Azja – kontynent kontrastów

Azja jest największym kontynentem na Ziemi. Leży przede wszystkim na półkuli północnej i półkuli wschodniej, ale niektóre jej wyspy znajdują się także na półkuli południowej.

Od północy Azję oblewa Ocean Arktyczny, od wschodu Ocean Spokojny, a od południa Ocean Indyjski. Od Europy oddzielają ją umownie m.in. Góry Ural, rzeka Ural, Morze Kaspijskie, Kaukaz oraz Morze Czarne. Europa i Azja tworzą wspólnie wielki obszar lądowy nazywany Eurazją.

Linia brzegowa Azji jest silnie rozwinięta. Występują tu liczne półwyspy, na przykład Półwysep Arabski, Półwysep Indyjski i Półwysep Indochiński, oraz wyspy i archipelagi, takie jak Japonia, Filipiny i Indonezja.

Azję określa się jako kontynent kontrastów, ponieważ spotykają się tu bardzo różne środowiska przyrodnicze. Są tu najwyższe góry świata, rozległe niziny, wysokie wyżyny, gorące pustynie i obszary o bardzo surowym, mroźnym klimacie.

W południowej części kontynentu leżą Himalaje z Mount Everestem. Szczyt ten ma wysokość 8849 m n.p.m. W środkowej Azji znajduje się bardzo wysoko położona Wyżyna Tybetańska. Z kolei na północy rozciąga się ogromna i płaska Nizina Zachodniosyberyjska.

W Azji występują też wielkie pustynie, między innymi Gobi. Na północy, zwłaszcza na Syberii, zimy są długie i bardzo mroźne. Tak duże różnice wynikają między innymi z olbrzymiej powierzchni kontynentu i rozciągłości od północy na południe.

Wschodnie i południowo-wschodnie obrzeża Azji należą do pacyficznego pierścienia ognia. Jest to obszar wokół Oceanu Spokojnego, gdzie często występują trzęsienia ziemi oraz wybuchy wulkanów. Dotyczy to szczególnie Japonii, Filipin i Indonezji.

Trzęsienia ziemi mogą niszczyć budynki, drogi i linie kolejowe. Jeżeli silne trzęsienie nastąpi pod dnem oceanu, może wywołać tsunami. Są to bardzo wysokie fale, które docierając do wybrzeża, mogą powodować powodzie i zniszczenia.

W Azji panują bardzo różne warunki klimatyczne. Na dalekiej północy jest bardzo zimno, w głębi kontynentu występują obszary suche, a na południu i południowym wschodzie jest przez większą część roku ciepło.

W Azji Południowej i Południowo-Wschodniej ważną rolę odgrywa klimat monsunowy. Jest on związany z sezonową zmianą kierunku wiatrów, czyli monsunów. Latem monsun wieje znad oceanu, przynosi dużo wilgoci i obfite opady. Zimą wieje z lądu, dlatego pogoda jest zwykle bardziej sucha.

Duże opady letnie są ważne dla rolnictwa, zwłaszcza uprawy ryżu. Zbyt słabe opady mogą jednak prowadzić do suszy, a zbyt silne do powodzi.

Różnice klimatu wpływają na roślinność Azji. Na dalekiej północy występuje tundra. Jest to bezleśny krajobraz, w którym rosną głównie mchy, porosty, trawy i niskie krzewy. Krótki okres ciepła nie sprzyja wzrostowi drzew.

Na południe od tundry rozciąga się tajga, czyli rozległe lasy iglaste. Rosną tam między innymi świerki, sosny i modrzewie. W środkowej części Azji spotyka się stepy i pustynie, gdzie opadów jest mało. Na południu i południowym wschodzie, gdzie jest ciepło i wilgotno, rośnie bujna roślinność.

W górach roślinność zmienia się wraz z wysokością. U podnóża mogą rosnąć lasy, wyżej pojawiają się łąki górskie, a najwyżej śnieg i lód.

Przez Azję płyną liczne wielkie rzeki. Są ważne jako źródło wody, szlaki transportowe oraz miejsca wykorzystywane w rolnictwie. W Chinach szczególne znaczenie mają Jangcy i Huang He.

Jangcy jest najdłuższą rzeką Azji. Przepływa przez gęsto zaludnione obszary Chin i jest wykorzystywana m.in. w transporcie. Huang He, nazywana Żółtą Rzeką, przenosi dużo żółtawego materiału skalnego, który nadaje jej wodzie charakterystyczną barwę.

Warunki przyrodnicze Azji są więc bardzo zróżnicowane. Wysokie góry, niziny, pustynie, wielkie rzeki, monsuny oraz aktywność wulkaniczna sprawiają, że środowisko tego kontynentu jest wyjątkowo różnorodne.