Strefy oświetlenia Ziemi i klimat

Strefy oświetlenia Ziemi to pasy na powierzchni naszej planety, które różnią się ilością ciepła i światła otrzymywanego od Słońca. Ten podział wynika z kulistego kształtu Ziemi oraz z tego, że promienie słoneczne nie wszędzie padają tak samo. W jednych miejscach padają bardziej pionowo, a w innych bardzo ukośnie.

Im większy jest kąt padania promieni słonecznych, tym silniej nagrzewa się powierzchnia Ziemi. Dlatego okolice równika są zwykle cieplejsze niż obszary położone blisko biegunów. To właśnie różnice w oświetleniu są jedną z głównych przyczyn powstawania różnych klimatów na świecie.

Na Ziemi wyróżniamy pięć stref oświetlenia: jedną międzyzwrotnikową, dwie umiarkowane i dwie podbiegunowe. Układają się one pasami równoleżnikowymi od równika w stronę biegunów.

Strefa międzyzwrotnikowa leży między Zwrotnikiem Raka a Zwrotnikiem Koziorożca. Dociera tam dużo energii słonecznej, dlatego przez cały rok jest tam na ogół ciepło.

Dwie strefy umiarkowane znajdują się między zwrotnikami a kołami podbiegunowymi. Oświetlenie jest tam mniejsze niż w strefie gorącej, dlatego temperatury są niższe i wyraźniej zaznaczają się pory roku.

Dwie strefy podbiegunowe leżą za kołami podbiegunowymi, blisko biegunów. Słońce świeci tam nisko nad horyzontem, więc powierzchnia nagrzewa się słabo.

Ruch obiegowy Ziemi wokół Słońca oraz nachylenie osi Ziemi sprawiają, że w ciągu roku zmienia się wysokość Słońca nad horyzontem. Z tego powodu różne miejsca na Ziemi są w różnych porach roku inaczej oświetlone.

W strefie umiarkowanej zmiany te są dobrze widoczne, dlatego występują tam pory roku. Latem Słońce świeci wyżej i dzień jest dłuższy, a zimą świeci niżej i dzień jest krótszy. W strefach podbiegunowych mogą pojawiać się niezwykłe zjawiska: dzień polarny i noc polarna.

Strefy oświetlenia są więc związane z tym, jak długo i jak mocno Słońce ogrzewa dany obszar w ciągu roku. To ma duży wpływ na temperaturę powietrza i warunki życia ludzi, roślin i zwierząt.

Strefy klimatyczne to obszary Ziemi o podobnych warunkach pogodowych powtarzających się przez wiele lat. Najważniejsze cechy klimatu to temperatura powietrza i opady. Na klimat wpływa wiele czynników, ale na tym poziomie bardzo ważny jest związek z ilością energii słonecznej.

Tam, gdzie przez cały rok dociera dużo promieniowania słonecznego, zwykle jest cieplej. Tam, gdzie dociera go mało, klimat jest chłodniejszy. Dlatego układ stref klimatycznych w dużym stopniu nawiązuje do układu stref oświetlenia.

Nie znaczy to jednak, że granice obu podziałów zawsze są identyczne. Klimat zależy też od innych czynników, na przykład od bliskości mórz i oceanów czy wysokości nad poziomem morza. Mimo to ilość energii słonecznej jest podstawą do zrozumienia ogólnego układu klimatów na Ziemi.

Najprostsza zależność jest taka: najwięcej ciepła otrzymuje strefa międzyzwrotnikowa, więc zwykle występują tam gorące klimaty. W strefach umiarkowanych ilość energii słonecznej jest średnia, dlatego klimaty są łagodniejsze, a zmiany między porami roku są wyraźne. W strefach podbiegunowych dociera najmniej energii, więc dominują klimaty bardzo chłodne.

Tę zależność można łatwo zapamiętać: od równika ku biegunom maleje ilość energii słonecznej, a razem z nią zwykle spada temperatura. Dlatego klimat staje się coraz chłodniejszy.

Na mapie warto umieć wskazać równik, zwrotniki i koła podbiegunowe, bo to one pomagają określić strefy oświetlenia. Gdy widzisz obszar położony blisko równika, możesz wnioskować, że otrzymuje dużo energii słonecznej. Gdy leży blisko bieguna, będzie ogrzewany słabo.

Na sprawdzianie często trzeba połączyć położenie geograficzne z klimatem. Jeśli jakieś miejsce leży między zwrotnikami, należy pamiętać o dużym nasłonecznieniu. Jeśli leży w strefie umiarkowanej, warto wspomnieć o wyraźnych porach roku. Jeśli za kołem podbiegunowym, trzeba pamiętać o małym kącie padania promieni i możliwości występowania dnia oraz nocy polarnej.

Najważniejszy wniosek jest prosty: strefy oświetlenia Ziemi pomagają zrozumieć, dlaczego na różnych obszarach świata panują różne strefy klimatyczne.