Obszary okołobiegunowe: zmiany klimatu i topnienie lodu
Geografia
Zestaw wyjaśnia, czym różnią się Arktyka i Antarktyda oraz jak ocieplenie klimatu wpływa na lód, zwierzęta, ludzi i poziom mórz. Poznasz także znaczenie lodu dla klimatu całej Ziemi oraz sposoby ochrony obszarów polarnych.
1.Obszary okołobiegunowe
Obszary położone blisko bieguna północnego i południowego. Panuje tam bardzo zimny klimat, a przez dużą część roku występują śnieg i lód.
2.Arktyka
Obszar wokół bieguna północnego, obejmujący głównie Ocean Arktyczny, pokryty lodem morskim, oraz północne krańce Europy, Azji i Ameryki Północnej.
3.Antarktyda
Kontynent otaczający biegun południowy. Jest prawie całkowicie pokryty grubą lądolodem i otoczony przez Ocean Południowy.
4.Lądolód
Bardzo rozległa i gruba pokrywa lodowa leżąca na lądzie. Lądolód Antarktydy oraz lód Grenlandii magazynują ogromne ilości słodkiej wody.
5.Lód morski
Zamarznięta woda morska unosząca się na powierzchni oceanu. W Arktyce jego zasięg zmienia się w ciągu roku: rośnie zimą, a maleje latem.
6.Topnienie lodowców i lądolodów
Zmniejszanie się masy lodu na lądzie wskutek wzrostu temperatury. Woda z topniejącego lodu spływa do mórz i oceanów, podnosząc ich poziom.
7.Wzrost poziomu mórz i oceanów
Podnoszenie się średniego poziomu wody w morzach i oceanach. Jedną z ważnych przyczyn jest topnienie lodowców i lądolodów znajdujących się na lądzie.
8.Albedo
Zdolność powierzchni do odbijania promieniowania słonecznego. Jasny śnieg i lód odbijają dużo energii, a ciemna woda oceanu i ziemia pochłaniają jej więcej.
9.Dodatnie sprzężenie zwrotne
Sytuacja, w której zmiana wzmacnia samą siebie. Gdy znika jasny lód, ocean pochłania więcej ciepła, co sprzyja dalszemu topnieniu lodu.
10.Zmarzlina
Grunt, który przez co najmniej dwa kolejne lata pozostaje zamarznięty. Jej rozmarzanie może uszkadzać drogi, budynki i inne obiekty na północy.
11.Niedźwiedź polarny
Drapieżnik żyjący w Arktyce. Korzysta z lodu morskiego podczas polowania, dlatego zmniejszanie się jego zasięgu utrudnia niedźwiedziom zdobywanie pokarmu.
12.Pingwiny
Ptaki nielotne żyjące głównie na półkuli południowej, szczególnie na Antarktydzie i pobliskich wyspach. Zmiany zasięgu lodu mogą zmieniać warunki ich życia i zdobywania pokarmu.
13.Traktat Antarktyczny
Umowa międzynarodowa dotycząca Antarktydy. Przeznacza ten kontynent do celów pokojowych i badań naukowych oraz ogranicza działalność militarną.
Notatka
Dwa obszary polarne
Obszary okołobiegunowe leżą w pobliżu biegunów Ziemi. Charakteryzują je niskie temperatury, długie zimy, krótki okres z wyższą temperaturą oraz duże znaczenie śniegu i lodu.
Arktyka otacza biegun północny. Jej centralną częścią jest Ocean Arktyczny, na którym unosi się lód morski. Do Arktyki należą też północne krańce Europy, Azji i Ameryki Północnej oraz Grenlandia.
Antarktyda leży wokół bieguna południowego i jest kontynentem. Pokrywa ją ogromny lądolód, czyli bardzo gruba masa lodu leżąca na lądzie. Antarktydę otacza Ocean Południowy.
Zapamiętaj
Arktyka to przede wszystkim ocean otoczony lądami, a Antarktyda to kontynent otoczony oceanem.
Lód morski, lodowce i lądolody
Ważne jest odróżnianie lodu znajdującego się na oceanie od lodu leżącego na lądzie. Lód morski powstaje wtedy, gdy zamarza woda oceaniczna. Jego powierzchnia w Arktyce zwykle zwiększa się zimą i zmniejsza latem.
Lodowce oraz lądolody są masami lodu na lądzie. Powstają z nagromadzonego śniegu, który przez długi czas ulega sprasowaniu. Największe lądolody występują na Antarktydzie i Grenlandii.
Topnienie pływającego lodu morskiego nie powoduje takiego wzrostu poziomu wód jak topnienie lodu na lądzie. Gdy natomiast topnieje lądolód lub lodowiec, woda dopływa do oceanu.
Ważne
Wzrost poziomu mórz wiąże się przede wszystkim z topnieniem lodowców i lądolodów leżących na lądzie.
Dlaczego lodu ubywa coraz szybciej
Wzrost średniej temperatury na Ziemi powoduje topnienie lodu. Szczególnie szybko ociepla się Arktyka. Zmiany te mogą wzmacniać się przez dodatnie sprzężenie zwrotne.
Jasny śnieg i lód mają wysokie albedo, czyli odbijają dużą część promieniowania słonecznego. Gdy lodu ubywa, odsłania się ciemna powierzchnia oceanu lub gruntu. Pochłania ona więcej energii słonecznej i bardziej się ogrzewa. To sprzyja kolejnemu topnieniu.
Przykład
Jasna pokrywa lodowa działa podobnie jak jasna koszulka w słoneczny dzień: odbija więcej światła niż ciemna powierzchnia wody.
Skutki dla przyrody i ludzi na północy
Zmniejszanie się lodu morskiego zmienia warunki życia zwierząt Arktyki. Niedźwiedzie polarne korzystają z lodu podczas polowania. Gdy lód pojawia się później, znika wcześniej lub zajmuje mniejszy obszar, zwierzętom trudniej zdobyć pożywienie.
Zmiany dotyczą także ptaków, fok i innych organizmów zależnych od zimnych mórz. Na Antarktydzie zmieniające się warunki lodowe mogą wpływać na życie pingwinów oraz zwierząt, którymi się żywią.
Na lądach północnej części Arktyki występuje zmarzlina, czyli grunt pozostający zamarznięty przez co najmniej dwa lata. Jej rozmarzanie powoduje niestabilność podłoża. Może to uszkadzać domy, drogi, linie kolejowe i rurociągi.
Skutki dla całej Ziemi
Topnienie lodowców i lądolodów położonych na lądzie zwiększa ilość wody w morzach i oceanach. W rezultacie następuje wzrost poziomu mórz. Zagrożone są zwłaszcza nisko położone wybrzeża, wyspy oraz miasta leżące blisko morza.
Zmiany klimatu na obszarach polarnych nie są więc problemem odległym tylko dla mieszkańców Arktyki i Antarktydy. Mogą wpływać na bezpieczeństwo ludzi mieszkających na wybrzeżach w wielu krajach.
Ograniczanie zmian klimatu wymaga między innymi zmniejszania emisji gazów cieplarnianych, oszczędzania energii oraz rozwijania źródeł energii, które mniej zanieczyszczają atmosferę.
Ochrona Antarktydy
Antarktyda jest wyjątkowym obszarem przyrodniczym i miejscem ważnych badań naukowych. Jej status określa Traktat Antarktyczny. Zgodnie z nim kontynent ma służyć celom pokojowym i badaniom naukowym.
Badania prowadzone na Antarktydzie pomagają obserwować stan lodu, temperaturę oraz zmiany zachodzące w środowisku. Dzięki nim naukowcy mogą lepiej rozumieć skutki ocieplania klimatu.
Zapamiętaj
Ochrona obszarów okołobiegunowych jest ważna zarówno dla żyjących tam organizmów, jak i dla ludzi na całym świecie.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu