu Ameryk.
• Appalachy są starsze i na ogół niższe od Gór Skalistych oraz Andów.
• Duża rozciągłość południkowa obu Ameryk powoduje znaczne zróżnicowanie klimatu i krajobrazów.

Najprostszy sposób zapamiętania układu rzeźby to hasło: zachód – góry, środek – niziny, wschód – stare góry i wyżyny.