Reported Speech w liceum
Angielski
Zestaw wyjaśnia, czym jest mowa zależna w języku angielskim i jak poprawnie przekształcać zdania oznajmujące, pytania, polecenia oraz prośby. Znajdziesz tu najważniejsze zmiany czasów, zaimków i określeń czasu, a także typowe pułapki spotykane na sprawdzianach i maturze.
1.reported speech
Mowa zależna to sposób przekazywania czyjejś wypowiedzi bez cytowania jej dosłownie. Zamiast przytaczać słowa w cudzysłowie, relacjonujemy ich treść, zwykle po czasownikach takich jak say, tell czy ask.
2.direct speech
Mowa niezależna to dosłowne przytoczenie czyjejś wypowiedzi, zwykle w cudzysłowie, np. "I am tired". Jest punktem wyjścia do tworzenia mowy zależnej.
3.backshift
Backshift to cofnięcie czasu gramatycznego, które często pojawia się w mowie zależnej, gdy czasownik wprowadzający jest w przeszłości. Na przykład Present Simple często zmienia się na Past Simple, a Present Perfect na Past Perfect.
4.reporting verb
To czasownik wprowadzający wypowiedź w mowie zależnej, np. say, tell, ask, explain, promise. Od jego znaczenia zależy często budowa całego zdania.
5.say
Say oznacza „powiedzieć”. W mowie zależnej zwykle nie łączy się bezpośrednio z osobą bez przyimka: He said that he was busy. Jeśli wskazujemy odbiorcę, częściej używamy tell.
6.tell
Tell oznacza „powiedzieć komuś” i wymaga dopełnienia oznaczającego osobę, np. She told me that she was late. Nie używamy tell bez wskazania odbiorcy w tym typie konstrukcji szkolnej.
7.that
That często wprowadza zdanie w mowie zależnej po wypowiedzi oznajmującej, np. He said that he was tired. W języku codziennym można je pominąć, ale w ćwiczeniach szkolnych często się je zostawia.
8.reported statements
Są to zdania oznajmujące przekształcone do mowy zależnej. Najczęściej używamy konstrukcji z say lub tell oraz odpowiednio zmieniamy czas, zaimki i określenia czasu lub miejsca.
9.reported questions
Pytania w mowie zależnej po czasownikach ask, wonder, want to know mają szyk zdania oznajmującego, a nie pytającego. Nie stosujemy w nich operatora do, does, did ani inwersji.
10.yes/no questions
Pytania zamknięte w mowie zależnej wprowadza się zwykle za pomocą if lub whether, np. He asked if I was ready. Obie formy są poprawne w szkolnym ujęciu.
11.wh-questions
Pytania szczegółowe w mowie zależnej zachowują wyraz pytający, np. what, where, why, when, ale zmieniają szyk na oznajmujący: She asked where I lived.
12.reported commands
Polecenia i prośby w mowie zależnej tworzymy zwykle przez tell lub ask + dopełnienie + to-infinitive, np. The teacher told us to open our books.
13.negative commands
Zakazy i polecenia przeczące tworzymy zwykle przez tell lub ask + dopełnienie + not to + bezokolicznik, np. Mum told me not to be late.
14.time and place changes
W mowie zależnej często zmieniają się określenia czasu i miejsca, np. now na then, today na that day, tomorrow na the next day, here na there. Zmiana zależy od kontekstu wypowiedzi.
15.pronoun changes
Przy przejściu do mowy zależnej często trzeba zmienić zaimki osobowe i dzierżawcze, aby pasowały do nowej perspektywy, np. I na he lub she, my na his lub her.
16.brak backshiftu
Cofnięcie czasu nie jest konieczne zawsze. Często nie zmieniamy czasu, gdy informacja nadal jest prawdziwa, dotyczy faktu ogólnego lub gdy czasownik wprowadzający jest w teraźniejszości, np. She says she is tired.
Notatka
Czym jest mowa zależna
Mowa zależna (reported speech) służy do przekazywania tego, co ktoś powiedział, zapytał albo kazał zrobić, ale bez cytowania słów dokładnie tak, jak padły. Przeciwieństwem jest mowa niezależna (direct speech), czyli dosłowny cytat w cudzysłowie.
W praktyce szkolnej mowa zależna pojawia się bardzo często w zadaniach gramatycznych. Trzeba wtedy nie tylko usunąć cudzysłów, ale też poprawnie dobrać czasownik wprowadzający, zmienić szyk zdania, a często także dopasować czas gramatyczny, zaimki i określenia czasu lub miejsca.
Najczęstsze czasowniki wprowadzające to say, tell i ask. Uczniowie często mylą ich użycie, dlatego warto od początku pamiętać, że znaczenie całego zdania zależy od tego, czy relacjonujemy oznajmienie, pytanie, prośbę czy polecenie.
Zapamiętaj
Reported speech to nie tylko zmiana formy zdania, ale także zmiana perspektywy: kto mówił, do kogo i kiedy.
Zdania oznajmujące: say, tell i backshift
Przy zdaniach oznajmujących najczęściej używamy say albo tell. Po say zwykle podajemy samą treść wypowiedzi, np. He said that he was tired. Po tell zwykle musimy wskazać odbiorcę, np. She told me that she was tired.
Gdy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym, często zachodzi backshift, czyli cofnięcie czasu gramatycznego. Typowe zmiany to:
- Present Simple → Past Simple
- Present Continuous → Past Continuous
- Present Perfect → Past Perfect
- Past Simple → Past Perfect
- will → would
- can → could
Spójnik that często wprowadza treść zdania zależnego. W języku codziennym bywa pomijany, ale w zadaniach szkolnych jego użycie jest bardzo bezpieczne.
Ważne
Najczęstszy błąd to konstrukcje typu „said me”. W standardowym szkolnym użyciu mówimy raczej „told me” albo „said that...”.
Zmiany zaimków oraz określeń czasu i miejsca
W reported speech trzeba patrzeć nie tylko na czas, ale też na zaimki osobowe i dzierżawcze. Jeżeli ktoś powiedział: "I like my room", po przekształceniu może powstać zdanie: He said that he liked his room. Zmieniamy więc I na he lub she, a my na his lub her, zgodnie z sensem.
Często zmieniają się też określenia czasu i miejsca. Typowe pary to:
- now → then
- today → that day
- tomorrow → the next day
- yesterday → the day before
- here → there
- this → that
Nie wolno jednak traktować tych zmian mechanicznie. Najważniejszy jest kontekst. Jeśli relacjonujemy wypowiedź bardzo szybko albo sytuacja się nie zmieniła, niektóre elementy mogą pozostać bez zmian.
Przykład
"I will see you tomorrow," Ann said. → Ann said that she would see me the next day.
Pytania w mowie zależnej
Przy pytaniach zależnych najczęściej używamy czasownika ask. Najważniejsza zasada brzmi: po przekształceniu pytanie ma szyk zdania oznajmującego, a nie pytającego. Nie używamy więc inwersji ani operatorów do, does, did.
Pytania typu yes/no wprowadza się za pomocą if albo whether, np. He asked if I was ready. Pytania szczegółowe zachowują wyraz pytający, np. what, where, why, when, ale dalej mają zwykły szyk zdania: She asked where I lived.
Ważne jest też cofnięcie czasu, jeśli wymaga tego kontekst. Na przykład: "Where do you live?" → He asked where I lived. Częstym błędem jest pozostawienie formy „where do I live” lub „where did I live”, czyli zachowanie szyku pytającego.
Pamiętaj, że zdanie po ask nie jest już samodzielnym pytaniem zapisanym tak jak w mowie niezależnej, tylko częścią większego zdania.
Polecenia, prośby i zakazy
Polecenia i prośby przekształcamy inaczej niż oznajmienia czy pytania. Najczęściej używamy konstrukcji tell/ask + osoba + to + bezokolicznik. Na przykład: The teacher said, "Open your books." → The teacher told us to open our books.
Jeśli wypowiedź jest zakazem lub poleceniem przeczącym, używamy formy not to. Przykład: Mum said, "Don't be late." → Mum told me not to be late.
Zwykle tell pojawia się przy wyraźnym poleceniu, a ask przy prośbie. Sens zdania jest więc bardzo ważny. Nie tłumaczymy mechanicznie każdego „powiedział” jako said, bo wtedy konstrukcja może być niepoprawna.
W zadaniach maturalnych i sprawdzianowych często bada się właśnie to, czy uczeń rozpoznaje rodzaj wypowiedzi: informację, pytanie, prośbę czy rozkaz. Od tego zależy poprawna budowa całego zdania.
Kiedy nie trzeba cofać czasu
Choć backshift jest bardzo ważny, nie zawsze jest obowiązkowy. Jeżeli czasownik wprowadzający stoi w teraźniejszości, zwykle nie cofamy czasu, np. She says that she is tired. Podobnie może być wtedy, gdy wypowiedź nadal jest aktualna albo wyraża fakt ogólny.
Przykładowo zdanie o prawdzie ogólnej może pozostać w czasie teraźniejszym: The teacher said that water boils at degrees. W ten sposób podkreślamy, że informacja jest nadal prawdziwa.
Na poziomie licealnym najważniejsze jest rozumienie reguły podstawowej i umiejętność zauważenia wyjątków opartych na sensie wypowiedzi. Lepiej myśleć o znaczeniu niż działać automatycznie według jednego schematu.
Ważne
Najpierw ustal rodzaj wypowiedzi i kontekst, a dopiero potem zmieniaj czas. Sama mechaniczna zamiana form często prowadzi do błędów.
Jak ćwiczyć i na co uważać na sprawdzianie
Przy rozwiązywaniu zadań warto działać etapami. Najpierw znajdź czasownik wprowadzający, potem ustal, czy masz oznajmienie, pytanie, prośbę czy polecenie. Następnie sprawdź, czy trzeba zmienić czas, zaimki oraz określenia czasu i miejsca.
Najczęstsze błędy uczniów to:
- używanie said me zamiast told me
- zostawianie szyku pytającego po ask
- brak zmiany zaimków, np. pozostawienie I zamiast he/she
- brak zmiany tomorrow, today, here i podobnych określeń
- mylenie polecenia z pytaniem
Na maturze i w szkole reported speech bywa sprawdzane zarówno w zadaniach typowo gramatycznych, jak i w zadaniach na transformacje zdań. Dlatego trzeba znać nie tylko teorię, ale też umieć szybko rozpoznać schemat przekształcenia.
Dobra praktyka to porównywanie dwóch wersji zdania: najpierw mowy niezależnej, potem zależnej. W ten sposób łatwo zauważyć, co dokładnie się zmieniło i dlaczego.
Quizy w tym zestawie
28 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu