Klimat Polski – cechy i czynniki klimatotwórcze
Geografia
Zestaw wyjaśnia, jaki jest klimat Polski i od czego on zależy. Znajdziesz tu najważniejsze cechy klimatu, czynniki klimatotwórcze, masy powietrza oraz skutki pogody dla życia ludzi i gospodarki.
1.Klimat
To typowy przebieg pogody na danym obszarze obserwowany przez wiele lat. Klimat opisuje między innymi temperaturę powietrza, opady, wiatr i zachmurzenie.
2.Pogoda
To stan atmosfery w danym miejscu i czasie. Obejmuje na przykład temperaturę, opady, wiatr, ciśnienie i zachmurzenie w konkretnej chwili lub w krótkim okresie.
3.Klimat umiarkowany ciepły przejściowy
Tak określa się klimat Polski. „Umiarkowany ciepły” oznacza wyraźne pory roku, a „przejściowy” to mieszanie się cech klimatu morskiego i kontynentalnego.
4.Przejściowość klimatu Polski
Polega na tym, że nad Polską ścierają się wpływy znad Oceanu Atlantyckiego i ze wschodu Europy oraz Azji. Dlatego pogoda bywa zmienna, a lata i zimy nie są co roku takie same.
5.Czynniki klimatotwórcze
To elementy, które wpływają na klimat danego obszaru. W Polsce są to głównie: szerokość geograficzna, odległość od oceanu, napływ mas powietrza, ukształtowanie powierzchni, wysokość nad poziomem morza i Morze Bałtyckie.
6.Szerokość geograficzna
Wpływa na ilość energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi. Polska leży w strefie umiarkowanej, dlatego ma wyraźne pory roku i umiarkowane temperatury.
7.Odległość od Oceanu Atlantyckiego
Im bliżej oceanu, tym zimy są zwykle łagodniejsze, lata chłodniejsze, a opady częstsze. Im dalej na wschód Polski, tym bardziej widoczne są cechy klimatu kontynentalnego.
8.Masy powietrza
To rozległe obszary powietrza o podobnych cechach temperatury i wilgotności. Napływ różnych mas powietrza do Polski powoduje częste zmiany pogody.
9.Powietrze polarne morskie
Napływa znad Atlantyku. Zwykle przynosi wilgotne powietrze, zachmurzenie, opady, latem ochłodzenie, a zimą ocieplenie.
10.Powietrze polarne kontynentalne
Napływa ze wschodu. Jest zwykle suche; zimą przynosi silne ochłodzenie, a latem upały i małe zachmurzenie.
11.Ukształtowanie powierzchni
Wpływa na ruch mas powietrza i rozkład opadów. W Polsce pasowy układ rzeźby ułatwia napływ powietrza z zachodu i ze wschodu, a góry stanowią barierę dla części mas powietrza.
12.Wysokość nad poziomem morza
Wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada, a opady zwykle rosną. Dlatego w górach jest chłodniej niż na nizinach.
13.Morze Bałtyckie
Wpływa głównie na klimat północnej Polski. Zimą łagodzi spadki temperatury, latem zmniejsza upały, a także zwiększa wilgotność powietrza.
14.Roczna amplituda temperatury
To różnica między średnią temperaturą najcieplejszego i najchłodniejszego miesiąca w roku. W Polsce jest mniejsza na zachodzie i nad morzem, a większa na wschodzie.
15.Okres wegetacyjny
To część roku, w której rośliny mogą rosnąć, bo temperatura jest odpowiednio wysoka. W Polsce jest dłuższy na zachodzie i krótszy w górach oraz na północnym wschodzie.
16.Opady atmosferyczne
To woda spadająca z chmur w postaci deszczu, śniegu lub gradu. W Polsce najwyższe sumy opadów występują zwykle w górach, a najniższe w środkowej części kraju.
Notatka
Czym jest klimat Polski
Klimat to typowy przebieg pogody na danym obszarze w ciągu wielu lat. Nie wolno mylić go z pojęciem pogoda, które oznacza chwilowy stan atmosfery, na przykład dzisiejszy deszcz, temperaturę czy wiatr. Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego i ma klimat umiarkowany ciepły przejściowy.
Przejściowość oznacza, że w Polsce spotykają się wpływy dwóch typów klimatu: morskiego i kontynentalnego. Z tego powodu pogoda często się zmienia. Jednego dnia może być słonecznie i ciepło, a następnego chłodno, wietrznie i deszczowo.
Ważne
Klimat Polski określamy jako umiarkowany ciepły przejściowy, bo łączy cechy klimatu morskiego i kontynentalnego.
Skutkiem tego są wyraźne pory roku, ale ich przebieg nie zawsze jest taki sam. Raz zima bywa łagodna, innym razem mroźna. Podobnie lato może być chłodne i deszczowe albo gorące i suche.
Najważniejsze czynniki klimatotwórcze
Na klimat Polski wpływa kilka podstawowych elementów. Nazywamy je czynnikami klimatotwórczymi. Najważniejsze z nich to szerokość geograficzna, odległość od Oceanu Atlantyckiego, napływ mas powietrza, ukształtowanie powierzchni, wysokość nad poziomem morza oraz wpływ Morza Bałtyckiego.
Szerokość geograficzna decyduje o ilości energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi. Polska leży daleko od równika, ale też nie przy biegunie, dlatego temperatury są umiarkowane i występują cztery pory roku.
Odległość od Oceanu Atlantyckiego sprawia, że zachodnia część kraju ma bardziej łagodny klimat niż część wschodnia. Ocean działa jak wielki magazyn ciepła: wolniej się nagrzewa i wolniej stygnie niż ląd.
Ukształtowanie powierzchni też ma znaczenie. W Polsce przeważają niziny, więc masy powietrza mogą łatwo przemieszczać się z zachodu na wschód i odwrotnie. Góry na południu utrudniają napływ części mas powietrza i wpływają na większe opady.
Masy powietrza i zmienność pogody
Bardzo ważnym czynnikiem są masy powietrza, czyli rozległe obszary powietrza o podobnej temperaturze i wilgotności. To właśnie ich napływ powoduje dużą zmienność pogody w Polsce.
Często napływa do nas powietrze polarne morskie znad Atlantyku. Jest ono wilgotne, przynosi chmury i opady. Latem zwykle ochładza, a zimą łagodzi mróz. Z kolei powietrze polarne kontynentalne napływa ze wschodu. Jest bardziej suche; zimą przynosi silniejsze ochłodzenie, a latem upały.
Zdarza się także napływ innych mas powietrza, co jeszcze bardziej zwiększa zmienność warunków atmosferycznych. Dlatego w Polsce trudno mówić o całkowicie stałej pogodzie nawet w obrębie jednej pory roku.
Zapamiętaj
Częste zmiany pogody w Polsce wynikają głównie z napływu różnych mas powietrza.
Cechy klimatu w różnych częściach Polski
Klimat Polski nie jest wszędzie taki sam. Na zachodzie Polski i nad Bałtykiem silniej zaznaczają się wpływy morskie. Oznacza to zwykle łagodniejsze zimy, chłodniejsze lata i mniejsze różnice temperatur między porami roku.
Na wschodzie Polski większy jest wpływ kontynentalny. Zimy są tam zazwyczaj chłodniejsze, lata cieplejsze, a roczna amplituda temperatury większa. Roczna amplituda temperatury to różnica między średnią temperaturą najcieplejszego i najchłodniejszego miesiąca.
W górach klimat jest surowszy niż na nizinach. Wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza temperatura spada, a opady zwykle rosną. Dlatego w Tatrach czy Sudetach jest chłodniej niż w centralnej Polsce.
Przykład
Nad morzem lato bywa mniej upalne niż w centrum kraju, a w górach nawet latem temperatura może być dużo niższa niż na nizinach.
Temperatura, opady i okres wegetacyjny
Jedną z głównych cech klimatu są temperatura powietrza i opady atmosferyczne. W Polsce najniższe temperatury występują zimą, a najwyższe latem, ale ich wartości zmieniają się zależnie od regionu. Wybrzeże i zachód są zwykle łagodniejsze, a wschód i góry chłodniejsze zimą.
Jeśli chodzi o opady, ich rozkład też nie jest równy. Największe sumy opadów występują zwykle w górach, ponieważ wilgotne powietrze unosi się tam ku górze i łatwiej tworzą się chmury. Najmniejsze opady notuje się często w środkowej części kraju.
Ważnym pojęciem jest okres wegetacyjny, czyli czas w roku sprzyjający wzrostowi roślin. W Polsce jest on dłuższy na zachodzie i krótszy w górach oraz na północnym wschodzie. Ma to duże znaczenie dla rolnictwa, bo wpływa na dobór upraw i terminy prac polowych.
Znaczenie klimatu dla życia ludzi
Klimat Polski wpływa na codzienne życie człowieka i na gospodarkę. W rolnictwie decyduje o długości okresu wegetacyjnego, terminie siewu i zbiorów oraz wielkości plonów. Susza, przymrozki albo długotrwałe opady mogą pogarszać warunki uprawy.
W transporcie duże znaczenie mają śnieżyce, mgły, gołoledź, ulewy i silny wiatr. Mogą one utrudniać ruch samochodów, pociągów i samolotów. W turystyce klimat decyduje o atrakcyjności różnych regionów w danej porze roku: latem popularne jest wybrzeże i pojezierza, zimą góry.
Warto pamiętać, że klimat Polski jest zróżnicowany, ale jego wspólną cechą pozostaje umiarkowanie, zmienność i wpływ wielu czynników działających jednocześnie. To dlatego Polska nie ma ani klimatu skrajnie gorącego, ani skrajnie zimnego, ale za to często doświadcza szybkich zmian pogody.
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu