Ukształtowanie powierzchni Europy

Termin ukształtowanie powierzchni oznacza wygląd terenu na danym obszarze. Chodzi o to, gdzie występują niziny, wyżyny, góry i kotliny, jak są rozmieszczone oraz czym się od siebie różnią. W geografii mówi się też o rzeźbie terenu.

Europa jest kontynentem bardzo zróżnicowanym. Są tu zarówno rozległe tereny płaskie, jak i wysokie pasma górskie. Dzięki temu krajobrazy Europy są bardzo różne: od szerokich nizin na wschodzie po strome góry na południu.

Niziny to obszary położone nisko, zwykle do 200 m nad poziomem morza. Są najczęściej rozległe i dość płaskie. Wyżyny leżą wyżej, zwykle od 200 do 500 m nad poziomem morza. Teren na wyżynach może być falisty lub pagórkowaty.

Góry to obszary wysokie, o stromych stokach i dużych różnicach wysokości. W górach teren szybko się zmienia, dlatego często występują tam doliny i wysokie szczyty. Kotliny to obniżenia terenu otoczone wyższymi obszarami.

W Europie spotykamy wszystkie te formy. To sprawia, że kontynent nie jest ani całkiem płaski, ani całkiem górzysty.

• nizina: nisko i zwykle płasko
• wyżyna: wyżej, ale nie tak stromo jak w górach
• góry: wysoko i stromo
• kotlina: obniżenie otoczone wyżej położonym terenem

W Europie można zauważyć pewną prawidłowość. Na północy i wschodzie kontynentu przeważają niziny. Największą z nich jest Nizina Wschodnioeuropejska, która zajmuje ogromny obszar. Dzięki temu duża część wschodniej Europy ma teren równinny lub lekko falisty.

Na południu Europy dominują góry. To tam znajdują się najwyższe pasma i najbardziej strome obszary. Między terenami nizinnymi a górami występują też wyżyny i kotliny.

Taki układ sprawia, że Europa ma bardzo różnorodny krajobraz. W jednych regionach łatwo budować drogi i duże miasta, a w innych warunki są trudniejsze przez strome stoki i duże wysokości.

Najwyższymi i najbardziej znanymi górami Europy są Alpy. Leżą w południowej części kontynentu. Ich najwyższym szczytem jest Mont Blanc. Alpy są przykładem wysokich gór o dużych różnicach wysokości.

Ważne są także Karpaty, które leżą w środkowej i południowo-wschodniej Europie. Część Karpat znajduje się również w Polsce. Pireneje oddzielają Półwysep Iberyjski od reszty Europy. Apeniny przebiegają przez obszar Włoch, czyli przez Półwysep Apeniński. Na północy znajdują się Góry Skandynawskie.

Na wschodzie leży Ural, który uznaje się za umowną granicę między Europą a Azją.

Europa ma silnie rozwiniętą linię brzegową. Oznacza to, że granica między lądem a morzem jest bardzo urozmaicona. Występuje tu wiele półwyspów, wysp, zatok i mórz.

Półwysep to część lądu otoczona wodą z trzech stron, ale połączona z lądem stałym. Wyspa jest otoczona wodą ze wszystkich stron. Taka budowa wybrzeży sprawia, że wiele miejsc w Europie ma łatwy dostęp do morza.

Rozwinięta linia brzegowa miała duże znaczenie dla życia ludzi. Ułatwiała żeglugę, handel, rybołówstwo i kontakty między krajami. To jedna z cech, która wyróżnia Europę na tle innych kontynentów.

Przy nauce warto korzystać z mapy fizycznej Europy. Najpierw odszukaj niziny, potem wyżyny, a na końcu główne pasma górskie. Zwróć uwagę, że wysokie góry skupiają się głównie na południu kontynentu.

Dobrze jest też zapamiętać przykłady: Alpy, Karpaty, Pireneje, Apeniny, Góry Skandynawskie i Ural. Ważne jest nie tylko ich nazwanie, ale też przybliżone położenie. Na sprawdzianie często trzeba rozpoznać pasmo na mapie albo wskazać, w której części Europy leży.

• wschód Europy: rozległe niziny
• południe Europy: wysokie góry
• Europa: bardzo urozmaicona linia brzegowa
• Ural: umowna granica Europy i Azji