Sahel – pustynnienie i gospodarowanie
Geografia
Zestaw wyjaśnia, czym jest Sahel, dlaczego jego mieszkańcom trudno prowadzić rolnictwo i hodowlę oraz na czym polega pustynnienie. Poznasz przyczyny i skutki degradacji ziemi, a także sposoby bardziej odpowiedzialnego gospodarowania wodą, glebą i roślinnością.
1.Sahel
Rozległy pas terenów w Afryce, położony na południe od Sahary. Jest obszarem przejściowym między pustynią a bardziej wilgotną sawanną.
2.Pustynnienie
Proces niszczenia roślinności i gleby na obszarach suchych, który powoduje, że ziemia staje się coraz mniej urodzajna i bardziej podobna do pustyni.
3.Susza
Długi okres z bardzo małymi opadami lub ich brakiem. Prowadzi do niedoboru wody dla ludzi, zwierząt i upraw.
4.Opady nieregularne
Opady, które występują w różnych latach w nierównej ilości i o trudnym do przewidzenia czasie. Utrudniają planowanie siewów i zbiorów.
5.Nadmierny wypas
Zbyt intensywne wypasanie zwierząt na tym samym terenie. Zwierzęta zjadają rośliny szybciej, niż mogą one odrosnąć.
6.Wylesianie
Usuwanie drzew i krzewów, na przykład po to, by zdobyć drewno opałowe albo powiększyć pola uprawne. Osłabia ochronę gleby.
7.Degradacja gleby
Pogarszanie się jakości gleby, przez które staje się ona mniej żyzna i gorzej nadaje się do uprawy roślin.
8.Rolnictwo samozaopatrzeniowe
Rolnictwo prowadzone głównie po to, aby wyżywić rolnika i jego rodzinę, a nie przede wszystkim sprzedać plony.
9.Hodowla pasterska
Chów zwierząt, takich jak bydło, kozy, owce lub wielbłądy, często połączony z przemieszczaniem się w poszukiwaniu pastwisk i wody.
10.Zrównoważone gospodarowanie
Korzystanie z ziemi, wody i roślin tak, aby zaspokajać obecne potrzeby, ale nie niszczyć zasobów potrzebnych w przyszłości.
11.Zalesianie i sadzenie drzew
Sadzenie drzew oraz krzewów na terenach zagrożonych degradacją. Rośliny pomagają chronić glebę przed wysychaniem i wywiewaniem.
12.Wielki Zielony Mur
Międzynarodowa inicjatywa odtwarzania roślinności i poprawy warunków życia w krajach Sahelu. Obejmuje między innymi sadzenie drzew i odnawianie zdegradowanych gruntów.
Notatka
Gdzie leży Sahel?
Sahel to szeroki pas terenów w Afryce, położony na południe od Sahary. Nie jest ani typową pustynią, ani obszarem bardzo wilgotnym. Stanowi strefę przejściową między suchą pustynią na północy a bardziej wilgotnymi obszarami sawann na południu.
W Sahelu przez większą część roku jest gorąco i sucho. Deszcze występują przede wszystkim w krótkiej porze deszczowej. Ich ilość jest niewielka, a ponadto może bardzo różnić się w kolejnych latach.
Zapamiętaj
Sahel jest obszarem przejściowym między Saharą a sawanną, gdzie dostęp do wody silnie wpływa na życie ludzi i gospodarkę.
Warunki gospodarowania
Mieszkańcy Sahelu zajmują się głównie rolnictwem i hodowlą zwierząt. Uprawiają rośliny, które mogą rosnąć przy małej ilości wody, a także hodują między innymi kozy, owce, bydło i wielbłądy.
W wielu miejscach występuje rolnictwo samozaopatrzeniowe. Oznacza to, że zebrana żywność jest przeznaczona głównie dla rolnika i jego rodziny. Gdy pora deszczowa jest zbyt krótka albo deszcz nie nadchodzi, zbiory są małe.
Pasterze potrzebują pastwisk i źródeł wody dla stad. W okresach suszy zwierzęta mają mniej trawy do zjedzenia, dlatego utrzymanie hodowli staje się trudne.
Na czym polega pustynnienie?
Pustynnienie to proces, w którym ziemia na suchych obszarach stopniowo traci roślinność i żyzność. Teren nie musi od razu zmienić się w pustynię, ale coraz słabiej nadaje się do uprawy i wypasu zwierząt.
Ważnym skutkiem jest degradacja gleby. Gleba bez osłony roślinnej szybko wysycha. Wiatr może wywiewać jej najcenniejszą, górną warstwę, a silny deszcz może ją spłukiwać. Wtedy roślinom trudniej się zakorzenić i odrosnąć.
Ważne
Pustynnienie jest skutkiem zarówno warunków przyrodniczych, zwłaszcza susz, jak i niewłaściwej działalności człowieka.
Przyczyny degradacji ziemi
Jedną z przyczyn są częste i długotrwałe susze. Przy małych opadach rośliny słabo rosną, a gleba traci wilgoć.
Problem zwiększa nadmierny wypas. Jeśli na jednym pastwisku przebywa zbyt wiele zwierząt, zjadają one trawę szybciej, niż może odrosnąć. Odsłonięta ziemia jest wtedy mniej chroniona.
Szkodliwe jest też wylesianie, czyli wycinanie drzew i krzewów na opał lub pod nowe pola. Rośliny chronią glebę przed wysychaniem, a ich korzenie pomagają ją utrzymać. Intensywne uprawianie tej samej ziemi bez czasu na jej odnowę również osłabia jej jakość.
Przykład
Gdy po suszy na tym samym pastwisku wypasa się duże stado kóz, roślinność może nie zdążyć odrosnąć, a gleba staje się bardziej narażona na zniszczenie.
Skutki dla ludzi i środowiska
Pustynnienie prowadzi do mniejszych plonów i uboższych pastwisk. Ludziom może brakować żywności i wody, a hodowcy mogą tracić zwierzęta. Skutkiem bywa niedożywienie oraz pogorszenie warunków życia.
Niedobór ziemi, wody i żywności może zmuszać mieszkańców do zmiany miejsca zamieszkania. Czasem prowadzi też do sporów o dostęp do studni, pastwisk lub pól.
Powstaje błędne koło: słabe zbiory zwiększają biedę, a bieda może skłaniać ludzi do dalszego wycinania drzew na opał albo nadmiernego wykorzystywania dostępnej ziemi.
Jak ograniczać pustynnienie?
Potrzebne jest zrównoważone gospodarowanie, czyli takie korzystanie z zasobów, które nie niszczy ich na przyszłość. Liczbę zwierząt należy dostosować do możliwości pastwiska, aby rośliny miały czas odrosnąć.
Pomaga sadzenie drzew i krzewów oraz ochrona już istniejącej roślinności. Korzenie wiążą glebę, a cień ogranicza jej wysychanie. Ważne jest również rozsądne gospodarowanie wodą: gromadzenie deszczówki i zmniejszanie jej strat.
Przykładem współpracy państw jest Wielki Zielony Mur – inicjatywa odtwarzania roślinności i zdegradowanych gruntów w Sahelu. Jej celem jest jednocześnie ochrona środowiska i poprawa warunków życia mieszkańców.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu