Klimat Polski i okres wegetacyjny

Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego, a jej klimat ma charakter przejściowy. Oznacza to, że na warunki pogodowe i klimatyczne wpływają zarówno cechy klimatu morskiego, jak i kontynentalnego. Skutkiem jest duża zmienność pogody w ciągu roku oraz znaczne różnice między regionami kraju.

Klimat morski łagodzi temperatury: zimy są wtedy mniej surowe, a lata chłodniejsze. Klimat kontynentalny sprzyja większym kontrastom termicznym: zimy stają się chłodniejsze, a lata cieplejsze. W Polsce oba te wpływy nakładają się na siebie, dlatego nie można mówić o jednolitych warunkach klimatycznych na całym obszarze państwa.

Najważniejszymi czynnikami kształtującymi klimat Polski są szerokość geograficzna, cyrkulacja atmosferyczna, odległość od Morza Bałtyckiego, ukształtowanie powierzchni oraz wysokość nad poziomem morza.

Szerokość geograficzna decyduje o ilości energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi, dlatego Polska znajduje się w strefie umiarkowanej. Cyrkulacja atmosferyczna wpływa na częstą zmianę pogody. Znaczenie ma także Bałtyk, który łagodzi warunki termiczne zwłaszcza na północy kraju. W górach klimat zmienia się wraz z wysokością: temperatura spada, a opady zwykle rosną.

Ukształtowanie powierzchni również różnicuje warunki lokalne. Obszary górskie i podgórskie mają inny przebieg temperatur i opadów niż niziny. Dlatego nawet w jednym państwie można zauważyć wyraźne kontrasty klimatyczne.

Średnia roczna temperatura powietrza w Polsce nie jest jednakowa. Najcieplejsze są zwykle obszary południowo-zachodniej i zachodniej części kraju oraz niektóre niziny. Najchłodniejsze pozostają góry i północno-wschodnia Polska.

Bardzo ważnym pojęciem jest roczna amplituda temperatury, czyli różnica między średnią temperaturą najcieplejszego i najchłodniejszego miesiąca. W Polsce amplituda ta jest mniejsza na wybrzeżu i w zachodniej części kraju, ponieważ wpływ morza łagodzi skrajności termiczne. W kierunku wschodnim rośnie natomiast kontynentalizm klimatu, a wraz z nim większe różnice między zimą a latem.

Drugim podstawowym elementem klimatu są opady atmosferyczne. W Polsce ich rozmieszczenie jest nierównomierne. Największe sumy opadów notuje się w górach, gdzie powietrze unosi się po stokach, ochładza i łatwiej dochodzi do kondensacji pary wodnej. Najmniejsze opady występują przeważnie w środkowej Polsce.

Na rozkład opadów wpływają przede wszystkim rzeźba terenu, cyrkulacja atmosferyczna i położenie względem morza. Opady mają ogromne znaczenie dla gospodarki, zwłaszcza dla rolnictwa, zaopatrzenia w wodę i funkcjonowania ekosystemów. Zarówno ich niedobór, jak i nadmiar mogą powodować straty gospodarcze.

W praktyce szkolnej warto pamiętać ogólną zasadę: niziny środkowopolskie są relatywnie suchsze, a obszary górskie znacznie wilgotniejsze.

Przez okres wegetacyjny rozumie się czas, w którym średnia dobowa temperatura powietrza przekracza $5^\circ C$. W takich warunkach możliwy jest wzrost i rozwój większości roślin uprawnych. Długość tego okresu jest jednym z najważniejszych wskaźników przy ocenie warunków rolniczych.

W Polsce okres wegetacyjny jest najdłuższy zwykle w części południowo-zachodniej, gdzie warunki termiczne są korzystniejsze. Najkrótszy jest w górach oraz na północnym wschodzie kraju. Wynika to z niższych temperatur, krótszego lata oraz częstszego występowania chłodów i przymrozków.

Długość okresu wegetacyjnego wpływa na dobór upraw, termin siewu i zbiorów oraz wielkość plonów. Im okres ten jest dłuższy, tym większe są możliwości uprawy roślin wymagających dłuższego czasu wzrostu.

Klimat Polski wpływa na wiele dziedzin życia i działalności gospodarczej. W rolnictwie decyduje o długości sezonu uprawowego, możliwościach produkcji roślinnej i ryzyku strat spowodowanych przez przymrozki, susze lub nadmiar opadów. W energetyce chłodna pora roku zwiększa zapotrzebowanie na ogrzewanie, a w transporcie śnieg, oblodzenie czy mgły mogą utrudniać komunikację.

Znaczenie klimatu widać także w turystyce. Inne warunki panują na wybrzeżu, inne w górach, a jeszcze inne na nizinach. Zróżnicowanie to wpływa na sezonowość ruchu turystycznego oraz rodzaje aktywności podejmowanych przez ludzi.

Do najczęstszych zagrożeń klimatycznych w Polsce należą przymrozki, okresowe niedobory opadów i lokalne nadmiary wody. Dlatego klimat należy analizować nie tylko jako zbiór średnich wartości, ale także jako czynnik realnie wpływający na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki.