Etyka i etykieta wypowiedzi
Polski
Zestaw wyjaśnia zasady kultury języka, etyki komunikacji i etykiety wypowiedzi w sytuacjach oficjalnych oraz codziennych. Pomaga rozpoznawać naruszenia norm grzecznościowych, unikać manipulacji i budować wypowiedzi szanujące rozmówcę.
1.Kultura języka
Świadome i poprawne posługiwanie się językiem, dostosowane do sytuacji, odbiorcy i celu wypowiedzi. Obejmuje dbałość o normy językowe, jasność, stosowność oraz szacunek wobec rozmówcy.
2.Etyka wypowiedzi
Zasady odpowiedzialnego komunikowania się. Wymaga szacunku dla godności drugiej osoby, uczciwości, unikania krzywdzenia, świadomej manipulacji, poniżania i rozpowszechniania nieprawdziwych informacji.
3.Etykieta językowa
Zbiór społecznie przyjętych zasad grzecznego zachowania w komunikacji. Dotyczy między innymi powitań, pożegnań, próśb, podziękowań, przeprosin, zwracania się do innych i form oficjalnych.
4.Norma językowa
Zbiór uznanych przez użytkowników języka zasad poprawnego używania form, wyrazów i konstrukcji. Jej przestrzeganie zwiększa zrozumiałość oraz wiarygodność wypowiedzi.
5.Stosowność wypowiedzi
Dopasowanie języka, tonu, formy i treści do sytuacji komunikacyjnej, relacji między rozmówcami, tematu oraz celu. Inaczej mówi się do kolegi, inaczej podczas rozmowy kwalifikacyjnej.
6.Oficjalna forma adresatywna
Grzecznościowy sposób zwracania się do osoby w sytuacji formalnej, zwykle z użyciem form „pan”, „pani”, „państwo” oraz odpowiednich tytułów, jeśli są uzasadnione sytuacją.
7.Tytułowanie
Zwracanie się do rozmówcy z użyciem właściwego tytułu lub funkcji, na przykład „Pani Profesor”, „Panie Dyrektorze”. Powinno być zgodne z sytuacją i nie może mieć charakteru ironicznego.
8.Zasada szacunku
Nakaz traktowania rozmówcy jako osoby mającej godność i prawo do własnego zdania. Wyklucza wyzwiska, ośmieszanie, pogardę, uprzedmiotowienie i atakowanie cech niezwiązanych z tematem rozmowy.
9.Zasada współpracy komunikacyjnej
Dążenie do tego, aby rozmowa była zrozumiała i rzeczowa. Wymaga przekazywania informacji na temat, formułowania komunikatów jasno oraz uwzględniania możliwości odbiorcy.
10.Manipulacja językowa
Celowe oddziaływanie na odbiorcę w sposób ukryty lub nieuczciwy, aby skłonić go do określonej opinii albo działania. Może wykorzystywać emocje, półprawdy, stereotypy i nieprecyzyjne słownictwo.
11.Dezinformacja
Rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd treści, które mogą zniekształcić obraz rzeczywistości. Odbiorca powinien sprawdzać źródło, autora, datę i potwierdzenie informacji.
12.Argument ad personam
Pozamerytoryczny chwyt polegający na atakowaniu osoby zamiast odnoszenia się do jej argumentów. Nie dowodzi fałszywości stanowiska i narusza zasady rzeczowej dyskusji.
13.Eufemizm
Łagodniejsze określenie używane zamiast słowa mogącego brzmieć ostro, przykro lub dosadnie. Może służyć taktowi, ale bywa też wykorzystywany do ukrywania niewygodnych faktów.
14.Netetykieta
Zasady kulturalnego i odpowiedzialnego zachowania w komunikacji internetowej. Obejmuje szacunek wobec innych, niepublikowanie cudzych danych bez zgody, unikanie hejtu i weryfikowanie informacji.
Notatka
Kultura języka jako świadome porozumiewanie się
Kultura języka nie ogranicza się do bezbłędnej ortografii, wymowy czy odmiany wyrazów. Oznacza również świadome dobieranie słów tak, aby wypowiedź była jasna, zrozumiała i odpowiednia do okoliczności.
O jakości komunikatu decydują między innymi: jego zgodność z normą językową, zrozumiałość, rzeczowość oraz stosowność. Należy uwzględnić temat, cel rozmowy, relację między nadawcą a odbiorcą oraz sytuację: prywatną, szkolną, urzędową czy internetową.
Ważne
Wypowiedź może być poprawna gramatycznie, ale niekulturalna, jeśli obraża, lekceważy albo poniża odbiorcę.
Dbałość o kulturę języka zwiększa wiarygodność nadawcy. Nie oznacza jednak używania przesadnie trudnych słów. Język ma przede wszystkim umożliwiać porozumienie, a nie demonstrować przewagę nad rozmówcą.
Etyka wypowiedzi
Etyka wypowiedzi dotyczy odpowiedzialności za słowa i ich skutki. Jej podstawą jest szacunek dla godności drugiego człowieka, uczciwość oraz gotowość do rozmowy, a nie do upokarzania przeciwnika.
Etyczna komunikacja wymaga, aby:
- nie przypisywać innym poglądów, których nie wyrazili;
- nie rozpowszechniać niesprawdzonych informacji;
- nie stosować wyzwisk, pogardy i mowy nienawiści;
- krytykować stanowisko lub zachowanie, a nie wartość człowieka;
- przyznawać się do błędu, gdy okaże się, że przekazana informacja była nieprawdziwa.
Manipulacja językowa polega na ukrytym, nieuczciwym wpływaniu na odbiorcę. Może wykorzystywać silne emocje, półprawdy, stereotypy lub celowo nieprecyzyjne określenia. Z kolei dezinformacja to przekazywanie treści fałszywych albo wprowadzających w błąd.
Zapamiętaj
Rzetelna wypowiedź oddziela fakty od opinii i pozwala odbiorcy rozpoznać źródło informacji.
Etykieta językowa w relacjach oficjalnych i prywatnych
Etykieta językowa to zbiór zwyczajów regulujących uprzejme zachowanie słowne. Obejmuje powitania, pożegnania, podziękowania, przeprosiny, składanie życzeń, prośby oraz sposoby zwracania się do innych osób.
W sytuacji oficjalnej stosuje się formy adresatywne takie jak „pan”, „pani”, „państwo”, a gdy sytuacja to uzasadnia także tytuły i funkcje, na przykład „Pani Dyrektor” lub „Panie Profesorze”. Warto zachować uprzejmy, rzeczowy ton i unikać nadmiernej poufałości.
Prośba powinna dawać odbiorcy możliwość wyboru. Zamiast rozkazu „Wyślij mi notatki” lepiej powiedzieć: „Czy mógłbyś przesłać mi notatki?”. Podziękowanie i przeprosiny powinny być konkretne oraz szczere.
Przykład
W e-mailu do nauczyciela odpowiednie będą zwroty „Szanowna Pani”, „zwracam się z prośbą” i „z poważaniem”, a nie „Hej” czy „Odpisz szybko”.
Dyskusja, spór i argumentacja
Dyskusja służy wspólnemu rozważeniu problemu i wymianie argumentów. Jej celem nie musi być pokonanie rozmówcy, lecz lepsze zrozumienie sprawy. Spór może być rzeczowy, jeśli strony odnoszą się do tez i uzasadniają swoje stanowiska. Kłótnia pojawia się wtedy, gdy emocje, wzajemne oskarżenia i ataki zastępują argumenty.
Warto odróżniać argument od chwytu pozamerytorycznego. Argument ad personam polega na zaatakowaniu osoby zamiast jej poglądu, na przykład przez wytykanie cech charakteru, wieku lub wyników w nauce. Taki zabieg nie obala stanowiska rozmówcy.
W rozmowie pomagają sformułowania: „Rozumiem ten punkt widzenia, jednak…”, „Nie zgadzam się, ponieważ…”, „Czy możesz podać źródło tej informacji?”. Pozwalają one wyrazić sprzeciw bez naruszania zasad szacunku.
Dopuszczalna jest stanowczość, lecz nie agresja. Należy też słuchać drugiej strony, nie przerywać jej i nie zmieniać tematu tylko po to, aby uniknąć niewygodnej odpowiedzi.
Takt językowy i komunikacja w internecie
Takt językowy polega na takim formułowaniu wypowiedzi, aby przekazać potrzebną treść bez niepotrzebnego ranienia odbiorcy. Pomocne bywają eufemizmy, czyli łagodniejsze określenia. Trzeba jednak uważać, ponieważ eufemizm może także zacierać sens i ukrywać odpowiedzialność za trudne fakty.
W internecie obowiązują zasady netetykiety. Należy pamiętać, że komunikat opublikowany w sieci może zostać zapisany, rozpowszechniony i odczytany poza pierwotnym kontekstem. Anonimowość nie zwalnia z odpowiedzialności za słowa.
W komunikacji online warto:
- weryfikować informacje przed udostępnieniem;
- nie publikować cudzych zdjęć, danych ani wiadomości bez zgody;
- unikać hejtu, wyśmiewania i obraźliwych komentarzy;
- nie pisać całych komunikatów wielkimi literami, ponieważ bywa to odbierane jako krzyk;
- reagować na treść argumentów, a nie na osobę autora.
Kulturalna wypowiedź nie oznacza rezygnacji z własnego zdania. Oznacza wyrażanie go jasno, uczciwie i z poszanowaniem praw innych osób.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu