Antarktyda – przyroda i Traktat Antarktyczny
Geografia
Zestaw wyjaśnia położenie, klimat, lądolód oraz rośliny i zwierzęta Antarktydy. Poznasz też zasady Traktatu Antarktycznego, znaczenie badań naukowych i zagrożenia dla tego wyjątkowego obszaru.
1.Antarktyda
Kontynent otaczający biegun południowy. Jest prawie cały pokryty grubą warstwą lodu.
2.Antarktyka
Obszar obejmujący Antarktydę, otaczające ją morza i wyspy. Jest większy niż sam kontynent Antarktyda.
3.Lądolód
Bardzo rozległa i gruba masa lodu pokrywająca duży obszar lądu. Lądolód Antarktydy gromadzi większość słodkiej wody Ziemi w postaci lodu.
4.Szelf lodowy
Gruba, pływająca część lądolodu, która wysuwa się z lądu nad morze. Od szelfu mogą odrywać się góry lodowe.
5.Góra lodowa
Duża bryła słodkiego lodu pływająca w morzu, która odłamała się od lodowca lub szelfu lodowego.
6.Klimat Antarktydy
Jest bardzo zimny, suchy i wietrzny. W głębi kontynentu opady są bardzo małe, głównie w postaci śniegu.
7.Dzień i noc polarna
Dzień polarny to okres, gdy Słońce nie zachodzi przez co najmniej dobę. Noc polarna to okres, gdy Słońce przez co najmniej dobę nie wschodzi.
8.Roślinność Antarktydy
Jest bardzo uboga, ponieważ panują tam trudne warunki. Rosną głównie mchy, porosty, glony i nieliczne rośliny kwiatowe na wybrzeżach.
9.Kryl antarktyczny
Drobny skorupiak żyjący w wodach wokół Antarktydy. Jest ważnym pokarmem między innymi dla wielorybów, fok i pingwinów.
10.Pingwiny
Ptaki dobrze przystosowane do życia w zimnie i pływania. Żyją na półkuli południowej, a niektóre gatunki rozmnażają się na wybrzeżach Antarktydy.
11.Traktat Antarktyczny
Umowa międzynarodowa podpisana w 1959 roku, która określa zasady korzystania z Antarktydy. Kontynent ma służyć pokojowi i badaniom naukowym.
12.Badania naukowe na Antarktydzie
Naukowcy badają tam między innymi klimat, lód, atmosferę, zwierzęta i historię zmian środowiska. Wyniki są ważne dla poznania całej Ziemi.
13.Zakaz działalności wojskowej
Traktat Antarktyczny zabrania wykorzystywania Antarktydy do celów wojskowych. Dozwolone są pokojowe działania, takie jak badania i współpraca naukowa.
14.Ochrona środowiska Antarktydy
Polega na ograniczaniu zanieczyszczeń, ochronie zwierząt i roślin oraz ostrożnym prowadzeniu badań i turystyki. Wydobywanie surowców mineralnych jest zakazane, z wyjątkiem badań naukowych.
Notatka
Położenie i nazwy
Antarktyda to kontynent położony wokół bieguna południowego. Jest otoczona przez wody oceaniczne i należy do najtrudniej dostępnych miejsc na Ziemi.
Nie należy mylić dwóch nazw. Antarktyda oznacza sam kontynent. Antarktyka jest większym obszarem: obejmuje kontynent, okoliczne wyspy oraz otaczające morza.
Antarktyda nie ma stałej ludności. Przebywają tam czasowo naukowcy i pracownicy stacji badawczych. Liczba osób zmienia się zależnie od pory roku.
Zapamiętaj
Antarktyda leży przy biegunie południowym, a Arktyka przy biegunie północnym.
Lądolód i surowy klimat
Prawie całą powierzchnię kontynentu pokrywa lądolód, czyli ogromna masa lodu leżąca na lądzie. Jest on bardzo gruby, a pod nim znajdują się skały i obszary lądowe. Antarktyda gromadzi większość światowych zasobów słodkiej wody w postaci lodu.
Na wybrzeżach lądolód może wysuwać się nad morze, tworząc szelf lodowy. Gdy fragment lodu odrywa się od lodowca lub szelfu, powstaje góra lodowa. Jej znaczna część znajduje się pod powierzchnią wody.
Klimat jest bardzo zimny, suchy i wietrzny. W głębi kontynentu opadów jest mało, ponieważ zimne powietrze zawiera niewiele pary wodnej. Opady występują głównie jako śnieg.
Ważne
Antarktyda jest lodowa, ale jej wnętrze jest jednocześnie bardzo suche.
Światło, rośliny i zwierzęta
Położenie w pobliżu bieguna powoduje występowanie dnia polarnego i nocy polarnej. Latem Słońce przez długi czas nie zachodzi, a zimą przez długi czas nie wschodzi. Warunki życia są więc bardzo wymagające.
Roślinność jest uboga. Na nielicznych obszarach wolnych od lodu można spotkać przede wszystkim mchy, porosty i glony. Nie rosną tu lasy ani drzewa.
Bogatsze życie występuje w morzach otaczających kontynent. Ważnym organizmem jest kryl antarktyczny. Stanowi on pokarm dla wielu zwierząt, na przykład pingwinów, fok i wielorybów. Pingwiny są dobrze przystosowane do pływania i niskich temperatur.
Przykład
Niedźwiedź polarny nie żyje na Antarktydzie – występuje w Arktyce.
Znaczenie Antarktydy dla Ziemi
Antarktyda ma ogromne znaczenie dla przyrody całej planety. Jej lądolód jest ważnym magazynem słodkiej wody. Zmiany jego wielkości mogą wpływać na poziom wód w oceanach.
Naukowcy prowadzą tam badania klimatu, atmosfery, lodu, mórz oraz organizmów żywych. Analizują także próbki lodu, które pomagają poznawać warunki panujące na Ziemi w przeszłości.
Wzrost temperatury na świecie może powodować zmiany zlodzenia i zagrażać organizmom zależnym od lodu oraz zimnych wód. Dlatego konieczne są obserwacje i ochrona tego środowiska.
Traktat Antarktyczny i ochrona
Traktat Antarktyczny podpisano w 1959 roku. Jego najważniejsza zasada mówi, że Antarktyda ma być wykorzystywana wyłącznie w celach pokojowych. Państwa współpracują tam w badaniach naukowych i wymieniają się ich wynikami.
Traktat zakazuje działań wojskowych, wybuchów jądrowych oraz usuwania odpadów promieniotwórczych. Nie rozstrzyga sporów o roszczenia terytorialne, a w czasie jego obowiązywania nie można zgłaszać nowych roszczeń do obszarów Antarktydy.
Ochronę środowiska wzmacniają kolejne umowy międzynarodowe. Szczególnie ważny jest zakaz wydobywania surowców mineralnych, poza badaniami naukowymi. Ostrożności wymagają również turystyka, transport i działalność stacji badawczych, aby nie zanieczyszczać wyjątkowo wrażliwej przyrody.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu