Legenda i rodzaje map
Geografia
Zestaw pomaga opanować legendę mapy, znaki kartograficzne i podstawowe rodzaje map poznawane w klasie 5. Uczeń nauczy się odczytywać treść mapy ogólnogeograficznej, krajobrazowej, turystycznej i prostego planu okolicy.
1.mapa
Pomniejszony obraz powierzchni Ziemi lub jej fragmentu przedstawiony na płaszczyźnie za pomocą znaków umownych.
2.legenda mapy
Objaśnienie znaków i kolorów użytych na mapie. Dzięki legendzie wiemy, co oznaczają symbole, linie i barwy.
3.znaki kartograficzne
Umowne symbole używane na mapach do przedstawiania obiektów, na przykład dróg, rzek, lasów, miast czy szlaków.
4.treść mapy
Wszystkie informacje pokazane na mapie, na przykład rzeki, jeziora, drogi, miasta, granice, wysokości i lasy.
5.mapa ogólnogeograficzna
Mapa pokazująca różne elementy środowiska i działalności człowieka, na przykład rzeki, góry, miasta, drogi i granice.
6.mapa krajobrazowa
Mapa przedstawiająca typy krajobrazów i ich cechy, na przykład obszary górskie, nizinne, nadmorskie lub pojezierne.
7.mapa turystyczna
Mapa przydatna w czasie wycieczki. Pokazuje szlaki, schroniska, zabytki, punkty widokowe, drogi i inne ważne miejsca dla turysty.
8.plan
Bardzo dokładny obraz małego obszaru, na przykład osiedla, parku, szkoły lub centrum miasta.
9.skala mapy
Informacja, ile razy pomniejszono rzeczywisty teren. Pozwala porównywać odległości na mapie z odległościami w terenie.
10.poziomice
Linie na mapie pokazujące miejsca o tej samej wysokości nad poziomem morza. Pomagają rozpoznać ukształtowanie terenu.
11.barwy hipsometryczne
Kolory używane na mapie do pokazania wysokości terenu. Zwykle zieleń oznacza niziny, a brązy tereny wyżej położone.
12.sygnatury
Znaki punktowe, liniowe lub powierzchniowe przedstawiające obiekty na mapie, na przykład kościół, drogę albo las.
Notatka
Czym jest mapa i po co się jej używa
Mapa to pomniejszony obraz powierzchni Ziemi albo jej fragmentu. Pokazuje teren tak, jakbyśmy patrzyli na niego z góry. Dzięki mapie możemy zobaczyć, gdzie leżą rzeki, miasta, drogi, lasy i inne obiekty.
Mapa nie jest zwykłym rysunkiem. Używa specjalnych znaków, kolorów i linii, które mają ustalone znaczenie. Dlatego, aby dobrze ją odczytać, trzeba znać jej legendę i rozumieć treść mapy.
Treść mapy to wszystko, co zostało na niej przedstawione. Mogą to być elementy przyrody, na przykład jeziora i góry, oraz elementy stworzone przez człowieka, na przykład mosty, tory kolejowe czy zabudowa.
Zapamiętaj
Mapa pokazuje teren w pomniejszeniu i za pomocą znaków umownych.
Legenda mapy i znaki kartograficzne
Legenda mapy to objaśnienie wszystkich znaków i kolorów użytych na mapie. To właśnie ona mówi nam, co oznacza dana linia, plama barwna albo symbol. Bez legendy łatwo pomylić na przykład szlak turystyczny z drogą albo las z parkiem.
Na mapie występują znaki kartograficzne, czyli umowne symbole. Mogą mieć różną postać:
- punktową – pokazują pojedyncze obiekty, na przykład kościół lub pomnik
- liniową – pokazują obiekty takie jak rzeka, droga lub granica
- powierzchniową – pokazują obszary, na przykład las, jezioro albo teren zabudowany
Kolory na mapie też są ważne. Często niebieski oznacza wodę, zielony lasy albo niziny, a brąz tereny wyżej położone. Jednak zawsze trzeba to sprawdzić w legendzie, bo znaczenie może zależeć od rodzaju mapy.
Ważne
Tego samego koloru lub symbolu nie wolno zgadywać „na pamięć” bez spojrzenia do legendy.
Rodzaje map poznawane w klasie 5
W klasie 5 poznaje się kilka podstawowych rodzajów map. Każda z nich służy do czegoś innego.
Mapa ogólnogeograficzna pokazuje wiele różnych informacji jednocześnie. Można na niej znaleźć rzeki, jeziora, góry, miasta, drogi i granice. Taka mapa daje ogólny obraz danego obszaru.
Mapa krajobrazowa służy do przedstawiania typów krajobrazów i ich cech. Dzięki niej można rozpoznać, gdzie występują obszary nadmorskie, górskie, nizinne albo pojezierne.
Mapa turystyczna jest przydatna podczas wycieczek. Zawiera informacje ważne dla turysty, takie jak szlaki, schroniska, punkty widokowe, zabytki czy miejsca noclegowe.
Plan pokazuje mały obszar bardzo dokładnie. Może to być plan osiedla, centrum miasta albo okolice szkoły. Na planie łatwo odnaleźć ulice, budynki i trasę dojścia do wybranego miejsca.
Przykład
Gdy jedziesz na wycieczkę w góry, najbardziej przyda się mapa turystyczna, a gdy chcesz znaleźć bibliotekę blisko szkoły – plan okolicy.
Jak czytać treść mapy krok po kroku
Czytanie mapy warto zacząć od sprawdzenia tytułu. Tytuł mówi, czego dotyczy mapa, na przykład Polski, okolicy szkoły albo wybranego krajobrazu.
Następnie trzeba obejrzeć legendę. Dzięki niej wiemy, co oznaczają poszczególne kolory, symbole i linie. Dopiero potem można przejść do odczytywania właściwej treści mapy.
Podczas czytania mapy zwracamy uwagę na:
- rozmieszczenie obiektów
- ich nazwy
- kolory i symbole
- połączenia między obiektami, na przykład przebieg dróg i rzek
Dobrze jest też porównywać informacje z różnych części mapy. Jeśli widzimy niebieską linię, sprawdzamy w legendzie, czy to rzeka, kanał czy inny obiekt. Jeśli zauważamy zielony obszar, sprawdzamy, czy oznacza las, park czy nizinę.
Skala i dokładność mapy
Skala mapy informuje, ile razy pomniejszono rzeczywisty teren. Na przykład zapis oznacza, że 1 jednostka na mapie odpowiada 10000 takich samych jednostek w terenie. Skala pomaga ocenić odległości między obiektami.
W klasie 5 najważniejsze jest zrozumienie, że mapa nie pokazuje terenu w prawdziwych rozmiarach. Im dokładniej chcemy zobaczyć mały obszar, tym bardziej przydaje się plan lub szczegółowa mapa.
Mapa dużego obszaru, na przykład całej Polski, nie pokaże tylu szczegółów co plan osiedla. To normalne, bo im większy teren pokazujemy, tym mniej szczegółów się na nim zmieści.
Zapamiętaj
Plan jest zwykle dokładniejszy od mapy dużego obszaru, bo przedstawia mały teren.
Co można odczytać z kolorów i linii
Na wielu mapach stosuje się barwy hipsometryczne, czyli kolory pokazujące wysokość terenu. Często zieleń oznacza obszary nisko położone, a brązy tereny wyższe. Dzięki temu można szybko zauważyć, gdzie są niziny, wyżyny i góry.
Ważnym elementem są też poziomice. To linie łączące punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza. Jeśli poziomice leżą blisko siebie, teren jest stromy. Jeśli są od siebie daleko, teren jest łagodniejszy i bardziej płaski.
Na mapach spotykamy też różne linie oznaczające drogi, granice, tory kolejowe albo szlaki. Ich znaczenie zawsze trzeba sprawdzić w legendzie, bo podobne linie mogą oznaczać różne rzeczy na różnych mapach.
Quizy w tym zestawie
20 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu