Parki narodowe i ochrona przyrody w Polsce
Geografia
Zestaw wyjaśnia, czym są parki narodowe oraz jakie inne formy ochrony przyrody występują w Polsce. Uczeń pozna ich cele, zasady działania, przykłady i różnice między poszczególnymi formami ochrony.
1.Ochrona przyrody
Działania mające na celu zachowanie roślin, zwierząt, grzybów, krajobrazów, siedlisk i cennych tworów przyrody oraz odtwarzanie tych, które zostały zniszczone.
2.Park narodowy
Obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, krajobrazowymi lub kulturowymi. Chroni się w nim całą przyrodę, a działalność człowieka jest silnie ograniczona.
3.Otulina parku narodowego
Pas terenu otaczający park narodowy. Nie jest częścią parku, ale ogranicza zagrożenia, które mogłyby docierać do jego wnętrza.
4.Rezerwat przyrody
Obszar zachowany w stanie naturalnym lub mało zmienionym, chroniący określone wartości przyrodnicze, na przykład las, torfowisko, jezioro, rośliny lub zwierzęta.
5.Park krajobrazowy
Obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe. Możliwe jest tam życie i gospodarowanie ludzi, ale z ograniczeniami.
6.Obszar chronionego krajobrazu
Teren wyróżniający się krajobrazem, często ważny dla rekreacji i turystyki. Ochrona jest na nim mniej rygorystyczna niż w parku narodowym i rezerwacie.
7.Natura 2000
Europejska sieć obszarów chronionych, której celem jest zachowanie ważnych siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt.
8.Pomnik przyrody
Pojedynczy twór przyrody lub ich skupisko o szczególnej wartości, na przykład stary i okazały dąb, głaz narzutowy, jaskinia albo źródło.
9.Użytek ekologiczny
Niewielki obszar ważny dla zachowania różnorodności biologicznej, na przykład oczko wodne, bagno, śródpolna kępa drzew lub niewielkie torfowisko.
10.Ochrona gatunkowa
Zakaz lub ograniczenie niszczenia, zabijania, chwytania i zbierania określonych gatunków roślin, zwierząt i grzybów.
11.Liczba parków narodowych w Polsce
W Polsce znajdują się 23 parki narodowe. Chronią one różne środowiska, między innymi góry, wybrzeże, lasy, bagna i pojezierza.
12.Biebrzański Park Narodowy
Największy park narodowy w Polsce. Chroni przede wszystkim rozległe bagna, torfowiska i dolinę rzeki Biebrzy.
13.Ojcowski Park Narodowy
Najmniejszy park narodowy w Polsce. Znajduje się na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i słynie między innymi z wapiennych skał, jaskiń i dolin.
14.Białowieski Park Narodowy
Park położony w Puszczy Białowieskiej, chroniący naturalny fragment lasu oraz żubry i inne gatunki związane z tym środowiskiem.
Notatka
Dlaczego chronimy przyrodę?
Przyroda dostarcza ludziom tlenu, wody, pożywienia i miejsc wypoczynku. Jest także domem dla roślin, zwierząt i grzybów. Działalność człowieka może jednak prowadzić do niszczenia siedlisk, zanieczyszczenia wód, wycinania lasów i zanikania gatunków.
Ochrona przyrody polega na zachowywaniu cennych elementów środowiska, rozsądnym korzystaniu z jego zasobów oraz odtwarzaniu miejsc, które zostały zniszczone. Ochroną obejmuje się zarówno duże obszary, jak i pojedyncze obiekty lub określone gatunki.
Ważne
Ochrona przyrody nie oznacza zakazu wstępu ludzi na każdy chroniony teren. Zasady zależą od rodzaju ochrony.
Parki narodowe w Polsce
Park narodowy to obszar o wyjątkowych wartościach przyrodniczych, krajobrazowych lub kulturowych. Chroni się w nim całą przyrodę, dlatego ogranicza się między innymi zabudowę, polowanie, niszczenie roślin oraz niektóre formy ruchu turystycznego. Zwiedzający powinni korzystać z wyznaczonych szlaków i przestrzegać regulaminu.
W Polsce znajdują się 23 parki narodowe. Chronią bardzo różne krajobrazy: góry, wybrzeże Bałtyku, puszcze, bagna, jeziora i doliny rzeczne. Park może mieć otulinę, czyli pas terenu wokół parku, który pomaga ograniczać zagrożenia docierające z zewnątrz.
Zapamiętaj
Największy jest Biebrzański Park Narodowy, a najmniejszy — Ojcowski Park Narodowy.
Przykład
Białowieski Park Narodowy chroni fragment Puszczy Białowieskiej, w której żyją między innymi żubry.
Rezerwat i park krajobrazowy
Rezerwat przyrody chroni określony, cenny fragment przyrody. Może to być las, torfowisko, jezioro, jaskinia, stanowisko rzadkiej rośliny albo miejsce życia zwierząt. Zasady ochrony są dostosowane do tego, co ma zostać zachowane.
Park krajobrazowy obejmuje obszar o cennym krajobrazie oraz wartościach przyrodniczych, historycznych i kulturowych. Mogą znajdować się w nim wsie, pola, drogi i miejsca zamieszkania ludzi. Działalność człowieka jest możliwa, ale musi uwzględniać ochronę krajobrazu i przyrody.
Obszar chronionego krajobrazu to zwykle duży teren o atrakcyjnym krajobrazie, ważny także dla wypoczynku i turystyki. Ochrona jest na nim mniej rygorystyczna niż w parku narodowym lub rezerwacie.
Mniejsze formy ochrony obszarów i obiektów
Pomnik przyrody chroni pojedynczy wyjątkowy twór przyrody albo ich skupisko. Przykładem może być stary, okazały dąb, głaz narzutowy, jaskinia lub źródło.
Użytek ekologiczny to niewielki obszar ważny dla zachowania różnorodności biologicznej. Może nim być śródpolne oczko wodne, bagno, niewielkie torfowisko albo kępa drzew.
Stanowisko dokumentacyjne chroni miejsce ważne ze względu na interesującą budowę geologiczną lub inne wartości przyrodnicze. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy zabezpiecza cenny fragment krajobrazu, na przykład połączenie przyrody i obiektów kulturowych.
Te formy pokazują, że nie zawsze trzeba chronić ogromny teren. Czasem bardzo ważny jest jeden obiekt albo mały zakątek.
Ochrona gatunkowa i Natura 2000
Ochrona gatunkowa dotyczy określonych roślin, zwierząt i grzybów. Wobec gatunków chronionych mogą obowiązywać zakazy zabijania, chwytania, niszczenia siedlisk, zrywania, wykopywania lub zbierania. Nie wolno niszczyć także miejsc, w których takie gatunki żyją lub rozmnażają się.
Natura 2000 to europejska sieć obszarów chronionych. Jej zadaniem jest zachowanie ważnych siedlisk oraz gatunków roślin i zwierząt w państwach Unii Europejskiej. Na obszarze Natura 2000 nie każda działalność człowieka jest automatycznie zakazana, ale nie może ona znacząco pogarszać stanu chronionych siedlisk i gatunków.
Ważne
Ochrona gatunkowa skupia się na konkretnym gatunku, a ochrona obszarowa — na całym terenie i jego przyrodzie.
Jak zachowywać się na obszarach chronionych?
Podczas wycieczki trzeba sprawdzić zasady obowiązujące w danym miejscu. W parku narodowym lub rezerwacie należy przede wszystkim:
- poruszać się po wyznaczonych szlakach;
- nie zrywać roślin i nie zbierać chronionych okazów;
- nie płoszyć, nie dotykać i nie karmić dzikich zwierząt;
- nie zostawiać odpadów;
- nie rozpalać ognia poza wyznaczonym miejscem;
- zachowywać ciszę i stosować się do znaków oraz poleceń służb ochrony.
Takie zachowanie pomaga zachować siedliska, ogranicza hałas i zmniejsza ryzyko pożarów. Turysta korzysta z przyrody, ale nie powinien jej niszczyć ani zmieniać.
Quizy w tym zestawie
27 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu