Kultura wysoka i popularna oraz sensy przekazów
Polski
Zestaw wyjaśnia różnice i związki między kulturą wysoką a popularną oraz uczy rozpoznawać przekazy jawne i ukryte. Pomaga świadomie analizować teksty kultury, reklamy, media i wypowiedzi publiczne.
1.Kultura wysoka
Obszar kultury związany zwykle z ambitną twórczością artystyczną, wymagającą od odbiorcy skupienia, wiedzy i interpretacji. Należą do niej m.in. literatura artystyczna, teatr, opera, muzyka klasyczna i sztuki plastyczne.
2.Kultura popularna
Kultura tworzona dla szerokiego kręgu odbiorców, łatwo dostępna i rozpowszechniana głównie przez media oraz rynek. Obejmuje np. seriale, muzykę rozrywkową, gry, komiksy, programy rozrywkowe i treści internetowe.
3.Przekaz jawny
Sens wyrażony wprost, dosłownie i łatwy do odczytania bez szczególnej interpretacji. Przykładem jest informacja o cenie produktu lub bezpośrednie polecenie w reklamie.
4.Przekaz ukryty
Sens niewypowiedziany wprost, który odbiorca odczytuje z kontekstu, obrazu, doboru słów, symboli, skojarzeń lub sposobu przedstawienia bohaterów i zdarzeń.
5.Odbiorca aktywny
Odbiorca, który nie przyjmuje komunikatu bezrefleksyjnie, lecz interpretuje go, sprawdza źródło, rozpoznaje intencję nadawcy i ocenia użyte środki perswazji.
6.Perswazja
Działanie językowe lub pozajęzykowe mające przekonać odbiorcę do określonej opinii, postawy albo decyzji. Może wykorzystywać argumenty, emocje, autorytet lub atrakcyjny obraz.
7.Manipulacja
Niejawne lub nieuczciwe wpływanie na odbiorcę w celu osiągnięcia korzyści. Może polegać na selekcji faktów, wywoływaniu lęku, sugerowaniu fałszywych wniosków albo ukrywaniu ważnych informacji.
8.Stereotyp językowy
Uproszczony, utrwalony społecznie sposób mówienia o grupie, zjawisku lub osobie. Stereotyp może prowadzić do niesprawiedliwych ocen, ponieważ pomija różnorodność i indywidualne cechy.
9.Symbol
Znak lub element utworu, który poza znaczeniem dosłownym ma znaczenie dodatkowe, odczytywane w kontekście kulturowym i całego dzieła. Nie jest jedynie prostym zamiennikiem jednego pojęcia.
10.Intertekstualne nawiązanie
Odwołanie w tekście kultury do innego utworu, motywu, postaci lub rozpoznawalnego stylu. Może wzbogacać sens dzieła i być obecne zarówno w kulturze wysokiej, jak i popularnej.
Notatka
Dwa obiegi kultury
Kultura wysoka i kultura popularna to dwa użyteczne sposoby opisywania zjawisk kulturowych. Nie należy jednak traktować ich jako prostego podziału na kulturę „lepszą” i „gorszą”. Każdy utwór warto oceniać osobno: ze względu na temat, sposób wykonania, użyte środki artystyczne oraz wpływ na odbiorcę.
Kultura wysoka jest tradycyjnie wiązana z twórczością artystyczną wymagającą skupienia, kompetencji kulturowych i samodzielnej interpretacji. Jej przykładem mogą być dzieła literackie, spektakle teatralne, opera, muzyka klasyczna czy malarstwo prezentowane w muzeach. Odbiór nie musi być łatwy ani natychmiastowy.
Kultura popularna jest kierowana do szerokiej publiczności, łatwo dostępna i często rozpowszechniana przez media, internet oraz rynek. Należą do niej między innymi seriale, filmy rozrywkowe, muzyka popularna, gry, komiksy i treści tworzone w mediach społecznościowych.
Ważne
Popularność utworu nie przesądza ani o jego niskiej, ani o jego wysokiej wartości artystycznej.
Różnice i wzajemne wpływy
Różnice między obiegami kultury dotyczą przede wszystkim sposobu dystrybucji, przewidywanego odbiorcy oraz dominujących celów. Twórczość popularna bywa nastawiona na szybkie zainteresowanie odbiorcy, rozrywkę i szeroki zasięg. Twórczość wysoka częściej stawia na pogłębioną refleksję, eksperyment artystyczny lub dialog z tradycją. Są to jednak tendencje, a nie niezmienne reguły.
Granice między nimi są płynne. Współczesny film, serial, piosenka lub gra mogą wykorzystywać motywy biblijne, antyczne albo literackie. Z kolei dzieła należące dawniej do kultury wysokiej mogą trafiać do masowego odbiorcy dzięki ekranizacjom, adaptacjom i internetowi.
- W analizie pytaj, do kogo kierowany jest utwór i jakimi środkami zdobywa uwagę.
- Zauważaj, czy utwór odwołuje się do znanych motywów, postaci lub symboli.
- Oddzielaj własne upodobania od oceny argumentowanej cechami dzieła.
Przykład
Serial wykorzystujący motyw konfliktu władzy, winy i kary może czerpać z tradycji literackiej, choć należy do kultury popularnej.
Przekaz jawny i ukryty
Przekaz jawny to informacja podana wprost. W ogłoszeniu będzie to na przykład termin wydarzenia, w artykule informacyjnym — opis faktów, a w reklamie — nazwa i cena produktu. Jego odczytanie zwykle nie wymaga daleko idącej interpretacji.
Przekaz ukryty nie zostaje wyrażony bezpośrednio. Odbiorca rozpoznaje go dzięki kontekstowi, doborowi słów, obrazom, muzyce, zachowaniu postaci, kontrastom i skojarzeniom kulturowym. Ukryty sens może być budowany przez symbol, ironię, sugestię lub przemilczenie.
Aby poprawnie interpretować przekaz, trzeba odróżnić to, co tekst rzeczywiście pokazuje lub mówi, od wniosku, który na tej podstawie formułujemy. Wniosek powinien mieć oparcie w konkretnych elementach komunikatu, a nie tylko w osobistym skojarzeniu odbiorcy.
Zapamiętaj
Sens ukryty należy uzasadnić: wskaż element komunikatu, a następnie wyjaśnij, jaki wniosek z niego wynika.
Perswazja, manipulacja i krytyczny odbiór
Perswazja ma skłonić odbiorcę do przyjęcia opinii albo wykonania określonego działania. Jest obecna w reklamie, przemówieniu, kampanii społecznej i wypowiedzi argumentacyjnej. Może wykorzystywać rzeczowe argumenty, ale także emocje, atrakcyjny wizerunek, powtórzenia czy odwołanie do autorytetu.
Manipulacja polega na nieuczciwym wpływaniu na odbiorcę. Może wykorzystywać selekcję faktów, pomijanie niewygodnych informacji, wywoływanie lęku, presję grupy lub stereotypy. Szczególnej ostrożności wymaga mieszanie wiadomości z komentarzem: wiadomość ma informować o faktach, komentarz je ocenia lub interpretuje.
Krytyczny odbiorca ustala, kto jest nadawcą, jaki ma cel, do kogo kieruje komunikat i na jakich źródłach się opiera. Sprawdza również, czy emocjonalne hasło nie zastępuje argumentu oraz czy obraz grupy ludzi nie opiera się na uproszczeniu.
Ważne
Nie utożsamiaj sugestywnego obrazu lub hasła reklamowego z dowodem na prawdziwość przekazywanej obietnicy.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu