Klimat Europy i czynniki klimatotwórcze

Klimat to typowy przebieg pogody na danym obszarze w długim czasie. Nie należy go mylić z pogodą, która zmienia się z dnia na dzień. Gdy mówimy o klimacie Europy, opisujemy przede wszystkim temperaturę powietrza, opady i ich zmienność w różnych częściach kontynentu.

Europa ma klimat bardzo zróżnicowany. Wynika to z jej dużej rozciągłości z północy na południe, bliskości Oceanu Atlantyckiego i mórz oraz obecności gór. Inne warunki panują na chłodnej północy, inne na wilgotnym zachodzie, a jeszcze inne na gorącym południu nad Morzem Śródziemnym.

Jednym z najważniejszych czynników klimatotwórczych jest szerokość geograficzna. Im dalej od równika, tym mniej energii słonecznej dociera do powierzchni Ziemi. Dlatego północ Europy jest chłodniejsza, a południe cieplejsze.

Na południu Europy lata są zwykle gorące, a zimy łagodniejsze. Na północy Europy temperatury są niższe, a zima trwa dłużej. Oznacza to, że samo położenie na mapie bardzo wyraźnie wpływa na klimat.

W praktyce łatwo to zauważyć: kraje śródziemnomorskie mają więcej słonecznych dni i cieplejsze lato niż kraje skandynawskie. To dobry przykład związku między położeniem a warunkami klimatycznymi.

Duży wpływ na klimat Europy ma bliskość oceanu i mórz. Woda nagrzewa się i stygnie wolniej niż ląd, dlatego obszary nadmorskie mają bardziej łagodny klimat. Zimy są tam mniej mroźne, lata chłodniejsze, a powietrze zwykle bardziej wilgotne.

Na zachodzie Europy silniej zaznacza się klimat morski. Cechują go mniejsze różnice temperatur między latem a zimą oraz częstsze opady. Im dalej w głąb kontynentu, tym wpływ oceanu jest słabszy.

We wschodniej części Europy częściej występują cechy klimatu kontynentalnego. Oznacza to gorętsze lato, mroźniejszą zimę i większą roczną różnicę temperatur.

Góry także wpływają na klimat. Stanowią barierę dla przemieszczającego się powietrza, dlatego po jednej stronie gór może być więcej opadów niż po drugiej. Oznacza to, że rzeźba terenu zmienia warunki klimatyczne nawet na niewielkim obszarze.

Bardzo ważna jest też wysokość nad poziomem morza. Wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada, dlatego w górach jest chłodniej niż na nizinach. Dotyczy to nawet miejsc położonych na tej samej szerokości geograficznej.

W Europie dobrze widać to w Alpach czy Karpatach. Na terenach położonych wysoko zimy są dłuższe, a lato krótsze i chłodniejsze.

Na zachodzie Europy klimat jest bardziej morski: zimy są łagodniejsze, lata chłodniejsze, a opadów jest zwykle więcej. W środkowej Europie często spotyka się cechy pośrednie między klimatem morskim i kontynentalnym.

Na wschodzie Europy bardziej widoczny jest klimat kontynentalny. Występują tam większe różnice temperatur między porami roku. Oznacza to, że lato może być wyraźnie cieplejsze, a zima bardziej mroźna niż na zachodzie.

Na południu Europy, nad Morzem Śródziemnym, występuje klimat śródziemnomorski. Jego cechy to gorące, suche lato oraz łagodna, wilgotniejsza zima. To właśnie dlatego region ten jest tak popularny w turystyce.

Aby dobrze zrozumieć klimat Europy, warto łączyć fakty w proste zależności. Północ jest chłodniejsza od południa z powodu szerokości geograficznej. Zachód ma łagodniejszy klimat dzięki bliskości oceanu. Wschód ma większe różnice temperatur, bo leży dalej od wielkich zbiorników wodnych. Góry ochładzają klimat i wpływają na opady.

W Polsce mówi się o klimacie przejściowym, ponieważ występują tu zarówno cechy morskie, jak i kontynentalne. To dobry przykład, że klimat nie zawsze da się przypisać do jednego typu w sposób całkowicie prosty.

Jeśli na sprawdzianie masz wyjaśnić klimat jakiegoś obszaru, pomyśl kolejno o: położeniu na północ lub południe, odległości od oceanu, górach i wysokości terenu. Te cztery elementy najczęściej prowadzą do poprawnej odpowiedzi.