Surowce mineralne Polski i gospodarka
Geografia
Zestaw wyjaśnia, czym są surowce mineralne, gdzie występują w Polsce i jak wykorzystuje się je w gospodarce. Poznasz podział na surowce energetyczne, metaliczne, chemiczne i skalne oraz ich znaczenie dla przemysłu i życia codziennego.
1.Surowce mineralne
Naturalne składniki skorupy ziemskiej, które człowiek wydobywa i wykorzystuje w gospodarce, np. węgiel, rudy metali, sól, piasek lub gaz ziemny.
2.Surowce energetyczne
Surowce, z których uzyskuje się energię. W Polsce należą do nich przede wszystkim węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny.
3.Węgiel kamienny
Surowiec energetyczny wykorzystywany głównie do produkcji energii elektrycznej i ciepła oraz w przemyśle. Najważniejsze złoża leżą na Górnym Śląsku i w Lubelskiem Zagłębiu Węglowym.
4.Węgiel brunatny
Surowiec energetyczny o mniejszej wartości opałowej niż węgiel kamienny. Wydobywa się go zwykle metodą odkrywkową, m.in. w rejonie Bełchatowa, Konina i Turoszowa.
5.Kopalnia odkrywkowa
Miejsce wydobycia surowca z powierzchni ziemi lub z dużego, otwartego wyrobiska. Tak wydobywa się w Polsce między innymi węgiel brunatny, piasek i żwir.
6.Ropa naftowa
Ciekły surowiec energetyczny. Jest przerabiana na paliwa, takie jak benzyna i olej napędowy, a także służy do produkcji tworzyw sztucznych. Polskie złoża są niewielkie.
7.Gaz ziemny
Gazowy surowiec energetyczny stosowany do ogrzewania, gotowania oraz w przemyśle. Jego złoża występują głównie na Podkarpaciu i w zachodniej części Polski.
8.Rudy miedzi
Skały zawierające związki miedzi, z których otrzymuje się ten metal. Główne złoża i wydobycie znajdują się na Dolnym Śląsku, w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym.
9.Miedź
Metal dobrze przewodzący prąd elektryczny. Wykorzystuje się go między innymi do produkcji kabli, przewodów, urządzeń elektronicznych i rur.
10.Rudy cynku i ołowiu
Surowce metaliczne występujące głównie na Wyżynie Śląskiej. Cynk stosuje się np. do ochrony stali przed korozją, a ołów między innymi w akumulatorach.
11.Sól kamienna
Surowiec chemiczny używany w przemyśle chemicznym i spożywczym oraz do posypywania zimą dróg. Znane złoża są m.in. w Wieliczce, Bochni, Kłodawie i Inowrocławiu.
12.Siarka
Surowiec chemiczny stosowany m.in. do produkcji nawozów i kwasu siarkowego. Duże złoża występują w okolicach Tarnobrzega.
13.Surowce skalne
Skały wykorzystywane głównie w budownictwie i drogownictwie. Należą do nich m.in. wapienie, granity, bazalty, piaski, żwiry i gliny.
14.Wapienie
Skały wykorzystywane przede wszystkim do produkcji cementu i wapna. Ich ważne złoża występują na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i Lubelskiej.
15.Surowce nieodnawialne
Surowce, których zasoby mogą się wyczerpać, ponieważ ich powstawanie trwa bardzo długo. Należą do nich wszystkie paliwa kopalne, rudy metali i większość surowców skalnych.
16.Rekultywacja
Przywracanie wartości użytkowej terenom zniszczonym przez działalność człowieka, np. po zakończeniu wydobycia w kopalni odkrywkowej.
Notatka
Czym są surowce mineralne?
Surowce mineralne to naturalne bogactwa Ziemi wykorzystywane przez człowieka. Wydobywa się je w kopalniach, kamieniołomach i otworami wiertniczymi. Są potrzebne do produkcji energii, budowy domów i dróg, wytwarzania urządzeń, nawozów oraz wielu przedmiotów codziennego użytku.
W Polsce surowce rozmieszczone są nierównomiernie. O tym, gdzie występują, decyduje budowa geologiczna danego obszaru. Nie każdy znaleziony surowiec opłaca się wydobywać: znaczenie mają jego ilość, jakość, koszty wydobycia i wpływ na środowisko.
- energetyczne dostarczają energii
- metaliczne są źródłem metali
- chemiczne wykorzystuje przemysł chemiczny
- skalne służą głównie budownictwu
Zapamiętaj
Surowce mineralne są w większości nieodnawialne, ponieważ ich powstawanie trwa bardzo długo.
Surowce energetyczne
Najważniejszymi polskimi surowcami energetycznymi są węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny. Wykorzystuje się je w energetyce, ogrzewaniu, transporcie i przemyśle.
Węgiel kamienny wydobywa się przede wszystkim na Górnym Śląsku. Drugim obszarem jego występowania jest Lubelskie Zagłębie Węglowe. Węgiel brunatny zalega płycej niż kamienny, dlatego najczęściej wydobywa się go w kopalniach odkrywkowych. Ważne rejony to okolice Bełchatowa, Konina i Turoszowa.
Ropa naftowa i gaz ziemny mają w Polsce mniejsze znaczenie niż węgiel, ponieważ krajowe zasoby nie wystarczają na wszystkie potrzeby. Złoża gazu występują zwłaszcza na Podkarpaciu i w zachodniej Polsce. Ropę przerabia się na paliwa i tworzywa sztuczne, a gaz stosuje się m.in. do ogrzewania i gotowania.
Ważne
Wydobycie i spalanie paliw kopalnych może obciążać środowisko, dlatego ważne jest oszczędzanie energii oraz rozwój innych źródeł energii.
Surowce metaliczne i chemiczne
Największe znaczenie wśród surowców metalicznych mają rudy miedzi. Występują one na Dolnym Śląsku, w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym. Z rud otrzymuje się miedź, potrzebną np. do produkcji przewodów elektrycznych, kabli, urządzeń elektronicznych i rur. Wydobycie oraz przetwarzanie miedzi są ważne dla zatrudnienia i eksportu.
Na Wyżynie Śląskiej występują rudy cynku i ołowiu. Cynk wykorzystuje się między innymi do zabezpieczania stali przed rdzewieniem, a ołów stosuje się np. w akumulatorach.
Do surowców chemicznych należą sól kamienna i siarka. Sól kamienna wydobywana jest m.in. w Wieliczce, Bochni, Kłodawie i Inowrocławiu. Służy nie tylko jako przyprawa: jest też potrzebna w przemyśle chemicznym i do zimowego utrzymania dróg. Duże złoża siarki znajdują się w rejonie Tarnobrzega; siarka jest wykorzystywana m.in. przy produkcji nawozów i kwasu siarkowego.
Surowce skalne w budownictwie
Surowce skalne są bardzo ważne dla budownictwa i transportu. Należą do nich m.in. wapienie, granity, bazalty, piaski, żwiry i gliny. Są wykorzystywane przy budowie mieszkań, szkół, mostów, dróg i linii kolejowych.
Wapienie są podstawowym surowcem do produkcji cementu i wapna. Ich złoża występują m.in. na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i Wyżynie Lubelskiej. Granit i bazalt są trwałymi skałami używanymi jako materiał budowlany oraz kruszywo drogowe. Piasek i żwir są potrzebne do produkcji betonu, a glina jest wykorzystywana np. do produkcji cegieł.
Przykład
Beton użyty do budowy domu zawiera m.in. piasek, żwir, cement i wodę; cement produkuje się głównie z wapienia.
Znaczenie gospodarcze i ochrona środowiska
Surowce mineralne umożliwiają działanie wielu gałęzi gospodarki. Węgiel, gaz i ropa dostarczają energii. Miedź i inne metale są potrzebne przemysłowi. Sól i siarka trafiają do zakładów chemicznych, a skały budowlane pozwalają rozwijać infrastrukturę.
Wydobycie daje miejsca pracy i może wspierać rozwój regionu, ale powoduje też zmiany w krajobrazie. Kopalnie odkrywkowe zajmują duże powierzchnie, a wydobycie podziemne może wpływać na teren i zabudowę. Dlatego po zakończeniu eksploatacji prowadzi się rekultywację.
Rekultywacja może polegać na zalesieniu terenu, utworzeniu zbiornika wodnego, przygotowaniu obszaru pod rekreację albo inne bezpieczne wykorzystanie. Racjonalne gospodarowanie surowcami oznacza również ograniczanie strat, odzyskiwanie metali i materiałów oraz wykorzystywanie ich ponownie.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu