Niedożywienie i gospodarka Afryki

Afryka jest bardzo zróżnicowana pod względem przyrody, poziomu życia i sposobów gospodarowania. Nie należy traktować całego kontynentu jako jednego obszaru dotkniętego głodem. W wielu miejscach rozwijają się miasta, przemysł, usługi i nowoczesne rolnictwo, a w innych mieszkańcy żyją przede wszystkim z drobnych gospodarstw.

Problem niedożywienia występuje szczególnie tam, gdzie ludzie mają utrudniony dostęp do żywności, czystej wody i opieki zdrowotnej. Najbardziej narażone są dzieci, ponieważ ich organizmy intensywnie rosną. Długotrwała zbyt uboga dieta może powodować osłabienie, choroby i zahamowanie rozwoju.

Jedną z przyczyn są susze, czyli długie okresy z bardzo małymi opadami. Brak wody prowadzi do słabych plonów, wysychania pastwisk i strat w hodowli zwierząt. Szczególnie trudna sytuacja występuje w Sahelu, pasie półsuchym położonym na południe od Sahary.

Znaczenie mają też konflikty zbrojne. Podczas walk ludzie opuszczają domy, pola nie są uprawiane, a drogi i magazyny żywności mogą zostać zniszczone. Nawet żywność dostępna w innym regionie nie zawsze może wtedy dotrzeć do potrzebujących.

Do problemu przyczyniają się również ubóstwo, słabo rozwinięty transport, brak urządzeń do przechowywania żywności oraz ograniczony dostęp do nauki i ochrony zdrowia. Przyczyny te często nakładają się na siebie.

Sahel jest obszarem przejściowym między Saharą a bardziej wilgotną sawanną. Opady są tam niewielkie i nieregularne, dlatego uprawa roli oraz wypas zwierząt są trudne.

Poważnym zagrożeniem jest pustynnienie – zmniejszanie się powierzchni ziemi nadającej się do uprawy i wypasu. Sprzyjają mu długie susze, nadmierny wypas oraz wycinanie drzew i krzewów. Roślinność chroni glebę; gdy jej brakuje, ziemia łatwiej wysycha i jest wywiewana przez wiatr.

Gospodarka tradycyjna opiera się na pracy ręcznej, prostych narzędziach i doświadczeniu przekazywanym w rodzinie. Ważne są w niej drobne rolnictwo, pasterstwo, rybołówstwo oraz miejscowe rzemiosło.

Często występuje rolnictwo samozaopatrzeniowe. Rolnik uprawia wtedy żywność przede wszystkim dla siebie i swojej rodziny. Gdy pojawi się susza albo plony zostaną zniszczone przez szkodniki, gospodarstwo może nie mieć zapasów ani pieniędzy na zakup żywności.

W gospodarce tradycyjnej produkcja jest zwykle niewielka, ponieważ brakuje maszyn, dobrych dróg, nawadniania lub środków na zakup nasion i nawozów. Nie znaczy to, że jest niepotrzebna: zapewnia utrzymanie wielu rodzin i korzysta z lokalnej wiedzy o środowisku.

Gospodarka nowoczesna wykorzystuje maszyny, technologie, energię, transport i wiedzę wykwalifikowanych pracowników. Należą do niej między innymi nowoczesne rolnictwo, wydobycie surowców, przemysł, bankowość, handel, turystyka i inne usługi.

W części państw ważne są surowce mineralne, takie jak ropa naftowa, gaz ziemny, rudy metali czy diamenty. Ich sprzedaż może dawać państwu dochody, lecz nie gwarantuje automatycznie poprawy życia wszystkich mieszkańców. Potrzebne są także inwestycje w szkoły, ochronę zdrowia, wodę, drogi i miejsca pracy.

Na dużych gospodarstwach, czyli plantacjach, uprawia się często kawę, kakao, herbatę, bawełnę lub owoce. Jest to rolnictwo towarowe, nastawione na sprzedaż. Eksport może przynosić zyski, ale kraj powinien również dbać o produkcję żywności dla własnej ludności.

W czasie nagłego kryzysu potrzebna jest pomoc humanitarna: żywność, czysta woda, leki, schronienie i opieka medyczna. Jest ona ważna, ale zwykle działa doraźnie.

Trwalsza poprawa wymaga rozwijania rolnictwa dostosowanego do warunków przyrodniczych, ochrony gleby i roślinności, zapewnienia dostępu do wody oraz budowy dróg i magazynów. Znaczenie mają też edukacja, opieka zdrowotna, bezpieczeństwo i możliwość sprzedaży produktów przez lokalnych rolników.

Należy pamiętać o zależności między środowiskiem a gospodarką. Susza może zmniejszyć zbiory, słabe zbiory mogą pogłębić niedożywienie, a brak środków utrudnia zakup nasion, narzędzi i żywności w kolejnym roku.