Zasoby wód na Ziemi i ich zróżnicowanie
Geografia
Zestaw porządkuje informacje o tym, gdzie na Ziemi występuje woda i jaka część jej zasobów jest dostępna dla człowieka. Uczysz się też rozróżniać wody słone i słodkie, poznajesz cechy wód oceanicznych oraz przyczyny nierównomiernego rozmieszczenia zasobów wodnych.
1.Hydrosfera
Powłoka wodna Ziemi obejmująca wszystkie wody występujące na planecie: oceany i morza, rzeki, jeziora, lodowce, wodę w atmosferze oraz wody podziemne. Jest jednym z podstawowych elementów środowiska przyrodniczego.
2.Zasoby wód na Ziemi
Ogół wód występujących na Ziemi. Zdecydowaną większość stanowią wody słone oceanów i mórz, a tylko niewielką część wody słodkie. Dlatego ilość wody przydatnej bezpośrednio dla człowieka jest ograniczona.
3.Wody słone
Wody zawierające znaczne ilości soli mineralnych, przede wszystkim chlorku sodu. Należą do nich głównie oceany i morza. Stanowią największą część zasobów wodnych Ziemi.
4.Wody słodkie
Wody o bardzo małej zawartości soli mineralnych. Występują m.in. w lodowcach, rzekach, jeziorach i części wód podziemnych. Choć są niezbędne dla życia i gospodarki, stanowią tylko mały udział w zasobach Ziemi.
5.Lodowce i lądolody
Największy magazyn wód słodkich na Ziemi. Większość tej wody jest związana w postaci lodu, głównie na Antarktydzie i Grenlandii, dlatego nie jest łatwo dostępna dla człowieka.
6.Zasoby dostępne wody słodkiej
Ta część wód słodkich, z której człowiek może korzystać stosunkowo łatwo, np. wody rzek, jezior i część wód podziemnych. Ich udział w ogólnych zasobach hydrosfery jest bardzo mały.
7.Zasolenie wody morskiej
Ilość substancji mineralnych rozpuszczonych w wodzie morskiej, najczęściej podawana w promilach. Zasolenie nie jest jednakowe we wszystkich akwenach i zależy m.in. od parowania, opadów, dopływu rzek i wymiany wód.
8.Niedobór wody
Sytuacja, w której zasoby wody są zbyt małe w stosunku do potrzeb ludności, rolnictwa i przemysłu. Może wynikać zarówno z warunków naturalnych, jak i z nadmiernego zużycia lub zanieczyszczenia wód.
9.Obieg wody w przyrodzie
Ciągły ruch wody między atmosferą, litosferą, hydrosferą i biosferą. Obejmuje parowanie, kondensację, opady, spływ powierzchniowy i infiltrację. Warunkuje odnawialność części zasobów wodnych.
10.Zanieczyszczenie wód
Pogorszenie jakości wód przez substancje i energię pochodzące głównie z działalności człowieka. Źródłem mogą być ścieki komunalne, przemysłowe, spływ nawozów i pestycydów oraz odpady trafiające do rzek i mórz.
Notatka
Hydrosfera i ogólny podział zasobów wodnych
Hydrosfera to całość wód występujących na Ziemi. Obejmuje oceany i morza, wody powierzchniowe na lądach, część wód podziemnych, lodowce oraz wodę obecną w atmosferze. Woda jest niezbędna dla życia, ale jej zasoby nie są jednakowo przydatne człowiekowi.
Najważniejszy podział dotyczy rozróżnienia na wody słone i wody słodkie. Zdecydowaną większość zasobów stanowią wody słone, czyli przede wszystkim oceany i morza. Wody słodkie zajmują znacznie mniejszą część hydrosfery, a dodatkowo duża ich ilość jest trudno dostępna, bo pozostaje związana w lodzie lub znajduje się poza bezpośrednim zasięgiem użytkowania.
Zapamiętaj
Na Ziemi jest bardzo dużo wody, ale tylko niewielka część nadaje się do łatwego wykorzystania przez człowieka.
Gdzie znajduje się woda słodka
Największe zasoby wody słodkiej są zgromadzone w lodowcach i lądolodach. Szczególne znaczenie mają obszary polarne, zwłaszcza Antarktyda i Grenlandia. Choć jest tam zgromadzona ogromna ilość wody, nie oznacza to dobrej dostępności dla ludności i gospodarki.
Znaczenie praktyczne mają także rzeki, jeziora oraz część wód podziemnych, ponieważ to z nich człowiek najczęściej pobiera wodę do picia, rolnictwa i przemysłu. Ich udział w całych zasobach hydrosfery jest jednak mały, dlatego ochrona tych zasobów ma bardzo duże znaczenie.
Dostępność wody słodkiej zależy nie tylko od jej istnienia, ale też od położenia, jakości i możliwości zagospodarowania. Z tego powodu region może mieć znaczne zasoby wody, a mimo to odczuwać trudności w zaopatrzeniu ludności.
Zróżnicowanie przestrzenne zasobów wodnych
Zasoby wodne na Ziemi są rozmieszczone nierównomiernie. Podstawowe znaczenie ma klimat, zwłaszcza wielkość opadów i poziom parowania. Tam, gdzie opady są wysokie, a parowanie mniejsze, wód jest zwykle więcej. W strefach suchych i gorących często obserwuje się niedobór wody.
Na ilość dostępnej wody wpływają także warunki przyrodnicze danego obszaru, np. obecność lodowców, sieć rzeczna czy możliwość retencji wody. Ważna jest również działalność człowieka: intensywny pobór, zanieczyszczenie, nieoszczędne gospodarowanie wodą i przekształcanie środowiska mogą pogłębiać deficyt wodny.
Ważne
Niedobór wody może wynikać zarówno z przyczyn naturalnych, jak i z działalności człowieka.
Cechy fizykochemiczne wód morskich
Wody morskie różnią się od słodkich przede wszystkim zasoleniem. Jest to ilość substancji mineralnych rozpuszczonych w wodzie. Zasolenie nie jest jednakowe na całej Ziemi. Wzrasta zwykle tam, gdzie występuje silne parowanie i niewielkie opady, a maleje w miejscach dużego dopływu rzek lub obfitych opadów.
Znaczenie ma też temperatura wód, która wpływa na warunki życia organizmów oraz na gospodarkę człowieka. Wody oceaniczne są ważnym elementem środowiska, ale ze względu na zasolenie nie mogą być bezpośrednio wykorzystywane jako źródło wody pitnej bez odsalania.
Przykład
U ujść dużych rzek zasolenie morza bywa niższe, ponieważ dopływa tam więcej wody słodkiej.
Obieg wody i odnawialność zasobów
Obieg wody w przyrodzie sprawia, że woda stale przemieszcza się między oceanami, lądami i atmosferą. Kluczowe procesy to parowanie, kondensacja, opad i spływ wód. Dzięki temu część zasobów wodnych może się odnawiać.
Nie oznacza to jednak, że zasoby dostępne dla człowieka są nieograniczone. Nawet jeśli woda krąży w przyrodzie, jej lokalna dostępność może być mała, a jakość pogorszona przez działalność gospodarczą. Dlatego odnawialność nie zwalnia z obowiązku oszczędnego i racjonalnego użytkowania zasobów.
Znaczenie gospodarcze i problemy ochrony wód
Woda jest podstawą funkcjonowania społeczeństw i gospodarki. Jest potrzebna w rolnictwie, przemyśle, energetyce i gospodarce komunalnej. Szczególnie cenne są zasoby wód słodkich łatwo dostępnych w rzekach, jeziorach i części wód podziemnych.
Poważnym problemem jest zanieczyszczenie wód. Powodują je między innymi ścieki komunalne, ścieki przemysłowe oraz spływ nawozów i środków ochrony roślin z pól. Zanieczyszczenie nie musi zmniejszać samej ilości wody, ale obniża jej jakość, przez co zmniejsza zasoby możliwe do wykorzystania.
Racjonalna gospodarka wodna polega na oszczędzaniu wody, ograniczaniu strat, ochronie przed zanieczyszczeniem i lepszym gospodarowaniu zasobami w skali lokalnej i globalnej.
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu