Rynek pracy i zatrudnienie w Polsce
Geografia
Zestaw wyjaśnia, jak wygląda struktura zatrudnienia w Polsce, czym jest bezrobocie i od czego zależy sytuacja na rynku pracy. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, zależności przestrzenne oraz przykłady typowe dla nauki w liceum i przygotowania do sprawdzianu lub matury.
1.struktura zatrudnienia
Podział pracujących według działów gospodarki lub sektorów: rolnictwa, przemysłu i usług. Pokazuje poziom rozwoju gospodarczego kraju oraz kierunki zmian zachodzących w gospodarce.
2.sektor I gospodarki
Sektor obejmujący rolnictwo, leśnictwo i rybactwo. W krajach słabiej rozwiniętych zatrudnia zwykle większą część ludności niż w krajach wysoko rozwiniętych.
3.sektor II gospodarki
Sektor obejmujący przemysł i budownictwo. W Polsce jego znaczenie jest nadal duże, choć w długim okresie rośnie rola usług.
4.sektor III gospodarki
Sektor usług, obejmujący m.in. handel, transport, edukację, ochronę zdrowia, finanse i usługi informacyjne. Współcześnie ma największy udział w zatrudnieniu w Polsce.
5.rynek pracy
Ogół relacji między pracownikami poszukującymi zatrudnienia a pracodawcami oferującymi miejsca pracy. Na rynku pracy spotykają się podaż pracy i popyt na pracę.
6.podaż pracy
Liczba osób gotowych podjąć pracę za określone wynagrodzenie. Zależy m.in. od liczby ludności w wieku produkcyjnym, wykształcenia i aktywności zawodowej.
7.popyt na pracę
Zapotrzebowanie pracodawców na pracowników o określonych kwalifikacjach. Wzrasta zwykle wraz z rozwojem gospodarczym i inwestycjami.
8.bezrobocie
Zjawisko polegające na tym, że część osób zdolnych i gotowych do pracy nie ma zatrudnienia mimo jego poszukiwania. Jest ważnym miernikiem sytuacji gospodarczej kraju i regionu.
9.stopa bezrobocia
Udział bezrobotnych w liczbie ludności aktywnej zawodowo, wyrażony w procentach. Pozwala porównywać skalę bezrobocia między regionami i w różnych latach.
10.bezrobocie strukturalne
Bezrobocie wynikające z niedopasowania kwalifikacji pracowników do potrzeb pracodawców albo ze zmian w strukturze gospodarki, np. upadku tradycyjnych gałęzi przemysłu.
11.bezrobocie sezonowe
Bezrobocie związane z porami roku i sezonowością prac, np. w rolnictwie, budownictwie lub turystyce. Występuje okresowo i zależy od charakteru działalności gospodarczej.
12.bezrobocie regionalne
Zróżnicowanie poziomu bezrobocia między województwami i powiatami. Wynika m.in. z poziomu urbanizacji, dostępności komunikacyjnej, inwestycji i struktury gospodarki lokalnej.
13.wiek produkcyjny
Grupa ludności uznawana za zdolną do pracy według kryterium wieku. Jej liczebność wpływa na wielkość zasobów pracy i możliwości rozwoju gospodarczego.
14.aktywność zawodowa
Udział osób pracujących i bezrobotnych poszukujących pracy w ogólnej liczbie ludności danej grupy. Pokazuje, jaka część społeczeństwa uczestniczy w rynku pracy.
15.kwalifikacje zawodowe
Wiedza, umiejętności i przygotowanie potrzebne do wykonywania określonego zawodu. Ich poziom ma duże znaczenie dla znalezienia pracy i poziomu wynagrodzeń.
16.migracje zarobkowe
Przemieszczanie się ludności w celu podjęcia pracy lub poprawy warunków życia. W Polsce dotyczą zarówno wyjazdów za granicę, jak i przeprowadzek do większych ośrodków miejskich.
Notatka
Czym jest struktura zatrudnienia i rynek pracy
Struktura zatrudnienia to podział osób pracujących według działów gospodarki. W geografii najczęściej analizuje się ją w układzie trzech sektorów: I sektor obejmuje rolnictwo, leśnictwo i rybactwo, II sektor obejmuje przemysł i budownictwo, a III sektor tworzą usługi. Taki podział pozwala ocenić stopień rozwoju gospodarczego państwa i kierunki jego przemian.
Rynek pracy to ogół relacji między pracodawcami a osobami poszukującymi zatrudnienia. Z jednej strony występuje popyt na pracę, czyli zapotrzebowanie firm i instytucji na pracowników, a z drugiej podaż pracy, czyli liczba osób gotowych podjąć pracę. Na sytuację na rynku pracy wpływają między innymi poziom rozwoju gospodarczego, inwestycje, wykształcenie ludności, stan infrastruktury transportowej i zmiany demograficzne.
Zapamiętaj
Im wyższy poziom rozwoju gospodarczego kraju, tym zwykle mniejszy udział zatrudnionych w rolnictwie i większy udział zatrudnionych w usługach.
Struktura zatrudnienia w Polsce
We współczesnej Polsce największy udział w zatrudnieniu ma sektor usług, co jest cechą gospodarki nowoczesnej. Duże znaczenie zachowuje także sektor przemysłowy i budownictwo, natomiast udział rolnictwa jest mniejszy niż dawniej, choć nadal w niektórych regionach pozostaje istotny.
Zmiany struktury zatrudnienia w Polsce są związane z przemianami gospodarczymi po 1989 roku, rozwojem handlu, transportu, finansów, edukacji, ochrony zdrowia i usług informacyjnych. W wielu regionach zmniejszyło się znaczenie tradycyjnych gałęzi przemysłu, a wzrosła rola działalności usługowej. Taki proces świadczy o modernizacji gospodarki, ale jednocześnie wymaga od pracowników nowych umiejętności i większej elastyczności zawodowej.
W strukturze zatrudnienia widoczne są także różnice przestrzenne. W większych miastach i silnych ośrodkach regionalnych przeważają usługi wyższego rzędu, natomiast na obszarach słabiej zurbanizowanych częściej większą rolę odgrywa rolnictwo lub tradycyjny przemysł.
Bezrobocie i jego rodzaje
Bezrobocie oznacza sytuację, w której część osób zdolnych do pracy i aktywnie jej poszukujących nie znajduje zatrudnienia. Podstawowym wskaźnikiem opisującym skalę tego zjawiska jest stopa bezrobocia, czyli procentowy udział bezrobotnych w liczbie ludności aktywnej zawodowo.
W Polsce ważne znaczenie ma bezrobocie strukturalne. Pojawia się ono wtedy, gdy kwalifikacje pracowników nie odpowiadają potrzebom pracodawców albo gdy w regionie upadają dawne gałęzie gospodarki. Występuje też bezrobocie sezonowe, związane z okresowym charakterem prac, na przykład w rolnictwie, budownictwie lub turystyce.
Skutki bezrobocia są zarówno ekonomiczne, jak i społeczne. Należą do nich spadek dochodów ludności, obniżenie poziomu życia, wzrost obciążenia systemu pomocy społecznej, a czasem także nasilanie migracji.
Ważne
Nie każda osoba niepracująca jest bezrobotna. W definicji bezrobocia liczy się gotowość do pracy oraz aktywne poszukiwanie zatrudnienia.
Czynniki wpływające na rynek pracy w Polsce
Na sytuację na rynku pracy w Polsce wpływa wiele czynników. Bardzo ważny jest poziom kwalifikacji zawodowych i wykształcenia. Im lepiej umiejętności pracowników odpowiadają potrzebom pracodawców, tym łatwiej o zatrudnienie. Znaczenie ma też rozwój nowych technologii, który zwiększa zapotrzebowanie na specjalistów, a ogranicza część prostych prac.
Istotne są również czynniki demograficzne. Starzenie się społeczeństwa może prowadzić do zmniejszania zasobów pracy, ponieważ maleje liczba osób w wieku produkcyjnym. Na rynek pracy wpływają też migracje zarobkowe — zarówno wyjazdy za granicę, jak i przeprowadzki do większych miast, gdzie łatwiej znaleźć pracę.
Nie bez znaczenia pozostaje poziom inwestycji, rozwój przedsiębiorstw, dostępność komunikacyjna i położenie regionu. Obszary dobrze skomunikowane, atrakcyjne dla inwestorów i silnie zurbanizowane zwykle oferują więcej miejsc pracy niż regiony peryferyjne.
Zróżnicowanie regionalne i problemy rynku pracy
W Polsce występuje wyraźne zróżnicowanie regionalne rynku pracy. Lepsza sytuacja najczęściej cechuje duże miasta oraz obszary o rozwiniętych usługach i nowoczesnym przemyśle. Trudniejsza bywa natomiast w regionach słabiej uprzemysłowionych, peryferyjnych lub tam, gdzie dominowały gałęzie gospodarki podlegające restrukturyzacji.
Wysokość bezrobocia zależy więc nie tylko od ogólnej kondycji państwa, ale też od cech konkretnego regionu: struktury gospodarki, poziomu urbanizacji, dostępności dróg i kolei, obecności inwestorów oraz jakości kapitału ludzkiego. Dlatego nawet przy poprawie sytuacji w skali kraju część obszarów może nadal zmagać się z wyższym bezrobociem.
Przykład
Region, w którym zamknięto duży zakład przemysłowy, może doświadczać bezrobocia strukturalnego, jeśli dawni pracownicy nie mają kwalifikacji potrzebnych w nowych branżach.
Najważniejsze wnioski do sprawdzianu
W nauce o gospodarce Polski trzeba łączyć kilka zależności. Po pierwsze, struktura zatrudnienia pokazuje poziom rozwoju kraju: spada znaczenie rolnictwa, a rośnie rola usług. Po drugie, bezrobocie jest ważnym wskaźnikiem sytuacji społeczno-gospodarczej, ale trzeba pamiętać o jego różnych przyczynach i typach. Po trzecie, rynek pracy jest silnie zróżnicowany przestrzennie i zależy od inwestycji, edukacji, komunikacji oraz procesów demograficznych.
Na poziomie liceum warto umieć:
- wyjaśnić podział zatrudnienia na trzy sektory,
- wskazać, że w Polsce dominuje sektor usług,
- zdefiniować bezrobocie i stopę bezrobocia,
- odróżnić bezrobocie strukturalne od sezonowego,
- podać czynniki wpływające na zróżnicowanie rynku pracy,
- wyjaśnić rolę kwalifikacji, migracji i starzenia się ludności.
Te zależności często pojawiają się w zadaniach, w których trzeba nie tylko podać definicję, ale również powiązać zjawiska społeczne z rozwojem gospodarczym i przestrzennym zróżnicowaniem Polski.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu